ओझेल भित्रका सचेतना अभियान
No icon

अर्थमन्त्री विष्णुप्रसाद पौडेलबाट अागामी अार्थिक वर्ष २०७८-७९ काे बजेट सार्वजनिक

 सरकारले आगामी आर्थिक वर्ष २०७८/७९ का लागि लागि १६ खर्ब ४७ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँको बजेट ल्याएको छ । सरकारले बजेटको आकार बढाउँदै आगामी आर्थिक वर्षका लागि साे बजेट ल्याएको छ ।

अर्थमन्त्री विष्णुप्रसाद पौडेलले आगामी आर्थिक वर्षको वार्षिक आयव्यय विवरण प्रस्तुत गर्दै साे जानकारी गराएका हुन् । सरकारले चालु आर्थिक वर्षको तुलनामा १ खर्ब ७२ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँ बढी आकारको बजेट ल्याएको छ । प्रतिनिधिसभा विघटन भएका कारण अर्थमन्त्री विष्णु पौडेलले सिंहदरबारबाटै पेश गरेका थिए।

चालु आर्थिक वर्षको बजेट बजेट १४ खर्ब ७४ अर्ब ६४ करोड रुपैयाँ थियो । सरकारले राजस्व संकलन वृद्धि, वैदेशिक ऋण, वैदेशिक अनुदान बढ्ने अपेक्षाका साथ बजेटको आकार बढाएको हो ।

अर्थमन्त्री पौडेलका अनुसार आगामी आ.व.मा सरकारले चालुतर्फ ६ खर्ब ७८ अर्ब ६१ करोड रुपैयाँ विनियोजन भएको छ । यस्तै, पुँजीगत खर्चतर्फ ३ खर्ब ४७ अर्ब २६ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरिएको छ । यसैगरी, वित्तीय व्यवस्थातर्फ २ खर्ब ७ अर्ब ९७ करोड रुपैयाँ विनियोजन भएको गरिएको छ भने तल्लो तहमा जाने अनुदान भने ३ खर्ब ८६ अर्ब ७१ करोड रहेको छ ।

आगामी आर्थिक वर्षमा सरकारले १० खर्ब २४ अर्ब राजस्व संकलन हुने लक्ष्य राखेको छ । चालु आर्थिक वर्षमा ८ खर्ब ८९ अर्ब ६२ करोड राजस्व संकलन हुने सरकारको लक्ष्य रहेको छ । यस्तै दाता देश तथा विकास साझेदार संस्थाहरुबाट ३ खर्ब ९ अर्ब २९ करोड रुपैयाँ ऋण र वैदेशिक अनुदानबाट ६३ अर्ब प्राप्त हुने लक्ष्य राखेको छ ।

बजेटको लक्ष प्राप्तिका लागि अपुग हुने रकमका लागि आन्तरिक ऋण लिने अर्थमन्त्री पौडेलले बताएका छन् । २ खर्ब ५० अर्ब आन्तरिक ऋण लिइने अर्थमन्त्री विष्णु पौडेलले बताए ।

प्रतिनिधिसभा विघटन भएपछि सरकारले अध्यादेशमार्फत बजेट सार्वजनिक गरेको हो । सरकारले ल्याएको बजेट संसदबाट ल्याउने नियमित बजेटजस्तै पूर्ण बजटे ल्याएको छ । कात्तिक मंसिरमा चुनाव घोषणा गरेको सरकारले चुनावलाई प्रभावित पार्ने गरी कैयौं लोकप्रिय कार्यक्रमहरु सार्वजनिक गरेको छ ।

हरेक वर्ष बजेट सार्वजनिक भएपनि त्यसअनुसारको कार्यान्यवन नभएको इतिहास रहेको अवस्थामा यसवर्षको बजेट पनि पूर्ण कार्यान्वयन हुनेमा भने आशंका गर्ने ठाउँ बाँकी छ ।

बजेटको पूर्णपाठ:

आदयणीम दददीफवहनी तथा दाजबुाइहरू,
1. कोर्बड-१९ भहाभायीरे र्सजनि ा गयेको हाम्रो जीवनकारकै सवािर्धक
चनुेतीऩूणि ऩरयस्स्थर्तको साभना गदै नागरयकको जीवन यऺा गनि य
अथितन्त्रराई गर्तशीर तल्ुमाउॉदै ऩनुरूत्थान गनि सवकन्त्छ बन्त्ने दृढ
ववश् वासका साथ भ आर्थिक वषि २०७८/0७९ को आमव्ममको वववयण
साविजर्नक गनि उऩस्स्थत बएको छु।
2. सॊववधानको व्मवस्था फभोस्जभ प्रसार्तर्नर्धसबा ववघटन बएको हनुारे याजस्व
य व्ममको अनभुान सॊघीम सॊसदभा ऩेश गनि सम्बव बएन। सम्भाननीम
याष् रऩर्तज्मूफाट ववर्नमोजन अध्मादेश, आर्थकि अध्मादेश य याष् रऋण
उठाउने अध्मादेश जायी बइसकेका छन।् मी कानूनहरूभा उस्ल्रस्ित
भरुबतू ववषम आम व्ममको वक्तव्मभा सभावेश गयेको छु।
3. सन् 2020 को प्रसाायम्बभा देिाऩयेको कोर्बड- 19 भहाभायीरे हाम्रो
ववकास य सभवृिको माराराई गम्बीय रुऩभा प्रसाबाववत गयेकोछ। कोर्बड
भहाभायी य सोको योकथाभ य र्नमन्त्रण गनि फाध्मतावस अवरम्फन
गरयएका विमाकराऩरे गदाि धेयै नेऩारीको काभ य योजगायी गभुेकोछ।
सॊिभण योकथाभ, र्नमन्त्रण य उऩचायका रार्ग गरयएको अथक प्रसामासका
वावजदु ठूरो सॊख्माभा नेऩारीहरूरे ज्मान गभुाउनु ऩयेकोछ। मस
भहाभायीफाट भत्ृमूवयण गनहिुनुे नेऩारीहरूप्रसार्त हाददिक श्रिाञ् जरी अऩिण
गदिछु। भतृ कका ऩरयवायजनभा सभवेदना व्मक्त गदिछु। सॊिर्भत
र्फयाभीको शीघ्र स्वास््म राबको काभना गदिछु।
4. आज जेठ १५ गते, गणतन्त्र ददवस। सॊघीम रोकतास्न्त्रक गणतन्त्र
स्थाऩनाका र्नर्भत्त बएका आन्त्दोरनभा जीवन उत्सगि गनहिुनुे सम्ऩूणि
शहीदहरू प्रसार्त श्रिासभुन अऩणि गदिछु। ती आन्त्दोरनभा नेतत्ृव गनहिुनुे
अग्रज य मोगदान गनहिुनुे दददीववहनी तथा दाजबुाइहरूप्रसार्त हाददिक सम्भान
प्रसाकट गदिछु।

2

5. कोर्बड- 19 भहाभायीको दोस्रो रहयको जोस्िभ फढ्दै जाॉदा हाम्रा साभु
चनुेतीहरू थवऩएका छन।् सॊिभण जोस्िभ कामभ यहनेअवर्ध य मसको
प्रसाबाव अझै मवकन हनु सकेको छैन। सङ कटको मस सभमभा प्रसात्मेक
नेऩारीको जीवनयऺाको अर्बबायाराई सयकायरे सवोच्च प्रसााथर्भकता
ददएकोछ। सयकाय भहाभायीकै फीचभा ऩर्न स्वास््म सजगता अऩनाउॉदै
आर्थिक गर्तववर्धराई र्नयन्त्तयता ददन प्रसार्तवि छ।
6. ऐर्तहार्सक जनआन्त्दोरनको जगभा स्थाऩना बएको सॊघीम रोकतास्न्त्रक
गणतन्त्ररे हाभीराई ददगो शास्न्त्त, स्थावमत्व, ववकास, सभवृि, साभास्जक
न्त्माम य सभाजवादतपि अस्घ फढ्ने आधाय ददएकोछ। प्रसात्मेक नेऩारीको
ऩरयवतिनको चाहना एवभ् ववकास य सभवृिको सऩनाराई साथकि फनाउने
सम्बावनाको ढोका िरु ेकोछ। साभास्जक न्त्माम सवहतको फहआु मार्भक
एवभ्तीव्र ववकासद्वाया सभिृ नऩेार सिु ी नऩेारीको यावष्डम आकाङ्क्ऺा ऩूया
गनि सवकनेफर्रमो आधाय तमाय बएकोछ। जनताका भूर्छित सऩना जागतृ
बएका छन्य ववकास एवभ्सभवृिका नमाॉ नमाॉ भानक स्थावऩत गदैअस्घ
फढ्न सम्बव बएकोछ ।
7. वतभि ान सयकायको नेतत्ृवभा हाभीरे ववकास र्नभािण य साभास्जक न्त्मामको
ऺेरभा उल्रेिनीम सपरता हार्सर गयेका छौं। दशकौंदेस्ि सङ कटग्रस्त
भेरम्ची िानेऩानी आमोजना सञ् चारनभा आएकोछ। भार्थल्रो ताभाकोशी
जरववद्यतु आमोजना र्छट्टै सम्ऩन्त् न हॉदुैछ। ढरेको धयहया उठेसॉगै सफै
नेऩारीको भनोवर उच्च बएकोछ। सडक ऩूवािधाय र्नभािण, जरववद्यतु
उत्ऩादन, बकु म्ऩऩर्छको ऩनुर्नभि ािण य आर्थिक ऩनुरूत्थानभा प्रसााप् त नर्तजा
उल्रेिनीम छन।् सवह नीर्त, सऺभ नेतत्ृव, दृढ आत्भववश् वास य
सभऩिणका साथ अस्घ फढ्दा ववकासको अर्बमानराई तीव्रता ददन सवकन्त्छ
बन्त्नेसकायात्भक सन्त्देश सम्प्रसाषेण गनि हाभी सपर बएका छौं।

3

8. आगाभी वषिको फजेट तजभिुा गदाि नेऩारको सॊववधान, चनुावी घोषणाऩर,
ऩन्त्रे मोजना, सभिृ नेऩार सिु ी नेऩारीको यावष्डम आकाङ्क्ऺा, ववकासशीर
याष् रभा स्तयोन्त् नर्त हनुे अठोट य ददगो ववकास रक्ष्मराई भहत्वऩूणि
आधायको रुऩभा र्रएको छु। सफैप्रसाकायका साभास्जक, आर्थकि ववबेदको
अन्त्त्म गदैववकास, सभवृि य साभास्जक न्त्मामको माराराई थऩ गर्तशीर
फनाउने य सभाजवादको आधाय र्नभािण गने उद्देश्मफाट र्नदेस्शत बएको
छु। जनप्रसार्तर्नर्ध, र्नजी ऺेर, ववुिजीवी, ऩेशाववद् य आभनागरयकफाट
प्रसााप् त सझु ावराई सभेत मथोस्चत भहत्व ददएको छु।
आदयणीम दददीफवहनी तथा दाजबुाइहरू,
अथति न्त्रका भहत्वऩूणि ऩरयसूचक, वववयण य त्माङ्क सभावेश गरयएको आर्थकि
सवेऺण २०७७/७८ साविजर्नक बइसकेको छ। अफ भ भरु कु को
अथितन्त्रको वतिभान अवस्थाको फायेभा सॊस्ऺप् त रुऩभा प्रसास्ततु गदिछुुः
9. कोर्बड- १९ भहाभायीफाट आर्थकि गर्तववर्ध प्रसाबाववत हॉदुा गत आर्थकि
वषिको आर्थिक ववृिदय २.१ प्रसार्तशतरे ऋणात्भक हनुऩग्ुमो। सयकायरे
कामािन्त्वमन गयेको आर्थिक ऩनुरूत्थानसम्फन्त्धी नीर्त तथा कामििभको
सकायात्भक ऩरयणाभस्वरूऩ चारु आर्थकि वषकि ो आर्थकि ववृिदय ४
प्रसार्तशतको हायाहायीभा यहनेप्रसाायस्म्बक अनभुान छ। तथाऩी, कोर्बड- १९
को दोस्रो रहयफाट आर्थिक विमाकराऩ ऩनुुः प्रसाबाववत बएकोरेअनभुार्नत
आर्थकि ववृिदय हार्सर गनि चनेती ु थवऩएकोछ।
10. गतवषि प्रसार्तव्मस्क्त कुर गाहिस््म उत्ऩादन प्रसाचर्रत भूल्मभा ११२६
अभेरयकी डरय यहेकोभा चारुवषि ११९१ अभेरयकी डरय य प्रसार्तव्मस्क्त
िचिमोग्म आम 1486 अभेरयकी डरय ऩग्ुनेअनभुान छ। कुर गाहिस््म
उत्ऩादनको अनऩुातभा कुर रगानी 30.8 प्रसार्तशत य कुर यावष्डम फचत
31.4 प्रसार्तशत हनुेअनभुान छ।

4

11. स्वास््म जोस्िभका वाफजदु आऩूर्ति श्रृङ्खरा र्नमर्भत गनि सवकएकारे
भद्रुास्पीर्त र्नमन्त्रणभा छ। गतवषि ६.७ प्रसार्तशत यहेको उऩबोक् ता
भद्रुास्पीर्त चारु आर्थकि वषकि ो ९ भवहनाभा 3.1 प्रसार्तशतभा सीर्भत
बएकोछ। शोधनान्त्तय स्स्थर्त फचतभा यहेको, ववप्रसाषेण आप्रसावाहभा ववृि
बएको, ववदेशी ववर्नभम सस्ञ् चर्त ऩमािप् त यहेको, कजाि य र्नऺेऩको ववृिदय
सकायात्भक यहेको, ऩजॉुी फजायभा कायोफाय ववृि हॉदुै गएकोछ।तथावऩ,
कोर्बड- १९ को दोस्रो रहयका कायण मी ऩरयसूचकभा आगाभी ददनभा
चाऩ ऩनेअनभुान छ।
12. चारुआर्थकि वषकि ो ऩवहरो १० भवहनासम्भ गतवषिको सोही अवर्धको
तरुनाभा सयकायी िचिभा 16 प्रसार्तशत य याजस्व सॊकरन 14.1
प्रसार्तशतरे ववृि बएकोछ। वैशाि भसान्त्तसम्भ रु.2 िफि 2 अफि 28
कयोड वैदेस्शक सहामताको प्रसार्तफिता प्रसााप् त बएकोछ। प्रसादेश य स्थानीम
तहभा हनुे ववत्तीम हस्तान्त्तयण गतवषिको ऩवहरो दश भवहनाको तरुनाभा
15.7 प्रसार्तशतरे ववृि बई रु 2 िफि 94 अफि 33 कयोड ऩगुेकोछ।
प्रसादेश य स्थानीम तहभा रु. 91 अफि 47 कयोड याजस्व फाॉडपाॉट
बएकोछ।
13. चारु आर्थकि वषकि ो ऩवहरो 9 भवहनाभा र्नमाित 20.2 प्रसार्तशतरे य
आमात 13.1 प्रसार्तशतरे फढेकोछ। व्माऩाय घाटाभा कर्भ आई
शोधनान्त्तय स्स्थर्त रु. ४२ अवि ५४ कयोड फचतभा यहेकोछ। ववदेशी
भद्रुाको सस्ञ् चर्त रु. १४ िफि ३३ अवि २७ कयोड ऩगुेकोछ।
14. चारुआर्थकि वषभि ा कुर ववर्नमोजनको 85.9 प्रसार्तशत िचि हनुेसॊशोर्धत
अनभुान छ। ववर्नमोजन भध्मे चारुतपि 91.4 प्रसार्तशत, ऩजॉुीगत तपि
71.3 प्रसार्तशत य ववत्तीम व्मवस्था तपि 85.2 प्रसार्तशत िचि हनुेसॊशोर्धत
अनभुान छ।

5

15. चारु आर्थकि वषि वावषिक रक्ष्मको तरुनाभा 94.8 प्रसार्तशत याजस्व
सॊकरन हनुे अनभुान छ। वैदेस्शक अनदुान रु. 27 अफि 6 कयोड य
वैदेस्शक ऋण रु. 1 िफि 65 अफि 10 कयोड ऩरयचारन हनुेसॊशोर्धत
अनभुान छ। आन्त्तरयक ऋणतपि रु. 2 िफि 23 अफि ऩरयचारन हनुे
अनभुान गरयएकोछ।
आदयणीम दददीफवहनी तथा दाजबुाइहरू,
अव भ आगाभी आर्थिक वषि २०७८/७९ को फजेटका उद्देश्म तथा प्रसााथर्भकता
प्रसास्ततु गदिछु। फजेटका उद्देश्महरू र्नम्नानसुाय यहेका छन्:
(क) कोर्बड-१९ को भहाभायीफाट नागरयकको जीवन यऺा गने,
(ि) अथितन्त्रको शीघ्र ऩनुरूत्थान गनि आर्थिक गर्तववर्ध एवभ् ववकास
र्नभािणका कामििभराई तीव्रता ददने,
(ग) याज्मको रोककल्माणकायी बर्ूभकाराई सदृुढ फनाउने, साभास्जक सयुऺा
एवभ्सॊयऺण प्रसादान गनेय साभास्जक न्त्मामसवहतको सभवृि हार्सर गने, य
(घ) साविजर्नक, र्नजी य सहकायी ऺेरभा उऩरब्ध स्रोत य साधनराई
उत्ऩादनशीर ऺेरभा ऩरयचारन गदैउत्थानशीर अथितन्त्र र्नभािण गने।
फजेटका उद्देश्महरू हार्सर गनि देहाम फभोस्जभ प्रसााथर्भकता र्नधाियण गयेको छु:
(क) कोर्बड- १९ को योकथाभ, र्नमन्त्रण तथा उऩचायका रार्ग ऩयीऺणको
दामया ववस्ताय, उऩचायको व्मवस्था, स्वास््म उऩकयण तथा साभग्रीको
आऩूर्ति, र्नुःशल्ुक िोऩको सर्ुनस्श्चतता, स्वास््म ऩूवािधाय ववकास य
स्चवकत्सक एवभ्स्वास््मकभॉहरूको प्रसाबावकायी ऩरयचारन,
(ि) कोर्बड- 19 फाट प्रसाबाववत ऩरयवायराई याहत, र्नजीऺेरराई प्रसाोत्साहन,
सहर्ुरमत य ऩनुरूत्थानका भाध्मभफाट आर्थिक गर्तववर्ध ववस्ताय,
(ग) श्रभ फजायभा प्रसावेश गने तथा योजगायी गभुाएका श्रर्भकराई काभ य
योजगायीको सर्ुनस्श्चतता,

6

(घ) सफैनेऩारीराई जीवनचिभा आधारयत साभास्जक सयुऺा य सॊयऺण,
(ङ) कृवष उत्ऩादन एवभ्उत्ऩादकत्व अर्बफवृि य िाद्य सयुऺाको प्रसात्माबर्ूत,
(च) जीवनऩमोगी एवभ्सीऩमक्तु स्शऺाका रार्ग ऩूवािधायभा रगानी,
(छ) तीव्र औद्योर्गकीकयण य शीघ्र प्रसार्तपर प्रसााप् त हनुे यणनीर्तक भहत्वका
ऩूवािधाय र्नभािण,
(ज) सॊघ, प्रसादेश य स्थानीम तहफीच सभन्त्वम य सहकामि भापित सन्त्तर्ुरत
ववकास,
(झ) सफै प्रसाकायका ववबेद य असभानताको अन्त्त्म, सभन्त्मावमक ववकास य
ववकासका प्रसार्तपरभा न्त्मामऩूणि ऩहॉचु,
(ञ) उत्तयदामी शासकीम व्मवस्था, शास्न्त्त सयुऺाको प्रसात्माबर्ूत, भ्रष्टाचाय
र्नमन्त्रण, सशु ासन य सेवा प्रसावाहभा प्रसाबावकारयता।
आदयणीम दददीफवहनी तथा दाजबुाइहरू,
अफ भ सॊघ, प्रसादेश य स्थानीम तहभा हनुेववत्तीम हस्तान्त्तयणको वववयण प्रसास्ततु
गदिछुुः
16. प्रसादेश य स्थानीम तहभा हस्तान्त्तयण हनुे सभानीकयण, ववशेष य सभऩयुक
अनदुानका साथै प्रसादेश य स्थानीम तहफाट कामािन्त्वमन हनुे सॊघीम
आमोजना य कामििभको रार्ग प्रसादान गरयनेसशति अनदुानभा ववृि गयेको
छु।
17. यावष्डम प्रसााकृर्तक स्रोत तथा ववत्त आमोगद्वाया र्नधािरयत सूरको आधायभा
प्रसादेशराई रु. 57 अफि 95 कयोड य स्थानीम तहराई रु. 94 अफि 56
कयोड सभानीकयण अनदुान ववर्नमोजन गयेको छु। सशति अनदुान तपि
प्रसादेशराई रु. 35 अफि 87 कयोड य स्थानीम तहराई रु. 1 िफि 73
अफि ५० कयोड ववर्नमोजन गयेको छु। सभऩयुक अनदुान तपि रु. 12
अफि 37 कयोड य ववशेष अनदुान तपि रु. 12 अफि 46 कयोड

7

ववर्नमोजन गयेको छु। याजस्व फाॉडपाॉटतपि प्रसादेश य स्थानीम तहभा रु 1
िफि 26 अफि 69 कयोड फाॉडपाॉट हनुेअनभुान गयेको छु।
18. सॊघ, प्रसादेश य स्थानीम तहको सह-रगानीभा सञ् चारन हनुे आमोजनाका
रार्ग सशति अनदुान भापित ववत्तीम हस्तान्त्तयण गनेप्रसावन्त्ध र्भराएको छु।

8

अफ भ आगाभी आर्थकि वषकि ो फजेटका कामिि भ तथा ववर्नमोजन प्रसास्ततु गदिछुुः
कोर्बड- १९ सॊिभण योकथाभ, र्नमन्त्रण य उऩचाय
19. कोर्बड भहाभायीको योकथाभ, र्नमन्त्रण य उऩचायको बयऩदो व्मवस्था गयी
सफै नेऩारीको जीवन यऺा गनि सयकाय प्रसार्तवि छ। स्वास््म जोस्िभ
न्त्मूनीकयण गनि सम्ऩूणि साभ्मि सवहत उऩरब्ध सफैसम्बावनाको उऩमोग
गनि फजेट केस्न्त्द्रत यहेकोछ। कोर्बड- 19 को योकथाभ, र्नमन्त्रण,
उऩचाय य िोऩको सर्ुनस्श्चतताका रार्ग फजेट अबाव हनु ददइनेछैन।
20. सफै सयकायी प्रसामोगशारा तथा अस्ऩतारभा कोर्बड- 19 को र्नुःशल्ुक
ऩयीऺण य उऩचायको व्मवस्था र्भराएको छु। कोर्बडफाट सॊिर्भत
र्फयाभीको उऩचायभा अस्क्सजनको कर्भ हनु नददन अस्क्सजन प्रान्त्ट,
र्सर्रण्डय य तयर अस्क्सजन ढुवानी य बण्डायण गने ट्याङ्क िरयद गनि
आवश्मक फजेट व्मवस्था गयेको छु। एक सम शैमा बन्त्दा फढी ऺभताका
सफै अस्ऩतारभा अर्नवामरुि ऩभा आफ्नै अस्क्सजन प्रान्त्ट जडान गनऩिुने
व्मवस्था गयेको छु।
21. अस्क्सजन उद्योग स्थाऩना गनि आवश्मक ऩने उऩकयण आमात गदाि राग्ने
बन्त्साय तथा भूल्म अर्बववृि कय ऩयुै छुट ददएको छु। साभदुावमक तथा
र्नजी अस्ऩताररे अस्क्सजन प्रान्त्ट जडान गयेभा रागतको 50 प्रसार्तशत
ऩजॉुीगत अनदुान ददने व्मवस्था र्भराएको छु। कोर्बड-19 भहाभायी
अवर्धबय अस्क्सजन उत्ऩादन गदाि राग्ने ववद्यतु भहसरुभा 50 प्रसार्तशत
छुट ददनेव्मवस्था र्भराएको छु।
22. कोर्बड-19 का र्फयाभीको उऩचायका रार्ग आवश्मक ऩने आइर्समू,
एचर्डमू, बेस्न्त्टरेटय, टेस्ट वकट्स रगामतका आवश्मक उऩकयण िरयद
गनि रु.4 अफि ववर्नमोजन गयेको छु। कोर्बड-19 को उऩचायभा प्रसामोग
हनुेऔषधीको आमातभा बन्त्साय भहसरु छुट ददएको छु। उऩचाय सेवाभा

9

जनशस्क्तको अबाव हनु नददन सेवा र्नवत्तृ तथा इन्त्टनिसीऩभा यहेका
स्चवकत्सक, नसि तथा स्वास््मकभॉराई 50 प्रसार्तशत जोस्िभ बत्ता य तरव
ऩाउनेगयी एक वषिको सेवा कयायभा र्रई अस्ऩतारभा िटाउने व्मवस्था
र्भराएको छु।
23. कोर्बड- 19 सॊिभण जोस्िभ र्नमन्त्रण गनि अन्त्तयािस्ष् रम स्थरगत सीभा
नाका तथा ववभानस्थरभा हेल्थ डेस्क सञ्चारन य होस्ल्डङ्ग सेन्त्टय स्थाऩना
गरयनेछ। सफै स्थानीम तहभा क्वारयस्न्त्टन र्नभािण, कन्त्ट्याक्ट रेर्सङ्ग,
आइसोरेशन सेन्त्टय स्थाऩना, जनशस्क्तको व्मवस्था एवभ् औषधी
उऩकयणको र्नमर्भत आऩूर्ति गनि आवश्मक यकभ ववर्नमोजन गयेको छु।
अस्ऩतारभा शैमाको अबावभा स्वास््म उऩचाय नऩाउनेअवस्था र्सजनि ा हनु
ददइनेछैन।
24. कोर्बड- 19 फाट सॊिर्भत बई घयभा यहेका र्फयाभीको स्वास््म
अवस्थाको र्नयन्त्तय र्नगयानी, ऩयाभशि तथा उऩचायको रार्ग घम्ुती सेवा,
कर सेन्त्टय सञ्चारन, भनोसाभास्जक ऩयाभशि, आऩतकार्रन उऩचाय य
अस्क्सजन सऩोटि रगामतका सेवा र्नुःशल्ुक उऩरव्ध गयाउने व्मवस्था
र्भराएको छु।
25. वतिभान जनउत्तयदामी सयकाय सफै नेऩारी दददीफवहनी तथा दाजबुाइराई
कोर्बड- 19 ववरुि र्नुःशल्ुक िोऩ उऩरब्ध गयाउन प्रसार्तवि छ। मस
सन्त्दबिभा, ववश् वका थोयै भरु कु हरूसॉगै नेऩाररे ऩर्न िोऩ अर्बमान शरुु
गयेको य दस्ऺण एर्समाभा िोऩको दोस्रो प्रसामोगकताि भरु कु बएको त्म
स्भयण गनि चाहन्त्छु। िोऩ रगाउन फाॉकी सवैउभेय सभहुका नेऩारीराई
स्शघ्रार्तस्शघ्र िोऩ सर्ुनस्श्चत गनि सम्ऩूणि स्रोत य साभ्मिको उच्चतभ प्रसामोग
गदैउत्ऩादक देश तथा कम्ऩनीफाट िोऩ प्रसााप् त गयी िोऩ अर्बमानराई
ऩूणति ा ददइनेछ। िोऩ व्मवस्थाऩनका रार्ग रु. 26 अफि 75 कयोड
छुट्याएको छु।

10

26. कोर्बड- 19 फाट सॊिर्भत र्फयाभीको रार्ग सफैप्रसाकायका अस्ऩतार तथा
स्वास््म सॊस्थाफाट उऩचाय सेवा उऩरव्ध गयाउन सेन्त्रर कभाण्डको
अवधायणा कामािन्त्वमनभा ल्माईनेछ। ववशेषऻ स्चवकत्सक, अस्क्सजन तथा
बेस्न्त्टरेटय, आइर्समू, एचर्डमू य शैमाको उऩरव्धताको वववयण
र्नमर्भतरुऩभा साविजर्नक जानकायी गयाउनेव्मवस्था र्भराएको छु।
27. कोर्बड- 19 को उऩचायभा सॊरग्न हनुेस्वास््मकभॉ, प्रसामोगशाराभा काभ
गने कभिचायी, सपाइकभॉ य कोर्बड योकथाभभा प्रसात्मऺ रुऩभा िवटने
सयुऺाकभॉराई प्रसाोत्साहन स्वरुऩ प्रसादान गरयने जोस्िभ बत्ता रगामतका
अन्त्म सवुवधा सॊिभण जोस्िभ कामभ यहेको अवर्धसम्भको रार्ग
र्नयन्त्तयता ददएको छु।
28. कोर्बड- १९ को योकथाभ, र्नमन्त्रण य उऩचायका रार्ग रु. 37 अफि
53 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
स्वास््म प्रसाणारीभा सधुाय
29. आधायबतू स्वास््म सेवा र्नुःशल्ुक ऩाउने नागरयकको भेर्रक हक
सर्ुनस्श्चत गरयनेछ। सयकायद्वाया र्नुःशल्ुक ववतयण हदुै आएका 70
प्रसाकायका औषधी सफै स्वास््म सॊस्थाभा र्नयन्त्तय उऩरव्ध हनुे व्मवस्था
र्भराइनेछ। औषधीको भूल्म य गणुस्तयको र्नमर्भत अनगुभन गरयनेछ।
औषधी िरयदको रार्ग रु. 5 अफि 60 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
30. ववऩन्त् न नागरयकराई भटुुयोग, भगृ ेरा योग, क्मान्त्सय, ऩावकिन्त्सन्त्स,
अल्जाइभस,ि स्ऩाइनर इन्त्ज्मयुी, हेड इन्त्ज्मयुी तथा र्सकरसेर एर्नर्भमाको
उऩचाय गनि हार प्रसादान गरयएको अनदुान य चेध वषि भर्ुनका फारफार्रका
एवभ् सत्तयी वषि बन्त्दा भार्थका ज्मेष्ठ नागरयकको भटुुयोगको र्नुःशल्ुक
उऩचाय सवुवधाराई र्नयन्त्तयता ददएको छु। मसको रार्ग रु. 2 अफि 50
कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।

11

31. आगाभी आर्थिक वषिर्बर काठभाण्डे उऩत्मकाभा 3 सम शैमाको सवुवधा
सम्ऩन्त् न सरुवा योग अस्ऩतार य सफै प्रसादेशभा 50 शैमाको सरुवा योग
अस्ऩतार र्नभािण गनि रु. 1 अफि 30 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
32. सफै स्जल्रा अस्ऩतारभा प्रसासूर्त तथा नवजात स्शशु स्माहाय सेवा
सञ् चारनभा ल्माइनेछ। भातृ स्वास््मभा सधुाय ल्माउन हम्ुरा, डोल्ऩा,
भगु,ु फझाङ्ग रगामतका दगुभि ऺेरका 20 स्जल्राभा प्रसासूर्त सभम
अगार्डको स्वास््म जाॉच य औषधीको सवुवधा सवहतको भातृ प्रसातीऺा गहृ
सञ् चारन गरयनेछ। ववयाटनगय, वीयगञ् ज, फटुवर य धनगढीका सयकायी
अस्ऩतारभा र्नुःसन्त्तान दम्ऩस्त्तको रार्ग आईर्बएप सेवा ववस्ताय गरयनेछ।
33. आभ नागरयकराई गणुस्तयीम स्वास््म सेवा सर्ुनस्श्चत गनि मसै वषदि ेस्ि
र्नभािण कामि थारनी गरयएका 3 सम 97 स्थानीम तहका ऩाॉच, दश य
ऩन्त्र शैमाका आधायबत अस्ऩतार ू दईु वषिर्बर सम्ऩन्त् न गयी सञ् चारनभा
ल्माइनेछ। अस्ऩतार स्थाऩना गनि फाॉकी यहेका स्थानीम तहभा आगाभी
आर्थिक वषिर्बर र्नभािण कामि प्रसाायम्ब गरयनेछ। मसका रार्ग रु. 6 अफि
15 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
34. स्थानीम स्तयभा सञ् चारन हनुेफारस्वास््म तथा ऩोषण कामिि भका रार्ग
फजेट व्मवस्था गयेको छु। फारफार्रकाराई ववर्सस्ज, ऩोर्रमो, र्डवऩटी,
दादयुा, टाइपाइड रगामतका 1३ प्रसाकायका िोऩ सेवा प्रसादान गयी
भरु कु राई आगाभी वषि ऩूणिि ोऩमक्तु फनाउन फजेट व्मवस्था गयेको छु।
आगाभी वषि 6 राि 20 हजाय फारफार्रकाराई िोऩ सेवा उऩरव्ध
गयाइनेछ।
35. अस्ऩतार तथा स्वास््म चेकीको ववस्तायका साथै टेर्रभेर्डसीन, घम्ुती
स्वास््म सेवा, र्नशल्ुक गबवि ती जाॉच सेवा, प्रसासूर्त सेवा, िोऩ सेवा,
सभदुामभा आधारयत ऩनुस्थािऩना तथा प्रसाशाभक सेवा भापित स्वास््म सेवाभा
आभ नागरयकको ऩहॉचु स्थावऩत गरयनेछ।

12

36. भरु कु बयका 52 हजाय भवहरा स्वास््म स्वमॊसेवीकाराई प्रसादान गरयदै
आएको मातामात िचभि ा शतप्रसार्तशत ववृि गयी रु. १२ हजाय ऩर्ुमाएको
छु।
37. आगाभी दईु वषर्िबर सफै स्थानीम तहराई ऺमयोगभक्ुत घोषणा गरयनेछ।
भरेरयमा, ऺमयोग, एड्स तथा मेनयोग य कूष्ठयोग र्नमन्त्रण कामिि भका
रार्ग रु. 1 अफि 46 कयोड व्मवस्था गयेको छु।
38. ऩरयवर्तति जीवनशैरी, िानऩान य वातावयणीम प्रसादषुणको कायण वढ्दै
गएको उच्च यक्तचाऩ, भधभुेह, भटुु तथा भगृ ेरा योग य क्मान्त्सय
रगामतका नसने योगको र्नदान य उऩचायका रार्ग दऺ स्चवकत्सक य
आधर्ुनक उऩकयण सवहत ववस्शष्टीकृत अस्ऩतारको स्थाऩना, स्तयोन्त् नर्त य
ववस्ताय गने व्मवस्था र्भराएको छु।
39. चार्रस वषि भार्थका नागरयकको यक्तचाऩ, वऩसाव तथा यगतभा ग्रकु ोज
जाॉच, स्तन क्मान्त्सय य ऩाठेघयको भिु को क्मान्त्सयको वषिभा एकऩटक
र्नुःशल्ुक ऩयीऺण गनेव्मवस्था र्भराएको छु। तीन प्रसादेशका ने स्जल्राभा
ऩाठेघयको भिु को क्मान्त्सय ववरुि िोऩ कामििभ सञ् चारन गरयनेछ।
40. सफै भेर्डकर करेज, स्वास््म ववऻान प्रसार्तष्ठान य केन्त्द्रीम अस्ऩताररे
कम्तीभा एउटा सयकायी अस्ऩतारभा र्नमर्भतरुऩभा ववशेषऻ सेवा सवहतको
स्माटराइट स्क्रर्नक सञ् चारन गनऩिुनेव्मवस्था र्भराइनेछ। ऩचास शैमा
बन्त्दा फढी ऺभताका स्वास््म सॊस्थारे भवहनाको एकऩटक आफ्नो सेवा
ऺेरर्बर अर्नवामि रुऩभा घम्ुती स्क्रर्नक सञ् चारन गनऩिुने व्मवस्था
र्भराइनेछ।
41. दईु सम शैमा बन्त्दा फढी ऺभताका साभदुावमक एवभ् र्नजी अस्ऩतारभा
भानर्सक योग उऩचायको रार्ग न्त्मूनतभ दश शैमा छुट्याउनुऩनेव्मवस्था

13

र्भराइनेछ। ऩचास शैमा बन्त्दा फढी ऺभता बएका अस्ऩतारभा ज्मेष्ठ
नागरयक उऩचाय कऺ र्नभािण गरयनेछ।
42. जवटर तथा घातक प्रसाकृर्तका योगको उऩचायका रार्ग ववदेश जानऩुने
फाध्मताको अन्त्त्म गयी स्वदेशभा नैअन्त्तयािस्ष् रमस्तयको सेवा सर्ुनस्श्चत गनि
र्रबवुन ववश्वववद्यारम स्चवकत्साशास्त्र अध्ममन सॊस्थान अन्त्तगति
काठभाण्डेको कीर्तऩि युभा नेफ्रोरोजी, मयुोरोजी, न्त्मयुोरोजी, न्त्मयुो सजयि ी,
स्ऩाइनर सजियी, कार्डिमोरोजी, कार्डिमो सजियी, ऩल्भोनोरोजी,
ग्मास्रोइन्त्टयरोजी य ग्मास्रो सजियी रगामत अन्त्म योगको ववस्शष्टीकृत
उऩचाय सेवा, डाइग्नोस्स्टक सेन्त्टय य अध्ममन, अध्माऩन तथा
अनसुन्त्धानका रार्ग 1 हजाय 5 सम शैमाको अत्माधर्ुनक सऩुय
स्ऩेर्समार्रटी केन्त्द्रको र्नभािण कामि शरुु गयी आगाभी तीन वषिर्बर
सञ् चारनभा ल्माउन फजेट व्मवस्था गयेको छु।
43. क्मान्त्सय योगको अध्ममन, अनसुन्त्धान य उऩचाय गनि यावष्डम क्मान्त्सय योग
अध्ममन सॊस्थान स्थाऩना गयी बक्तऩयु क्मान्त्सय अस्ऩतार, र्फऩी कोइयारा
भेभोरयमर क्मान्त्सय अस्ऩतार य सस्ुशर कोइयारा प्रसािय क्मान्त्सय
अस्ऩतारराई मस अध्ममन सॊस्थान भातहत सञ् चारन गरयनेछ।
44. भनभोहन कार्डमि ो बास्कुरय तथा रान्त्सप्रान्त्ट केन्त्द्र, र्रबवुन
ववश् वववद्यारम स्शऺण अस्ऩतार, ववऩी कोइयारा क्मान्त्सय अस्ऩतार, स्जऩी
कोइयारा यावष्डम स्वासप्रसाश् वास उऩचाय केन्त्द्र, सस्ुशर कोइयारा प्रसािय
अस्ऩतार, याभयाजा प्रसासाद र्सॊह स्वास््म ववऻान प्रसार्तष्ठानको ऩूवािधाय र्नभािण
गनि रु. १ अवि २८ कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
45. कास्न्त्त फार अस्ऩतारको आर्समूवाडि रगामत ऩूवािधाय र्नभािण गनि रु.
३४ कयोड छुट्याएको छु। शवहद गॊगारार भटुुयोग अस्ऩतारको सेवा
ववस्ताय गयी फार भटुुयोग मर्ुनट सञ्चारन एवभ् अऩयेशन र्थएटय
स्तयोन्त् नर्त गनि रु. ५८ कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।

14

46. वीय अस्ऩतारको ववस्तारयत सेवा सञ्चारन गनि बक्तऩयुको दवुाकोटभा
अन्त्तयािस्ष् रमस्तयको अत्माधर्ुनक सवुवधासम्ऩन्त्न अस्ऩतार र्नभािण गरयनेछ।
तीन वषिर्बर र्नभािण सम्ऩन्त् न गयी सेवा सञ्चारन गने रक्ष्मका साथ
आगाभी आर्थिक वषिभा ववस्ततृ ऩरयमोजना प्रसार्तवेदन रगामत ऩूवति मायी
कामि सम्ऩन्त् न गरयनेछ। बेर्तक ऩूवािधाय, उऩकयण य जनशस्क्त
व्मवस्थाऩन एकैसाथ ऩूया गयी अस्ऩतार सञ् चारनभा ल्माइनेछ। मसराई
यावष्डम गेयवको आमोजनाभा सभावेश गयी छुट्टैआमोजना कामािरम भापि त
कामािन्त्वमन गने व्मवस्था र्भराइनेछ। काठभाण्डेको जडीफटुीदेस्ि
अस्ऩतार र्नभािणस्थरसम्भ भनोहया नदीको दवुै वकनायाभा चाय/चाय
रेनको करयडोय सडक र्नभािण गरयनेछ।
47. आगाभी आर्थिक वषि ढल्केवय, फदिघाट य रम्कीभा रभा सेन्त्टय स्थाऩना
गनि फजेट व्मवस्था गयेको छु। धाददङ्गको वेल्िभुा रभा सेन्त्टय स्थाऩनाको
सम्बाव्मता अध्ममन गरयनछे ।
48. योग र्नदानका रार्ग ववदेशभा नभनुा ऩयीऺण गनि ऩठाउनऩुनेफाध्मताराई
अन्त्त्म गनि ऩूवािधाय ववकास य आवश्मक उऩकयणको व्मवस्था गयी यावष्डम
जनस्वास््म प्रसामोगशाराराई सेन्त्टय अप एस्क्सरेन्त्सको रुऩभा स्तयोन्त् नर्त
गरयनेछ। प्रसाादेस्शक प्रसामोगशाराराई रयपयर प्रसामोगशाराभा स्तयोन्त् नर्त गनि
फजेट व्मवस्था गयेको छु। साभदुावमक तथा र्नजी स्वास््म सॊस्थाफाट
प्रसादान गरयनेयेर्डमोरोजी तथा ईभेस्जङ्ग सेवाको भाऩदण्ड र्नधाियण य र्नमभन
गनि छुट्टैसॊमन्त्र स्थाऩना गरयनेछ।
49. र्नयोगी नऩेार अर्बमानराई प्रसाबावकायी वनाउन स्वच्छ ववचाय, स्वस्थ िाना
य र्नमर्भत व्मामाभ गनि नागरयक जागयण कामििभ सञ् चारन गरयनेछ।
आमूवेद, प्रसााकृर्तक स्चवकत्सा तथा अन्त्म वैकस्ल्ऩक स्चवकत्सा ऩिर्तराई
प्रसावििन गरयनेछ। सफै प्रसादेशभा आमवुेददक अस्ऩतार य प्रसााकृर्तक
स्चवकत्सारम स्थाऩना गरयनेछ।

15

50. आगाभी आर्थकि वषर्िबर सफै स्थानीम तहभा स्वास््म फीभा कामिि भ
ववस्ताय गयी न्त्मूनतभ 50 प्रसार्तशत ऩरयवायराई फीभाको दामयाभा
ल्माइनेछ। स्वास््म फीभा फोडकि ो सॊस्थागत ऺभता अर्बववृि गरयनेछ।
फीभा कामिि भको ददगोऩनाको रार्ग वैकस्ल्ऩक ववत्तीम स्रोतको व्मवस्था
गरयनेछ। स्वास््म फीभा कामिि भ सञ्चारन गनि रु. 7 अफि 50 कयोड
ववर्नमोजन गयेको छु।
51. स्वास््म ववऻान प्रसार्तष्ठान, आमोग तथा अनसुन्त्धान केन्त्द्रको बर्ूभकाराई
प्रसाबावकायी फनाउन एकीकृत कानून तजभिुा गरयनेछ। नमाॉ स्थाऩना हनुे
तथा स्तयोन्त् नर्त बएका अस्ऩतार एवभ् स्वास््म सॊस्थाको रार्ग आवश्मक
दयवन्त्दी थऩ गरयनेछ।
52. स्वास््म तथा जनसॊख्मा भन्त्रारमको फजेट ववृि गयी रु. 1 िफि 22 अफि
77 कयोड ऩर्ुमाएको छु।
अफ भ याहत, सहर्ुरमत य आर्थिक ऩनुरूत्थान कामििभ तथा ववर्नमोजन प्रसास्ततु
गदिछुुः
याहत, सहर्ुरमत य आर्थिक ऩनुरूत्थान
53. कोर्बड भहाभायीको प्रसार्तकूर प्रसाबावरे गदाि स्शर्थर बएको अथितन्त्रराई
चरामभान फनाई अथितन्त्रका भख्ुम ऩरयचारक ऺेरराई प्रसावििन गनि य
तीव्र आर्थिक ववृिको रक्ष्म हार्सर गनि याहत, सहर्ुरमत य आर्थिक
ऩनुरूत्थानका कामििभ कामािन्त्वमन गरयनेछ।
54. गणुस्तयीम िानेऩानी सेवा सर्ुनस्श्चत गयी नागरयकको स्वास््मभा सधुाय
ल्माउन नेऩार िानेऩानी सॊस्थान, काठभाण्डे उऩत्मका िानेऩानी र्रर्भटेड
य स्थानीम तहरे गाहिस््म उऩबोक् ताराई ववतयण गने भार्सक 20 हजाय
र्रटयसम्भको िानेऩानी भहसरु मसै भवहनादेस्ि छुट ददई र्नुःशल्ुक
उऩरब्ध गयाउनेव्मवस्था गयेको छु।

16

55. र्नषधे ाऻा अवर्धबय िाद्य व्मवस्था तथा व्माऩाय कम्ऩनी य साल्ट रेर्डङ्ग
कम्ऩनीफाट र्फिी हनुेचाभर, वऩठो, दार, ननु, िानेतेर, स्चनी तथा िाना
ऩकाउने ग्माॉसको र्फिी भल्ुमभा 20 प्रसार्तशत छुट ददने व्मवस्था
र्भराएको छु।
56. साझेदायी, सहरगानी रगामत सफै प्रसाकायका िानेऩानी तथा र्सॉचाइ
उऩबोक् ता सर्भर्तरे र्तनऩिुनेववद्यतुको र्डभान्त्ड शल्ुक य भहसरु ऩयुै छुट
ददने व्मवस्था गयेको छु। र्नषधे ाऻा अवर्धबय घयामसी तथा साना ववद्यतु
उऩबोक् ताभध्मेभार्सक 20 मर्ुनटसम्भ िऩत गनेराई शतप्रसार्तशत, भार्सक
१५० मर्ुनटसम्भ िऩत गनेराई 50 प्रसार्तशत य २५० मर्ुनटसम्भ िऩत
गनेराई 30 प्रसार्तशत भहसरु छुट ददइनेछ। उत्ऩादनभूरक उद्योग, होटर
तथा चरस्चर उद्योगराई र्नषधे ाऻा अवर्धबयको ववद्यतु र्डभान्त्ड शल्ुक छुट
ददनेव्मवस्था र्भराइनेछ।
57. कोर्बड- १९ प्रसाबाववत होटर, राबर, रेवकङ्ग रगामतका ऩमिटन व्मवसाम,
साविजर्नक मातामात, हवाई सेवा, चरस्चर उद्योग, हस्तकरा उद्योग,
सञ् चाय गहृ , ववऻाऩन सेवा, टेररयङ, व्मूटी ऩारयि , हेल्थ क्रव जस्ता
व्मवसामरेआ.व.2078/79 भा र्तनऩिुनेईजाजत तथा नववकयण दस्तयु
छुट ददई स्वतुः नवीकयण हनुे व्मवस्था र्भराएको छु। कोर्बड
भहाभायीका कायण सञ् चारनभा आउन नसकेका होटेरराई आईसोरेशन
सेन्त्टयको रुऩभा सञ्चारन गयेभा नेऩार सयकायरे र्नधाियण गयेको
भाऩदण्ड फभोस्जभको यकभ उऩरव्ध गयाउने व्मवस्था गयेको छु। होटेर
तथा ऩमटि न ऺेरराई उत्ऩादनभूरक उद्योग सयहको सवुवधा उऩरब्ध
गयाइनेछ ।
58. दधु, तयकायी, परपुर, भाछा, भासु रगामतका नाशवान उऩबोग्म
वस्तकु ो उत्ऩादनस्थरदेस्ि नस्जकको फजाय केन्त्द्रसम्भ सहज आऩूर्ति गनि
राग्ने ढुवानी बाडाभा २५ प्रसार्तशत अनदुान उऩरव्ध गयाउने व्मवस्था

17

र्भराएको छु। साना वकसानका रार्ग धानको फीउ िरयदभा स्थानीम तह
भापि त 50 प्रसार्तशत अनदान उऩरव्ध ु गयाइनेछ।
59. साविजर्नक ववद्यारम तथा क्माम्ऩसका उच्च भाध्मर्भक य सो बन्त्दा
भार्थल्रो तहभा अध्ममनयत ववद्याथॉराई वैकस्ल्ऩक र्सकाईभा सहमोग
ऩर्ुमाउनेउद्देश्मका साथ एक थान ल्माऩटऩ िरयद गनि रु. 80 हजायसम्भ
दईुवषि अवर्धको एक प्रसार्तशत ब्माजदयभा कजाि उऩरब्ध गयाउनेव्मवस्था
र्भराएको छु। सोह्र वषिबन्त्दा भार्थ उभेयका ववद्याथॉराई एक थान
र्सभकाडि र्नुःशल्ुक उऩरव्ध गयाइनेछ।
60. साभास्जक सयुऺा कोषभा आवि श्रर्भक तथा योजगायदातारेजम्भा गनऩिुने
२०७८ जेठ य असाय भवहनाको मोगदान यकभ नऩेार सयकायरे व्महोने
गयी फजेट छुट्याएको छु।
61. घयेर,ु साना, भझेरा तथा ठुरा उद्योग, ऩमिटन, र्नजी शैस्ऺक सॊस्था,
मातामात, चरस्चर उद्योग तथा सञ् चायगहृ भा कामियत श्रर्भक तथा
कभचि ायीको ऩारयश्रर्भक बक्तु ानी तथा व्मवसाम सञ्चारनका रार्ग स्थाऩना
गरयएको व्मावसावमक र्नयन्त्तयता कोषराई आगाभी आर्थिक वषिभा ऩर्न
र्नयन्त्तयता ददएको छु।
62. सयकायी य सयकायी स्वार्भत्वका र्नकामको घय, गोदाभ वा जग्गा बाडाभा
र्रई व्मवसाम गयेका व्मवसामीहरूरे र्नषधे ाऻा अवर्धको बक्तु ानी गनऩिुने
बाडाभा ५० प्रसार्तशतसम्भ छुट ददनेव्मवस्था र्भराइनेछ।
63. साविजर्नक िरयद सम्झेताको हजिना नराग्नेगयी छ भवहनासम्भ म्मादथऩ
गने य फैंक ग्मायेन्त्टीको अवर्ध फढाउॉदा थऩ दस्तयु नर्रने व्मवस्था
र्भराएको छु। र्नभािण व्मवसामीराई चारुऩजी ॉु व्मवस्थाऩनभा सहमोग
ऩर्ुमाउन रयटेन्त्सन भनी वाऩतको 50 प्रसार्तशत यकभ वयावयको फैंक
ग्मायेण्टी यािी वपताि र्रन ऩाउने व्मवस्था र्भराइनेछ। र्नभािण

18

व्मवसामीको ऺभता अर्बववृि तथा व्मावसावमक वहतका रार्ग र्नभािण
व्मवसामी कोषको यकभ ऩरयचारन गरयनेछ।
64. कोर्बड- १९ प्रसाबाववत व्मवसामीका रार्ग नेऩार याष् र फैंकफाट ऩाॉच
प्रसार्तशत व्माजदयभा प्रसादान गरयदै आएको ऩनुयकजाि सवुवधाराई र्नयन्त्तयता
ददएको छु। ऩनुयकजािको सवुवधा उऩमोग गनि ऩाउने व्मवसामको ऺेर य
यकभको सीभा ववस्ताय गरयनेछ।
65. रघ,ु साना तथा भझेरा उद्योग, व्मावसावमक कृवष, मवुा उद्यभ, भवहरा
उद्यभ तथा वैदेस्शक योजगायफाट पवकिएका व्मस्क्तहरूका रार्ग प्रसादान
गरयनेसहर्ुरमतऩूणि कजािको सीभा य ऺेर ववस्ताय गरयनेछ। मसका रार्ग
ऩाॉच प्रसार्तशत ब्माज अनदुान ददन रु. 1३ अफि ववर्नमोजन गयेको छु।
66. आन्त्तरयक ऩमिटनराई प्रसावििन गनि र्नजाभती, सावजि र्नक सॊस्थान य
प्रसार्तष्ठानका कभिचायीराई 10 ददनको ऩारयश्रर्भक वयावयको यकभ सवहत
ऩमिटन काज उऩरव्ध गयाइनेछ। र्नजी ऺेरभा कामियत कभिचायीराई
सभेत सोही अनसाय ु को सवुवधा प्रसादान गनि प्रसारेयत गरयनेछ।
67. सडक, ऊजाि, येरभागि य ववभानस्थर आमोजना र्नभािण, सञ् चारन य भभित
सॊबायभा सावजि र्नक र्नजी साझेदायी अवधायणा कामािन्त्वमनभा ल्माइनेछ।
बामववर्रटी ग्माऩ पस्न्त्डङ्गका रार्ग ऩरयमोजना रागतको 30 प्रसार्तशतसम्भ
ऩजॉुीगत अनदुान उऩरब्ध गयाउन कानूनी व्मवस्था गरयनेछ। मसफाट
र्नजी रगानी प्रसावििन हनुकु ा साथै योजगायी र्सजनि ाभा मोगदान ऩग्ुने
ववश् वास र्रएको छु। बामववर्रटी ग्माऩ पस्न्त्डङ्गका रार्ग फजेट व्मवस्था
गयेको छु।
68. मवुा उद्यभीराई स्टाटिअऩ व्मवसामभा सॊरग्न हनु उत्प्रसारेयत गनेउद्देश्मरे
ऩरयमोजना र्धतो यािी एक प्रसार्तशत व्माजदयभा रु. 25 रािसम्भ फीउ
ऩजॉुी कजाि उऩरब्ध गयाइनेछ। स्टाटिअऩ व्मवसामको दताि, नववकयण

19

तथा अन्त्म सेवा एकद्वाय प्रसाणारीफाट र्नुःशल्ुक उऩरव्ध गयाउने व्मवस्था
र्भराएको छु। स्टाटिअऩ व्मवसामभा वैदेस्शक रगानी र्बत्र्माउन नीर्तगत
सहजीकयण गरयनेछ। मसका रार्ग रु. 1 अफिको च्मारेन्त्ज पन्त्ड स्थाऩना
गयेको छु।
69. नेऩार भ्रभण गनेववदेशी ऩमटि कराई एक भवहना अवर्धको ऩमटि कीम र्बषा
र्नुःशल्ुक प्रसादान गरयनेछ।
अफ भ श्रभ, योजगायी तथा साभास्जक सयुऺा सम्फन्त्धी कामिि भ तथा ववर्नमोजन
प्रसास्ततु गदिछुुः
श्रभ य योजगायी र्सजिना
70. सफै नागरयकराई भमािददत योजगायी सर्ुनस्श्चत गनि सयकायी, र्नजी,
सहकायी य गैयसयकायी ऺेरको सभन्त्वम य सहकामभि ा काभ य योजगायीका
अवसय र्सजनि ा गरयनेछ।
71. प्रसाधानभन्त्री योजगाय कामििभको ऩनुसंयचना गयी फेयोजगाय व्मस्क्तराई
न्त्मूनतभ एक सम ददनको योजगायी सर्ुनस्श्चत गरयनेछ। स्थानीम स्तयभा
सञ् चारन हनुे सडक, र्सॉचाइ, बवन, ऩरु , नदी र्नमन्त्रण, वऺृ ायोऩण
रगामत सॊघ, प्रसादेश य स्थानीम तहका आमोजना तथा कामिि भभा योजगाय
सेवा केन्त्द्रभा सूस्चकृत फेयोजगाय व्मस्क्तराई काभभा रगाउनु ऩनेगयी
िरयद सम्झेता गनऩिुने व्मवस्था र्भराइनेछ। प्रसाधानभन्त्री योजगाय
कामििभफाट आगाभी वषि 2 राि योजगायी र्सजिना गनि रु. 12 अफि
ववर्नमोजन गयेको छु।
72. श्रभ फजायभा प्रसावेश गने मवुा, वैदेस्शक योजगायफाट पवकि एका तथा
स्वदेशभा योजगाय गभुाएका श्रर्भकको सीऩ ववकास गयी ऺभता अर्बववृि
गनि हस्तकरा, प्रस्म्फङ्ग, र्फजरु ी भभति , इरेक्रोर्नक्स, कुक, कार्रगढ,
र्सकभॉ, डकभॉ, र्सराई कटाई, ब्मवुटर्समन, कऩार कटाई, सवायी साधन

20

तथा भोवाइर भभित रगामतका व्मवसामभा थऩ 1 राि व्मस्क्तराई सीऩ
ववकास तार्रभ प्रसादान गनिरु. 40 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
73. स्वदेशी उद्योगको आवश्मकता अनरुुऩको सीऩमक्तु जनशस्क्तको ववकास
गनि र्नजी ऺेरको साझेदायीभा उत्ऩादन तथा सेवाभूरक उद्योगभा
प्रसास्शऺाथॉ काभदायराई तीन भवहनाको न्त्मूनतभ ऩारयश्रर्भक फयाफयको
अनदुान उऩरव्ध गयाई कामस्िथरभा आधारयत तार्रभ सञ्चारन गनि रु.
1 अफि छुट्याएको छु। मस अन्त्तगति तारीभ प्रसााप् त गने प्रसास्शऺाथॉ
काभदायराई आधायबतू तार्रभ ददई सोही उद्योगभा न्त्मूनतभ 2 वषिको
योजगायी सर्ुनस्श्चत गनेव्मवस्था र्भराइनेछ। मस कामिि भफाट आगाभी
वषि थऩ 25 हजाय योजगायी र्सजिना हनुेछ।
74. स्नातक वा सो बन्त्दा भार्थ शैस्ऺक मोग्मता हार्सर गयेका मवुाराई
आपुरेप्रसााप्त गयेको शैस्ऺक प्रसाभाणऩर र्धतो यािी अर्धकतभ ऩाॉच प्रसार्तशत
व्माज दयभा रु. 25 रािसम्भ सहर्ुरमतऩूणि कजाि उऩरव्ध गयाइनेछ।
75. कामस्िथरभा हनुे सफै प्रसाकायको बेदबाव तथा वहॉसाको अन्त्त्म गरयनेछ।
सभान काभका रार्ग सभान ऩारयश्रर्भकको र्सिान्त्त रागूगरयनेछ। श्रभ
अर्डटको व्मवस्थाराई प्रसाबावकायीरुऩभा कामािन्त्वमन गरयनेछ। श्रर्भकको
हक, वहत, व्मवसामजन्त्म स्वास््म तथा सयुऺा, न्त्मूनतभ ऩारयश्रर्भक य श्रभ
कानूनको ऩरयऩारना सर्ुनस्श्चत गरयनेछ।
76. औद्योर्गक प्रसार्तष्ठान तथा सङ्गदठत ऺेरभा कामयि त श्रर्भक एवभ्काभदायको
र्नुःशल्ुक साभूवहक दघुटि ना फीभा गने व्मवस्था र्भराइनेछ। सावजि र्नक
र्नकामफाट हनुे र्नभािण कामभि ा सॊरग्न श्रर्भकको साभूवहक दघिटना फीभा ु
अर्नवामि गरयनेछ।
साभास्जक सयुऺा य सॊयऺण

21

77. जीवनचिभा आधारयत साभास्जक सयुऺा य सॊयऺणको अवधायणा अनरूु ऩ
गबािवस्थाभा स्वास््म जाॉच य ऩोषण; फाल्मावस्थाभा र्नुःशल्ुक िोऩ, ऩोषण,
आधायबतू स्शऺा य छारवस्ृत्तको व्मवस्था; मवुावस्थाभा स्शऺा, स्वास््म य
योजगायीको प्रसात्माबर्ूत; विृ ावस्थाभा र्नुःशल्ुक उऩचाय य भमािददत जीवन
सर्ुनस्श्चत गनि सयकाय प्रसार्तवि छ। तदनरूु ऩ सफै प्रसाकायका साभास्जक
सयुऺा बत्ताभा 33 प्रसार्तशतरेफवि ृ गयी जेष्ठ नागरयकको भार्सक बत्ता रु.
४ हजाय ऩर्ुमाएको छु। साभास्जक सयुऺा बत्ताको रार्ग रु. 1 िफि
ववर्नमोजन गयेको छु।
78. अनाथ, दर्रत, अऩाङ्गता बएका य ववऩन्त् न ऩरयवायका फारफार्रकाराई प्रसादान
गरयनेफार सॊयऺण अनदुानको यकभभा एकर्तहाईरेववृि गयेको छु।
79. अशक्त, असहाम एवभ् ऩरयत्मक्त व्मस्क्तको सॊयऺणको दावमत्व नेऩार
सयकायरे वहन गनेछ। सफै प्रसाकायका फारश्रभको अन्त्त्म गरयनेछ।
आवश्मक सेवा, सवुवधा, उऩचाय य वासको प्रसावन्त्ध गयी सडक भानवभक्ुत
नेऩार र्नभािण गरयनेछ। फारफार्रकाको िोजतरास, सॊयऺण तथा
ऩनुस्थािऩना गयी सडक फारफार्रकाभक्तु नेऩारको अवधायणा कामािन्त्वमन
गरयनेछ। मस कामिभा विमाशीर सॊघसॊस्थाराई प्रसाोत्साहन गनि अनदुान
उऩरव्ध गयाइनेछ।
80. सफै प्रसादेशभा अऩाङ्गता ऩनयु स्थाऩना केन्त्द्र स्थाऩनाको रार्ग सम्बाव्मता
अध्ममन गरयनेछ। फेविक अऩाङ्गता बएका फारफार्रकाको उऩचाय
सेवाराई सहज य प्रसाबावकायी फनाइनेछ। अऩाङ्गता बएका व्मस्क्तरे प्रसामोग
गने सहामक साभाग्रीको उत्ऩादन गनेसॊस्थाराई अनदुान उऩरव्ध गयाउने
व्मवस्थाराई र्नयन्त्तयता ददएको छु। सावजि र्नक बेर्तक सॊयचना, ऩूवािधाय
तथा मातामातका साधनहरू अऩाङ्गभैरी फनाइनेछ।
81. मोगदानभा आधारयत र्नवत्तृ बयण कोष ऐनभा सॊशोधन गयी प्रसााध्माऩक,
स्शऺक रगामत अन्त्म याष् रसेवकराई सभेत मस प्रसाणारीभा आवि

22

गरयनेछ। मोगदानभा आधारयत साभास्जक सयुऺा कोषको दामयाराई
पयावकरो फनाई स्वयोजगाय व्मस्क्त, असङ्गदठत ऺेरका श्रर्भक एवभ्कयाय
य ज्मारादायीभा कामियत श्रर्भकराई सभेत आवि गरयनेछ।
82. श्रभ, योजगाय तथा साभास्जक सयुऺा भन्त्रारमको रार्ग रु. १४ अफि
ववर्नमोजन गयेको छु।

भवहरा, फारफार्रका य ज्मष्ठे नागरयक
83. याज्मका सफैअङ्गभा रैवङ्गक सभानताको नीर्त अवरम्फन गरयनेछ। नेऩार
सयकायफाट अनदुान प्रसााप्त गयी सञ् चारन हनुे र्नकामको कामकि ायी तहभा
न्त्मूनतभ ३३ प्रसार्तशत भवहरा सहबार्गता सर्ुनस्श्चत गरयनेछ।
84. याष् रऩर्त भवहरा उत्थान कामििभको भाध्मभफाट भवहरा उद्यभस्शरता
ववकास गरयनेछ। ववऩन्त् न भवहराराई सीऩभूरक तार्रभ ददई आम
आजिनका विमाकराऩभा सॊरग्न गयाइनेछ। सफै स्थानीम तहभा भवहरा
उद्यभस्शरता सहजीकयण केन्त्द्र स्थाऩना गरयनेछ। दगिभ ऺेरका गबिवती ु
तथा सत्ुकेयी भवहराको हवाई उिाय गने कामिराई थऩ प्रसाबावकायी
फनाइनेछ।
85. साभास्जक करङ्कको रुऩभा यहेको दाइजो प्रसाथाको अन्त्त्म गरयनेछ। भवहरा
ववरुिका कुरयर्त, बेदबाव य वहॉसा अन्त्त्म गनि साभास्जक जागयण,
सशस्क्तकयण, भवहरा स्शऺाका कामििभ सञ् चारन गरयनेछ। भवहरा वहॉसा
ववरुि कडा कानूनी प्रसावन्त्ध गरयनेछ। घयेरु वहॊसाभा ऩयेका वेवारयसे
भवहराराई सॊयऺण गनि बक्तऩयुको सूमविवनामकभा भङ्गरा-साहना
ऩनुस्िथाऩना केन्त्द्र र्नभािण गरयनेछ।
86. ववऩन्त् न, दर्रत, आदीवासी, जनजाती, एकर भवहरा, अऩाङ्गता बएका
भवहरा, वादी, कभरयी, कभैमा, चेऩाङ्ग, याउटे, रोऩोन्त्भिु , सीभान्त्तकृत

23

रगामत वस्ञ् चतीकयणभा ऩयेका सफै सभदुामका भवहरा तथा वकशोयीको
आम आजिन, ऺभता ववकास य सशस्क्तकयणका कामििभ सञ् चारन
गरयनेछ।
87. फारफार्रकाको भानर्सक य शारययीक ववकासका रार्ग ऩोषणमक्तु िाना,
गणुस्तयीम स्वास््म सेवाभा ऩहॉचु, िेरकुद तथा भनोयञ्जनका अवसय
प्रसादान गरयनेछ। स्थानीम तहसॉगको साझेदायीभा 15 स्थानभा फारउद्यान
तथा फार भनोयञ् जन स्थर र्नभािण गरयनेछ।
88. फारफार्रकाको सवािवङ्गण ववकास तथा फारसावहत्मको प्रसावििन गनि फार
प्रसाऻा प्रसार्तष्ठान स्थाऩना गरयनेछ। फारफार्रकाको अन्त्तयर्नवहत प्रसार्तबा
प्रसास्पुटन गयाई वहआु मार्भक ववकास गनि झाऩाको दभकभा गणुस्तयीम
स्शऺा सवहतको स्चल्रेन प्मायाडाइज स्थाऩना गरयनेछ।
89. भोयङ्ग, बक्तऩयु, कास्की य फाॉके स्जल्राभा सयकायीस्तयफाट फारसधुाय गहृ
सञ् चारन गरयनेछ। तनहॉकु ो ढकारटायभा व्मवस्स्थत फारसधुाय गहृ
र्नभािण गनि फजेट व्मवस्था गयेको छु।
90. फार अर्धकायको सॊयऺण, प्रसावििन य र्नमभन गनि देशबयका सफै स्थानीम
तहभा फारकल्माण अर्धकायीको व्मवस्था र्भराएको छु।
91. एक सम शैमा बन्त्दा ठूरा स्वास््म सॊस्थाभा ज्मेष्ठ नागरयकका रार्ग अरग
वाडि स्थाऩना गयी उऩचाय गने व्मवस्था र्भराइनेछ। ज्मेष्ठ नागरयकका
रार्ग र्भरनकेन्त्द्र, ददवा सेवाकेन्त्द्र य आयोग्म आश्रभ सञ् चारन गरयनेछ।
काठभाण्डेको गोठाटायभा अस्ऩतारको सवुवधा सवहत 5 सम ऺभताको
ज्मेष्ठ नागरयक आवास र्नभािण गनिआवश्मक यकभ व्मवस्था गयेको छु।
92. एकर भवहरा, ववधवा तथा ववधयु, शायीरयक य भानर्सक रूऩभा अशक्त,
असहाम, आफ्नो ऩरयवाय य सॊयऺण नबएका ज्मेष्ठ नागरयकका रार्ग
र्नुःशल्ुक औषधोऩचाय य सॊयऺणको व्मवस्था गरयनेछ। अल्जाइभसि

24

रगामत फढ्यु ेरीका योगफाट प्रसाबाववत ज्मेष्ठ नागरयकको र्नुःशल्ुक
औषधोऩचायको व्मवस्था गरयनेछ।
93. भवहरा, फारफार्रका तथा ज्मेष्ठ नागरयकको ऺेरभा रु. 1 अफि 20 कयोड
ववर्नमोजन गयेको छु।
अफ भ कृवष, वन, उद्योग, वास्णज्म, ऩमिटन रगामत आर्थिक ऺेरका
कामििभ य ववर्नमोजन प्रसास्ततु गदिछुुः

कृवष तथा ऩशऩुन्त्छी ववकास
94. कृवष ऺेरराई आधर्ुनकीकयण तथा व्मावसामीकयण गयी उत्थानशीर
अथति न्त्रको प्रसाभिु आधायको रुऩभा ववकास गरयनेछ। कृवष उऩजको भूल्म
श्रृङ्खराफाट उत्ऩादक वकसान राबास्न्त् वत हनुे व्मवस्था गरयनेछ। कृवष
उत्ऩादनको ववववर्धकयण एवभ्ववस्शष्टीकयण भापित उत्ऩादकत्व अर्बववृि
गयी नागरयकको िाद्य एवभ् ऩोषण अर्धकाय सर्ुनस्श्चत गरयनेछ।
कृवषमोग्म जर्भनको चक्राफन्त्दी गयी कफर्ुरमती, साभूवहक य कयाय िेती
गनि प्रसाोत्सावहत गरयनेछ।
95. प्रसाधानभन्त्री कृवष आधर्ुनकीकयण ऩरयमोजनाको प्रसाबावकारयता ववृि
गरयनेछ। कृवष फारी, भत्स्म य ऩशऩुन्त्छी उत्ऩादन रगामतका थऩ ७१
जोन सञ् चारनभा ल्माइनेछ। यवय िेतीको प्रसावििन गनि यवय जोन
सञ् चारनभा ल्माइनेछ। ऩकेट ऺेरभा कम्वाइन्त्ड हाबेष्टय, ऩावय वटरय,
कस्ल्टबेटय, योटाबेटय, हायो रगामतका उऩकयण ियीद गन स्थानीम ि
तहराई सशति अनदुान उऩरव्ध गयाइनेछ। आमोजना ऺेरका कृषकराई
प्रसााववर्धक सहमोग उऩरव्ध गयाउन कृवष ववषमका स्नातक तहभा
अध्ममनयत 3 सम ववद्याथॉराई इन्त्टनकि ो रुऩभा िटाइनेछ। सफै
स्जल्राका कृवष ऻान केन्त्द्रभा कृवष स्नातक उत्तीणि गयेका एक-एक जना

25

प्रसााववर्धकराई एक वषकि ो रार्ग कयायभा र्रई िटाइनेछ। मस ऩरयमोजना
कामािन्त्वमनका रार्ग रु. 7 अफि 98 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
96. उऩमोगभा नआएका सयकायी कृवष पभि य फाॉझो जर्भनभा व्मावसावमक
िेती गनि र्नजी ऺेरराई र्रजभा ददने नीर्त अवरम्फन गरयनेछ। ऩहाडी
ऺेरका बोजऩयु, नवुाकोट, फैतडी रगामतका स्जल्राभा परपूर य वहभारी
ऺेरका भनाङ्ग, भस्ुताङ, म्माग्दी, डोल्ऩा रगामतका स्जल्राभा व्मावसावमक
ऩशऩुारनका रार्ग र्नजीऺरे राई प्रसाोत्साहन गनि फजेट व्मवस्था गयेको छु।
97. कृवषमोग्म बर्ूभको वगॉकयण एवभ् भाटो ऩयीऺण गयी बेगोर्रक एवभ्
भेसभी अनकुूरताको आधायभा फारी रगाउन प्रसाोत्साहन गरयनेछ। भाटो
जाॉच प्रसामोगशाराको ऺभता अर्बववृि गयी र्डस्जटर स्वामर म्मावऩङ्ग प्रसाणारी
कामािन्त्वमनभा ल्माइनेछ।
98. ववद्यभान कृवष अनदुान प्रसाणारीराई ऩनुयावरोकन गयी कृषक, कृवष उद्यभी,
कृषक सभहु य सहकायी सॊघ सॊस्थाराई उत्ऩादनभा आधारयत प्रसाोत्साहन
अनदुान प्रसादान गरयनेछ। इजाजत प्रसााप् त वविेताफाट उन्त्नत फीऊ िरयद
गयी योऩण गने कृषकराई भूल्मको ५० प्रसार्तशतसम्भ अनदुान ददने
व्मवस्था र्भराएको छु। कृवषको मास्न्त्रकयणका रार्ग कृवष औजाय तथा
कृवष उऩकयण य सोको ऩाटिऩजुािको आमातभा ददइएको कय तथा भहसरु
छुटको दामया तथा प्रसार्तशत ववृि गयेको छु।
99. भध्मभ तथा उच्च प्रसाववर्धमक्तु वहउुद्देश्मीम नसयि ी स्थाऩना गयी परपुरका
50 राि ववरुवा उत्ऩादन गरयनेछ। यावष्डम याजभागकि ो वकनायाभा यहेका
फाॉझो य साविजर्नक एवभ् नदी उकासफाट प्रसााप् त जग्गाभा परपूर,
तयकायी य नगदेवारी रगाउन स्थानीम तह य कृषक सभूहराई प्रसाोत्सावहत
गरयनेछ।

26

100. िेतीफारी रगाउने सभम अगावै यासामर्नक भरको ऩमािप् त आऩूर्ति
सर्ुनस्श्चत गरयनेछ। तीन वषिर्बर यासामर्नक भर कायिाना स्थाऩना गने
गयी प्रसाायस्म्बक कामि अस्घ फढाउन फजेट छुट्याएको छु। यासामर्नक
भरभा प्रसादान गरयनेअनदुानराई ववृि गयी रु. 12 अफि ऩर्ुमाएको छु।
101. अग्मािर्नक िेतीराई प्रसावििन गनि प्रसााङ्गारयक भर तथा जैववक ववषादीको
प्रसामोगराई प्रसाोत्सावहत गरयनेछ। अग्मािर्नक िेतीको ऩकेट ऺेरभा उत्ऩाददत
उऩजको ब्रास्ण्डङ्ग, प्रसाभाणीकयण य फजाय प्रसावििन गरयनेछ। जैववक ववषादी
कायिाना स्थाऩना गनि र्नजी ऺेरराई ५० प्रसार्तशतसम्भ ऩजॉुीगत अनदुान
उऩरव्ध गयाउनेव्मवस्था र्भराएको छु।
102. सफै प्रसादेशभा बण्डायण सवुवधा सवहतको कृवष उऩज प्रसाशोधन केन्त्द्र य
औद्योर्गक कृवष फजाय स्थाऩना गरयनेछ। इराभभा अरैँची, भकवानऩयुको
छस्त्तवनभा तयकायी, सल्मानभा अदवुा तथा जम्ुराभा स्माऊ रस्ऺत
औद्योर्गक कृवष फजाय स्थाऩनाको सम्बाव्मता अध्ममन ऩूया गयी र्नभािण
कामि शरूु गरयनेछ।
103. न्त्मूनतभ सभथनि भल्ुम तोवकएका धान, गहॉु य भकै रगामतका कृवष
उऩजको बण्डायण गयी आऩूर्ति व्मवस्थाऩनराई सहज एवभ् र्नमर्भत
फनाउन िाद्य व्मवस्था तथा व्माऩाय कम्ऩनी य कृवष सहकायी भापित
िरयद गने व्मवस्था र्भराइनेछ। स्थानीम तह भापि त 2 सम िाद्य
बण्डायण केन्त्द्र, 89 शीतकऺ य शीत बण्डाय स्थाऩना गरयनेछ। िाद्य
बण्डायण गहृ को फीभा वप्रसार्भमभभा 50 प्रसार्तशत अनदुान ददने व्मवस्था
र्भराएको छु। उिुउत्ऩादक वकसानराई उत्ऩादन ऩरयभाणका आधायभा
स्चनी र्भरभा उिुर्फिी गयेको 15 ददनर्बर अनदुान प्रसादान गनि रु. 84
कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
104. प्रसादेश तथा स्थानीम तह भापित भेचीनगय, यङ्गेरी, यत्ननगय, कागेश्वयी
भनहया, सस्न्त्धिकि रगामतका 17 स्थानभा कृवष थोकफजाय स्थाऩना

27

गरयनेछ। सल्मानको कऩयुकोट य डोटीको र्सरगढीभा कृवष थोकफजाय
स्थाऩना गनि ऩूवि तमायीका कामि गरयनेछ। काठभाण्डेको चोबायभा
र्नभािणार्धन परपूर तथा तयकायी हाटफजाय सञ् चारनभा ल्माइनेछ।
कृवष उत्ऩादनराई ढुवानी गनि कृवष यज्जभुागि र्नभािण गनि स्थानीम तह
तथा कृवष सहकायीराई ५० प्रसार्तशत ऩजी ॉु गत अनदुान उऩरब्ध गयाइनेछ।
105. कृवष उऩज सॊकरन, प्रसाशोधन तथा ब्रास्ण्डङ्ग गयी स्वदेशी तथा अन्त्तयािस्ष् रम
फजायभा र्फिी ववतयण गनि रुऩन्त्देहीको कसािघाटभा आधर्ुनक प्रसाववर्धमक्तु
कृवष उऩज थोक फजायको र्नभािण कामि आयम्ब गरयनेछ।
106. उत्ऩादक वकसानरे कृवष उऩजको मथाथि भूल्म प्रसााप् त गनेसर्ुनस्श्चतताको
रार्ग भध्मस्थकतािको अनस्ुचत नापाराई र्नमन्त्रण गरयनेछ। कृषकराई
फीऊ र्फजन तथा भरको उऩरव्धता, भेसभ य सफै प्रसाकायका कृवष
उऩजको फजाय भूल्म सम्फन्त्धी जानकायीभूरक सूचना भोफाईर एप्स
भापित र्नमर्भत रुऩभा उऩरब्ध हनुेव्मवस्था र्भराइनेछ।
107. कृवषभा आधारयत उद्यभ तथा भूल्म श्रृङ्खरा ववकासको रार्ग सहर्ुरमत ऩूणि
कजाि प्रसावाह गनि रु. 7 अफि 60 कयोड छुट्याएको छु। इच्छुक वकसान
सहबागी हनुसक्नेगयी कृवष वारी तथा ऩशऩुन्त्छी फीभाको दामया ववस्ताय
गरयनेछ। ऩशुय वारी फीभाको वप्रसार्भमभ वाऩत 50 प्रसार्तशत अनदुान ददने
व्मवस्थाराई र्नयन्त्तयता ददएको छु।
108. दईु वषिर्बरभा नेऩारराई दधु य तयकायी, तीन वषर्िबरभा गहॉ,ु भकै,
कोदो य पाऩय एवभ्५ वषिर्बर चाभरभा आत्भर्नबिय फनाइनेछ।
109. कृषकफाट उत्ऩाददत दधुका रार्ग फजाय सर्ुनस्श्चत गनि ववयाटनगय, ऩोिया
रगामतका स्थानभा दधु सॊकरन य स्चस्मान केन्त्द्रको स्थाऩना य ऺभता
ववस्ताय गरयनेछ। स्वदेशभा उत्ऩाददत दधु तथा दग्धजन्त्म ऩदाथिको िऩत ु
ववृि गनि र्नजी तथा सहकायी सॊघसॊस्थाहरूको रगानीभा उच्च

28

ताऩभानमक्तु दधु प्रसाशोधन तथा धरु ो दधु कायिाना स्थाऩना गनि 35
प्रसार्तशतसम्भ ऩजॉुीगत अनदुान ददनेव्मवस्था र्भराएको छु।
110. भनाङ्ग, भस्ुताङ, जम्ुरा रगामतका वहभारी स्जल्राभा व्मावसावमक स्माऊ
िेती प्रसावििन गनि वेनाि िरयदका रार्ग 50 प्रसार्तशत अनदुानको व्मवस्था
गयेको छु। सोरिु म्ुफ,ु जाजयकोट, वैतडी रगामतका 9 स्जल्राभा र्भसन
ओिय कामििभ सञ् चारन गरयनेछ। बोजऩयु, काभ्र,े ऩवति , स्माङ्क्जा, दाङ्ग,
डडेरधयुा रगामतका 10 स्जल्राभा व्मावसावमक कागती िेती ववस्ताय
कामििभ सञ् चारन गरयनेछ।
111. सधुारयएको गोठ र्नभािण, ऩशुदाना, आहाय य घाॉसको उत्ऩादन तथा चयण
ऺेर ववकास एवभ्ववस्तायका कामििभ सञ् चारन गरयनेछ। भरु कु का 4
सम 68 स्थानीम तहभा कृर्रभ गबािधान र्भसन कामििभ सञ् चारन गयी
7 राि उन्त् नत नश् रका गाई, बैसी य फाख्रा उत्ऩादन गरयनेछ। उच्च
प्रसाजननभान बएका स्रोतऩशुस्वदेशभै उत्ऩादन गरयनेछ। कृर्रभ गबािधान
सेवा र्नुःशल्ुक उऩरब्ध गयाइनेछ। गाई, बैंसी य कुियाभा राग्ने
भहाभायी योग र्नमन्त्रणको रार्ग िोऩ उत्ऩादनभा नेऩारराई आत्भर्नबयि
फनाइनेछ। ऩशु स्वास््म सधुाय कामिि भका रार्ग आवश्मक यकभ
ववर्नमोजन गयेको छु।
112. सफै प्रसादेशभा स्वच्छ य व्मवस्स्थत नभनुा ऩशऩुन्त्छी वधशारा र्नभािण गयी
सञ् चारनभा ल्माउन र्नजी ऺेरराई सहर्ुरमत य प्रसाोत्साहन गरयनेछ।
ववयाटनगय, ऩोिया, सिु ेत य धनगढीभा आधर्ुनक ऩशुवधशारा स्थाऩना
गरयनेछ।
113. कृवष अनसुन्त्धानभा रगानी ववृि गरयनेछ। नेऩार कृवष अनसुन्त्धान
ऩरयषदफाट अन्त् नवारी, तयकायी तथा परपूरका वणशि ॊकय जात ववकास
गरयनेछ। यैथाने प्रसाजार्तका फीऊ र्फजन य नश्रराई सॊयऺण गनि
ववश् वववद्यारमसॉग सहकामि गरयनेछ। कृवष उत्ऩादन ववृिका रार्ग प्रसात्मेक

29

दईु दईु वषभि ा फीऊ पेनि वकसानराई उत्प्रसारेयत गरयनेछ। नेऩार कृवष
अनसुन्त्धान ऩरयषदको रार्ग रु. 3 अफि ववर्नमोजन गयेको छु।
114. कृवष उत्ऩादनभा आधर्ुनक प्रसाववर्धको सैिास्न्त्तक एवभ् व्मवहारयक ऻान
प्रसादान गनि दईु वषर्िबर झाऩाको चन्त्द्रडाॉगी, सरािहीको नवरऩयु रगामत
सफै प्रसादेशका एक-एक कृवष पाभरि ाई सेन्त्टय अप एस्क्सरेन्त्सको रुऩभा
ववकास गयी सञ् चारनभा ल्माइनेछ।
115. अव कोवह बोकै ऩदैन, बोकरे कोवह भदैन बन्त्ने सयकायको सॊकल्ऩराई
व्मवहारयक रुऩभा कामािन्त्वमन गनि बर्ूभवहन वकसान, दर्रत य आर्थिक तथा
साभास्जक दृवष्टरे ऩछार्ड ऩयेका वगि य सभदुामभा िाद्य एवभ् ऩोषणको
ऩहॉचु ववस्ताय गरयनेछ। बोकभयी तथा िाद्य असयुऺाको जोस्िभभा यहेका
व्मस्क्त, ऩरयवाय, वगि य सभदुामराई िाद्यान्त् न उऩरव्ध गयाई बोकभयी
अन्त्त्म गरयनेछ।
116. िाद्य वस्तकु ो स्वच्छता एवभ्गणुस्तय कामभ गनि अनगुभन गनेर्नकामको
ऺभता अर्बववृि गरयनेछ। यावष्डम िाद्य तथा दाना रयपयेन्त्स
प्रसामोगशाराराई अन्त्तयािस्ष् रम भाऩदण्ड अनरुऩु ववकास गयी िाद्य स्वच्छता
ऩयीऺणको ऺेर य दामया ववस्ताय गरयनेछ। प्रसाभिु कृवष थोक तथा हाट
फजायभा ववषादी अवशेष ऩयीऺणका रार्ग घस्ुम्त सेवा शरुु गरयनेछ।
117. कृवष तथा ऩशऩुन्त्छी ववकास तपि रु. 45 अफि 9 कयोड ववर्नमोजन
गयेको छु।
र्सचॉ ाइ
118. कृवषमोग्म जर्भनभा नदी ऩथान्त्तयण, नहय, र्रफ्ट, कुरो तथा बर्ूभगत
र्सॉचाइ प्रसाणारीको भाध्मभफाट र्सॉचाइ सवुवधा ऩर्ुमाई कृवष उत्ऩादन य
उत्ऩादकत्व ववृि गरयनेछ। र्नभािणार्धन आमोजना र्नधािरयत सभमभा नै
सम्ऩन्त् न गनि, सम्बाव्मता अध्ममन ऩूया बएका र्सचॉ ाइ आमोजना र्नभािण

30

प्रसाायम्ब गनि य र्सॉचाइ प्रसाणारीको र्नमर्भत भभति सम्बाय गनि प्रसााथर्भकताका
साथ फजेट छुट्याएको छु। आगाभी वषि थऩ 29 हजाय 4 सम हेक्टय
कृवषमोग्म जर्भनभा र्सॉचाइ सवुवधा ववस्ताय गरयनेछ।
119. र्सक् टा र्सॉचाइ आमोजनाको ऩस्श्चभ भूर नहयफाट थऩ 2 हजाय हेक्टय
बर्ूभभा र्सॉचाइ सवुवधा ऩर्ुमाइनेछ। आमोजनाको ऩूववि िण्डभध्मे आगाभी
वषि थऩ 20 वकरोर्भटय भूरनहय य 12 वकरोर्भटय शािा नहय र्नभािण
सम्ऩन्त् न गयी थऩ ६ हजाय हेक्टय जर्भनभा र्सॉचाइ सवुवधा ववस्ताय
गरयनेछ। र्सक् टा र्सॉचाइ आमोजनाको सम्ऩूणि र्नभािण कामि आगाभी दईु
वषिर्बर सम्ऩन्त् न गरयनेछ। मसका रार्ग रु. 1 अफि 56 कयोड
छुट्याएको छु।
120. यानी-जभया-कुररयमा र्सॉचाइ आमोजनाको ऩवहरो चयण अन्त्तगति को ९
वकरोर्भटय भूर नहय र्नभािण कामि आगाभी वषि सम्ऩन्त् न गयी थऩ 7 हजाय
हेक्टय बर्ूभभा र्सॉचाइ सवुवधा ऩर्ुमाइनेछ। दोस्रो चयण अन्त्तगित रस्म्क
एक्टेन्त्सनको कान्त्द्रा िोरासम्भको 15 वकरोर्भटय भूर य 5 वकरोर्भटय
शािा नहय र्नभािण सम्ऩन्त् न गरयनेछ। आगाभी 3 वषिर्बर मस
आमोजनाको सम्ऩूणि कामि सम्ऩन्त्न गयी 20 हजाय 3 सम हेक्टय बर्ूभभा
र्सॉचाइ सवुवधा ऩर्ुमाइनेछ। आमोजना अन्त्तगितको ववद्यतु गहृ फाट 4.7
भेगावाट ववद्यतु उत्ऩादन गरयनेछ। मस आमोजनाका रार्ग रु. 2 अफि
35 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
121. भहाकारी र्सॉचाइ आमोजनाको तेस्रो चयण अन्त्तगति दश वकरोर्भटय भूर
नहय र्नभािण य फह्मदेव भस्ण्ड ऺेरभा शािा नहय र्नभािण गयी 2 हजाय 9
सम हेक्टय जर्भनभा र्सॉचाइ सवुवधा उऩरव्ध गयाउन रु.1 अफि 25
कयोड ववर्नमोजन गयेको छु। फफई र्सॉचाइ आमोजनाको ऩस्श्चभ िण्डको
फाॉकी 8 वकरोर्भटय नहय र्नभािण सम्ऩन्त् न गनि य भभित सम्बाय गनि रु. 1
अफि 44 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।

31

122. प्रसागन्ना, फड्काऩथ, वागभती, ऩारङुटाय, फहृ त दाङ उऩत्मका रगामत साना,
भझेरा य ठुरा सतह र्सॉचाइ आमोजना र्नभािण गनि रु. 1 अफि ६१
कयोड ववर्नमोजन गयेको छु। मी आमोजनाहरूफाट आगाभी वषि थऩ 6
सम हेक्टय कृवषमोग्म जर्भनभा र्सॉचाइ सवुवधा उऩरव्ध हनुेछ।
123. सरूु ङ्गको भाध्मभफाट एक नदीको ऩानी अको नदीभा ऩथान्त्तयण गयी
िानेऩानी, र्सॉचाई य ववद्यतुका रार्ग वहउुद्देश्मीम प्रसामोग गने प्रसाववर्धफाट हाभी
जरस्रोत उऩमोगको नमाॉ मगुभा प्रसावेश गयेका छौं। र्नभािणार्धन नदी
ऩथान्त्तयण आमोजना सभमभा नै सम्ऩन्त्न गरयनेछ। सम्बावनामक्तु
स्थानभा नदी ऩथान्त्तयण आमोजना सञ् चारन गयी झाऩादेस्ि
कञ् चनऩयुसम्भका तयाईका ब-ूबागभा र्सॉचाई सवुवधा ववस्ताय गरयनेछ।
124. र्नभािणार्धन बेयी-फफई ऩथान्त्तयण वहउुद्देश्मीम आमोजनाको हेडवक्सि
र्नभािण कामि आगाभी आर्थिक वषि सम्ऩन्त् न गरयनेछ। दईु वषिर्बर फाॉके य
फददिमा स्जल्राका थऩ 15 हजाय हेक्टय बर्ूभभा र्सॉचाइ सवुवधा ववस्ताय
गनकिु ा साथै 48 भेगावाट ऺभताको ववद्यतुगहृ र्नभािण सम्ऩन्त् न गरयनेछ।
मस आमोजनाका रार्ग रु. 3 अफि 7 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
नेभयुे वहउुद्देश्मीम नदी ऩथान्त्तयण आमोजनाको र्डवऩआय तमाय गयी
र्नभािण शरुु गनि फजेट व्मवस्था गयेको छु।
125. तयाई-भधेशका धनषुा, भहोत्तयी, सरािही, येतहट रगामत प्रसादेश नॊ 2 का
1 राि 22 हजाय हेक्टय कृवषमोग्म बर्ूभभा र्सचॉ ाइ सवुवधा उऩरव्ध
गयाई सभग्र प्रसादेशको आर्थकि रुऩान्त्तयणको आधाय तमाय गनेसनुकोशी-
भरयन वहउुद्देश्मीम नदी ऩथान्त्तयण आमोजनाको टनेर र्नभािण कामरि ाई
तीव्रता ददइनेछ। आगाभी आर्थकि वषि हेडवक्सि य ववद्यतुगहृ र्नभािण शरूु
गरयनेछ। आमोजनाको र्नभािण सम्ऩन्त् न हॉदुा सम्ऩूणि कभाण्ड एरयमाको
कृवषबर्ूभभा र्सॉचाइ सवुवधा ऩर्ुमाउने गयी भूर य शािा नहय र्नभािण
सम्ऩन्त् न गरयनेछ। आमोजनाको सम्ऩूणि काभ चाय वषिर्बर सम्ऩन्त् न

32

गरयनेछ। मस आमोजनाका रार्ग रु. 2 अफि 46 कयोड ववर्नमोजन
गयेको छु।
126. आगाभी वषि तभोय-स्चस्माङ्ग य कारी गण्डकी-र्तनाउ नदी ऩथान्त्तयण
आमोजनाको ववस्ततृ ऩरयमोजना प्रसार्तवेदन तमाय गनकिु ा साथै आमोजना
कामािन्त्वमनको ढाॉचा र्नधाियण य स्रोत व्मवस्थाऩनको काभ सम्ऩन्त् न गयी
र्नभािण कामि प्रसाायम्ब गरयनेछ। भाडी-दाङ्ग य ऩस्श् चभ सेती-कैरारी नदी
ऩथान्त्तयण आमोजनाको ववस्ततृ ऩरयमोजना प्रसार्तवेदन तमाय गनि फजेट
छुट्याएको छु।
127. आगाभी आर्थिक वषि सभिृ तयाई-भधेस र्सॉचाइ ववकास कामििभ अन्त्तगित
झाऩा, सप् तयी, उदमऩयु, स्चतवन, नवरऩयासी ऩूव,ि दाङ्ग, फददिमा, कञ्चनऩयु
रगामत 25 स्जल्राको 20 हजाय हेक्टय िेतीमोग्म बर्ूभभा र्सॉचाइ
सवुवधा ववस्ताय गनि 5 हजाय स्मारो ट्यूववेर य 2 सम र्डऩ ट्यूववेर
जडान गरयनेछ। मस कामििभका रार्ग रु. 2 अफि 34 कयोड
ववर्नमोजन गयेको छु।
128. एकीकृत ऊजाि तथा र्सॉचाइ ववशेष कामिि भ अन्त्तगति सनुकोशी, र्रशरु ी,
कारीगण्डकी, याप् ती, बेयी, कणािरी य चभेर्रमा रगामतका नदी
वकनायका टाय तथा पाॉटभा र्रस्फ्टङ्ग गयी ६ सम हेक्टय कृवषमोग्म बर्ूभभा
र्सॉचाइ सवुवधा ववस्ताय गनि आवश्मक यकभ व्मवस्था गयेको छु।
129. ऩहाडी ऺेरका कृवषमोग्म बर्ूभभा र्सॉचाइ सवुवधा ऩर्ुमाउन स्थानीम तह य
सभदुामको सहबार्गताभा ऩोियी र्नभािण गरयनेछ। मसका रार्ग स्थानीम
तहराई ववत्तीम हस्तान्त्तण गरयनेछ।
नदी र्नमन्त्रण तथा जराधाय सॊयऺण
130. भानवफस्तीको सयुऺा तथा कृवषमोग्म बर्ूभको सॊयऺण य जर्भन उकास गयी
स्थानीम तह भापि त उत्ऩादनशीर उऩमोग गनि नदी र्नमन्त्रणका कामििभ

33

सञ् चारन गरयनेछ। कन्त्काई, यतवुा, कभरा, रारफकैमा, वाणगङ्गा,
ऩस्िभ याप् ती, कणािरी य भहाकारी नदी र्नमन्त्रण कामििभको रार्ग रु.
3 अफि ९१ कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
131. झाऩाको बद्रऩयु, म्माग्दीको वेनी, डोल्ऩाको दनुै, फझाङ्गको चैनऩयु य
दाचरिुाको िरङ्गा फजायराई नदी कटानफाट सॊयऺण गनि फजेट व्मवस्था
गयेको छु। जनताको तटवन्त्ध अन्त्तगित भावा, ववरयङ्ग, फिाहा, िाॉडो, यात,ु
रिनदेही, ऩूववि याप्ती, र्तनाऊ-दानव, बादा, भोहना रगामतका नदी
र्नमन्त्रण कामििभराई र्नयन्त्तयता ददई 1 सम 15 वकरोर्भटय सॊयचना
र्नभािण गनि फजेट छुट्याएको छु। नदी र्नमन्त्रण य ऩवहयो व्मवस्थाऩनभा
नवीन तथा वामो ईन्त्जीर्नमरयङ्ग प्रसाववर्धको प्रसामोग गरयनेछ।
132. र्रमगुा नदीको कटानफाट उदमऩयुको गाईघाट फजाय रगामत अन्त्म फस्ती
य कृवषमोग्म बर्ूभको सॊयऺण गनि 84 वकरोर्भटय तटवन्त्ध तीन वषिर्बर
र्नभािण गरयनेछ ।
133. झाऩादेस्ि कञ्चनऩयुसम्भको चयुे ऩहाडको बावय ऺेरभा कोशी, गण्डकी,
कणािरी एवभ् र्तनका सहामक नदी प्रसाणारीराई अन्त्तयआवि गयी नहय
र्नभािण गनि सम्बाव्मता अध्ममनको रार्ग फजेट व्मवस्था गयेको छु।
मसफाट तयाईको र्सॉचाइ प्रसाणारीराई व्मवस्स्थत गन,ि जरचिराई
र्नयन्त्तयता ददन, जरमारा एवभ् ऩमटि न प्रसावििन गनि तथा तयाईभा हनुे
वाढी, डुवान य नदी कटानका सभस्मा सभाधान गनि सहमोग ऩग्ुनेअऩेऺा
गयेको छु।
134. जराधाय सॊयऺण य र्सॉचाइ सवुवधा ववस्तायका रार्ग तारतरैमा सॊयऺण
तथा ड्याभ र्नभािणका कामििभ सञ् चारन गरयनेछ। रुऩातार एकीकृत
ववकास ऩरयमोजना अन्त्तगितका कामििभ सञ् चारन गनि रु. 27 कयोड
छुट्याएको छु।

34

135. भेसभ सम्फन्त्धी सूचना सॊकरनका रार्ग ऩाल्ऩा य उदमऩयुभा भेसभी
याडाय तथा काठभाण्डे उऩत्मकाभा एक्स वेण्ड याडाय जडान गरयनेछ।
टेर्रर्बजनभा भेसभ च्मानर सञ् चारन गरयनेछ। थऩ ३० स्थानभा जर
तथा भेसभ भाऩन केन्त्द्र स्थाऩना गनि फजेट व्मवस्था गयेको छु।
136. र्सॉचाइ तथा नदी र्नमन्त्रण ऺेरको रार्ग फजेट ववृि गयी रु. 31 अफि
86 कयोड ऩर्ुमाएको छु।
बर्ूभ व्मवस्था
137. सावजि र्नक य सयकायी जग्गाको सॊयऺण गनि सयकाय प्रसार्तवि छ।
गैयकाननुीरुऩभा कब्जा गरयएका साविजर्नक, सयकायी य गठुी जग्गाको
िोज तथा ऩवहचान गयी वपताि ल्माउनेकामरि ाई तीव्रता ददइनेछ। सडक
य सोको याइट अप वे रगामत नऩेार सयकायरे अर्धग्रहण गयेको वा
िरयद गयेको सम्ऩूणि बर्ूभको वकत्ताकाट गयी आगाभी आर्थिक वषिर्बर
नेऩार सयकायको नाभभा कामभ गरयनेछ।
138. बर्ूभसम्फन्त्धी सभस्मा सभाधान आमोग भापि त बर्ूभवहन दर्रत, बर्ूभवहन
सकुुम्फासी, ऩूवकि भरयी, ऩूवकि भैमा, हरूवा, चरुवा तथा अव्मवस्स्थत
फसोफासीको ऩवहचान गयी रगत सॊकरन, नाऩ नक्साङ्कन, सत्माऩन य
अर्बरेिाङ्कन कामि सम्ऩन्त्न गयी आगाभी आर्थिक वषिर्बर जग्गाधनी दताि
प्रसाभाणऩूजाि ववतयण गरयनेछ। मसका रार्ग रु. 68 कयोड ववर्नमोजन
गयेको छु।
139. नेऩार सयकाय य स्थानीम तहको सहरगानीभा प्रसात्मेक प्रसादेशभा बर्ूभ फैङ्कका
कम्तीभा 50 शािा स्थाऩना गयी आगाभी आर्थिक वषिर्बर सञ् चारनभा
ल्माइनेछ। उऩमोगभा नयहेका व्मस्क्तगत, सयकायी, साविजर्नक तथा नदी
उकासको जग्गाभा व्मावसावमक िेती य कृवष उऩज प्रसाशोधन गनि व्मस्क्त,

35

सभूह वा सॊस्थाराई बर्ूभ फैङ्क भापित र्रजभा उऩरव्ध गयाउने व्मवस्था
र्भराइनेछ।
140. बर्ूभको वैऻार्नक वगॉकयण य अर्धकतभ उऩमोगका रार्ग ब-ूसूचना
प्रसाणारीभा आधारयत ब-ूउऩमोग नक्साको प्रसामोग गयी सफै स्थानीम तहभा
ब-ूउऩमोग मोजना तजभिुा गरयनेछ। मोजना रागुगने स्थानीम तहराई
प्रसाोत्साहन स्वरुऩ थऩ अनदुान उऩरव्ध गयाउनेव्मवस्था र्भराएको छु।
141. जग्गा सम्फन्त्धी सफै अर्बरेिको र्डस्जटर प्रसार्त ब-ूअर्बरेि सूचना
व्मवस्थाऩन प्रसाणारीफाट उऩरव्ध गयाइनेछ। सफै भारऩोत कामारि मभा
ववद्यतुीम प्रसाणारीभा आधारयत जग्गा प्रसाशासन सम्फन्त्धी सेवा ववस्ताय गयी
सेवाग्राहीरे घयफाट नै जग्गा दताि, नाभसायी रगामतका जग्गा प्रसाशासनसॉग
सम्फस्न्त्धत कामि गनि सक्नेव्मवस्था र्भराएको छु।
142. आगाभी आर्थिक वषिर्बर वकत्तानाऩी नक्सा, वपल्ड फकु य प्रट यस्जष्टय
सम्फन्त्धी सेवा ववद्यतुीम भाध्मभफाट प्रसााप् त गनि सवकने भेयो वकत्ता प्रसाणारी
सफै स्जल्राभा कामािन्त्वमनभा ल्माइनेछ। ववर्बन्त् न स्जल्राका 40
कामािरमभा ब-ूसूचना प्रसाणारी ववस्ताय गरयनेछ।
143. ब-ूसूचना सॊकरन, सवेऺण य नाऩ नक्शाङ्कन गनि अत्माधर्ुनक राईडय
प्रसाववर्धको प्रसामोगराई र्नयन्त्तयता ददॉदै आगाभी आर्थकि वषि भेचीदेस्ि
नायामणीसम्भका तयाईका 15 हजाय वगि वकरोर्भटय ऺेरको नाऩ
नक्शाङ्कन कामिसम्ऩन्त् न गनि रु.43 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु। आगाभी
तीन वषिर्बर देशका सफैब-ूबागको नाऩ नक्शाङ्कन सम्ऩन्त् न गरयनेछ।
सहकायी तथा गरयफी र्नवायण
144. सहकायी ऺेरराई अथति न्त्रको भहत्वऩूणि आधायस्तम्बको रुऩभा ववकास
गरयनेछ। ववत्तीम ऩहॉचु ववस्ताय, साभास्जक एवभ् आर्थिक सशक्तीकयण य
उत्ऩादनशीर ऺेरभा सहकायी सॊघ सॊस्थाराई ऩरयचारन गरयनेछ।

36

बर्ूभवहन, सकुुम्फासी, दर्रत एवभ्वऩछर्डएका वगि य सभदुामराई सहकायी
सॊस्थाभा आवि गयी उद्यभस्शरता ववकासका कामिि भ सञ्चारन
गरयनेछ।
145. सहकायी सॊघ सॊस्थाराई स्थानीम कच्चा ऩदाथभि ा आधारयत घयेरुतथा
साना उद्योगको प्रसावििन, स्थानीम उत्ऩादनको बण्डायण, प्रसाशोधन, प्माकेस्जङ्ग य
फजायीकयणका रार्ग प्रसाोत्सावहत गरयनेछ। सहकायी सॊघ सॊस्थाराई कृवष
तथा ऩशऩुन्त्छीजन्त्म उत्ऩादनको प्रसाशोधन गयी भल्ुमश्रृङ्खरा ववकास गनि
सहर्ुरमतऩूणि कजाि ददनेव्मवस्था गयेको छु।
146. सहकायी सॊघ सॊस्थाहरूराई स्थानीम तहसॉगको साझेदायीभा कृवष फजाय
केन्त्द्र स्थाऩना गनि सहमोग उऩरव्ध गयाइनेछ। कृवष साभग्री बण्डायण
गनि साववकका साझा सहकायी सॊस्थाका गोदाभ भभित गयी सञ् चारनभा
ल्माउन स्थानीम तहराई सशति अनदुान प्रसादान गरयनछे ।
147. सहकायीको भाध्मभफाट िाद्यान्त् न, दरहन, तयकायी, परपुर, स्चमा, अरैची,
कवप िेर्त गनि आवश्मक ऩने फीऊ, ववजन, मन्त्र य उऩकयण िरयदभा
अनदुान ददने व्मवस्था र्भराएको छु। योजगायीका अवसय ववस्ताय गने
सहकायी सॊघ सॊस्थाको ऺभता अर्बववृि य सॊस्थागत सदृुढीकयणका रार्ग
प्रसााववर्धक सहमोग य प्रसार्तपरभा आधारयत अनदुान उऩरब्ध गयाइनेछ।
सहकायी ऺेरको सदृुढीकयणका रार्ग फजेट व्मवस्था गयेको छु।
148. आगाभी वषि सफै स्जल्राका गरयफ घयऩरयवायराई याज्म सवुवधा ऩरयचमऩर
ववतयण गने कामि सम्ऩन्त् न गरयनेछ। सयकायको तपिफाट प्रसादान गरयने
गरयफ रस्ऺत सफैसेवा, सवुवधाराई सोही ऩरयचमऩरसॉग आवि गरयनेछ।
गरयफसॉग ववश्वेश् वय कामिि भराई र्नयन्त्तयता ददएको छु।
149. गरयफी र्नवायण कोषराई िायेज गयेको छु। कोषभा आवि करयव 32
हजाय साभदुावमक सभूहराई सहकायीभा रुऩान्त्तयण गरयनेछ। सभूहरे

37

ऩरयचारन गयेको रु.19 अवि आवतॉ कोषराई सहकायीको फीउ ऩजी ॉु को
रुऩभा उऩमोग गयी गरयफी र्नवायण कामििभ सञ् चारन गरयनेछ।
150. बर्ूभ व्मवस्था, सहकायी तथा गरयफी र्नवायण भन्त्रारमको रार्ग रु. ८
अफि २१ कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
वन ववकास
151. काष्ठ, गैयकाष्ठ य जडीफटी ु भा आधारयत वनजन्त्म उद्यभराई योजगायी य
आर्थकि उऩाजनि सॉग आवि गयी उद्यभशीरता प्रसावििन गरयनेछ। भरु कु को
आर्थकि सभवृिभा वन ऺेरको मोगदान अर्बववृि गनि ददगो वन
व्मवस्थाऩनको यावष्डम भाऩदण्ड कामािन्त्वमनभा ल्माइनेछ।
152. याष् रऩर्त चयुे सॊयऺण कामििभ अन्त्तगित स्शवार्रक तथा भहाबायत ऺेरभा
2 सम ऩोियी र्नभािण गयी बर्ूभगत जरऩनुबयि ण गरयनेछ। चयुे ऺेरका 1
सम 64 नदी प्रसाणारीभा बऺू म र्नमन्त्रणका कामििभ सञ् चारन गरयनेछ।
मस कामििभका रार्ग रू 1 अफि 53 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
153. र्नमाितको सम्बावना यहेका फोर्धस्चत्त, रुद्राऺ, स्चयाइतो, श्रीिण्ड, ऩाॉचऔरॊ े
रगामतका उच्च भल्ुममक्तु वनस्ऩर्त य जर्डफटुीको व्मावसावमक उत्ऩादन,
प्रसाशोधन, प्रसाभाणीकयण य फजायीकयण गनि प्रसाोत्सावहत गरयनेछ। बेगोर्रक
सम्बाव्मताका आधायभा वनस्ऩती एवभ् जर्डफटीका नसियी ववकास ु
गरयनेछ। जर्डफटुी वारीको फीभा गयी वप्रसार्भमभ यकभभा 50 प्रसार्तशत
अनदुान ददनेव्मवस्था र्भराएको छु।
154. यावष्डम र्नकुञ्ज, आयऺ, सॊयस्ऺत ऺेर, भध्मवतॉ ऺेर, सीभसाय,
वनस्ऩर्त उद्यान य साभदुावमक वनभा जैववक ववववधता य प्रसााकृर्तक
सेन्त्दमिभा आधारयत ऩमटि न ऩूवािधाय ववकास गरयनेछ। र्नजी ऺेरसॉगको
सहकामिभा कञ् चनऩयु, फददिमा, स्चतवन, नवुाकोट य दोरिा स्जल्राभा
प्रसाकृर्तभा आधारयत ऩमटि न ऩूवािधाय ववकास कामििभ सञ् चारन गरयनेछ।

38

155. बक्तऩयुको सूमविवनामकभा र्नभािणार्धन यावष्डम प्रसााणी उद्यान य तनहॉभा ु
बानबुक्त प्रसााणी उद्यानको र्नभािण कामि सम्ऩन्त् न गरयनेछ। सफै प्रसादेशभा
प्रसाादेस्शक तहका प्रसााणी उद्यान स्थाऩना गनि सम्बाव्मता अध्ममनका रार्ग
फजेट छुट्माएको छु।
156. भानव य वन्त्मजन्त्तु फीचको द्वन्त्द्व न्त्मूनीकयणका रार्ग सॊयस्ऺत ऺेर य
यावष्डम वनभा यहेका जैववक भाग, ि घाॉसेभैदान, सीभसाय, प्रसााकृर्तक ऩोियी
एवभ् वासस्थानको सॊयऺण गरयनेछ। सॊयस्ऺत य भध्मवतॉ ऺेर र्बर
वसोवास गने नागरयक य कभिचायीराई वन्त्मजन्त्तकु ो आिभणफाट हनु
सक्नेऺर्त ऩरयऩूयण गनि दघुटि ना फीभा गरयनेछ।
157. वनजन्त्म ऩशऩन्त्छीको व्मा ु वसावमक ऩारन गनि र्नजी, सहकायी य साभदुावमक
सॊस्थाराई प्रसाोत्सावहत गरयनेछ। ऩाॉचऔरे, केशय य मासािगम्ुवा जस्ता दरु बि
एवभ् वहभुूल्म वनस्ऩती तथा जर्डवटुीको व्मावसावमक िेती गनि
अनसुन्त्धान केन्त्द्र स्थाऩना गरयनेछ। फाघ, एकर्सॊघेगैडा, हात्ती, कस्तयुी,
गोही, सारक जस्ता सॊकटाऩन्त् न तथा दरुबि वन्त्मजन्त्तकु ो सॊयऺण
गरयनेछ।
158. योजगायी य आम आजिनको अवसय ववस्ताय गनि वनऺेरभा साभूवहक िेती
य र्नजी जग्गाभा कृवष वन रगाउन प्रसाोत्सावहत गरयनेछ। रस्ुम्फनी प्रसादेश य
प्रसादेश नॊ २ का ५० स्थानीम तहभा सभवृिका रार्ग वन कामिि भ
सञ् चारन गरयनेछ।
वातावयण सॊयऺण
159. चयुे तथा तयाई-भधेश ऺेरभा 1 कयोड 50 राि वऺृ ायोऩण गरयनेछ।
शहयी ऺेरका सडक वकनाया, आवास ऺेर य िरु ा ऺेरभा परपूरका
ववरुवा योऩी हरयतशहय ववकास गरयनेछ। वऺा ृ योऩण य सॊयऺण कामिभा
नेऩारी सेना, नेऩार प्रसाहयी, सशस्त्र प्रसाहयी सभेतराई ऩरयचारन गरयनेछ।

39

160. प्रावष्टकजन्त्म ऩदाथफि ाट हनुे वातावयणीम प्रसादषुण न्त्मूनीकयण गनि 40
भाइिोन बन्त्दा ऩातरो प्रावष्टकको उत्ऩादन, आमात, र्फिी ववतयण य
प्रसामोगभा आगाभी श्रावण 1 गतेदेस्ि ऩूणरुि ऩभा प्रसार्तफन्त्ध रगाएको छु।
सवऩङ्ग भर तथा र्डऩाटिभेन्त्टर स्टोय रगामत सफै व्माऩारयक प्रसार्तष्ठानभा
प्रावष्टकको झोराको सट्टा सूती, जटु वा कागजका झोरा प्रसामोग गनऩिुने
व्मवस्था र्भराएको छु। चार्रस भाइिोन बन्त्दा ऩातरो प्रावष्टक झोरा
वा सीट उत्ऩादन गनेउद्योगरे ऩयुानो भेस्शनको ऩाटिऩजुाि प्रसार्तस्थाऩन गयी
नमाॉ जडान गयेभा हनुे थऩ रगानी वयावयको यकभ ऩजॉुीगत अनदुान
उऩरव्ध गयाइनेछ।
161. वातावयणीम प्रसादषुणरे भानव स्वास््मभा ऩायेको प्रसार्तकूर प्रसाबावराई
र्नमन्त्रण गनि य स्वच्छ एवभ् वातावयणभैरी ववकासराई प्रसावििन गनि
ववद्यतुीम सवायी साधनको उऩमोगराई प्रसाोत्साहन गरयनेछ। ऩेरोर्रमभ
ऩदाथिफाट सञ् चारन हनुेहरकु ा सवायी साधनराई सम्वत 2088 सम्भभा
ववद्यतुीम सवायी साधनरे ववस्थावऩत गने यणनीर्तक मोजना तजभिुा गयी
कामािन्त्वमन गरयनेछ। मसका रार्ग अवरम्फन गनऩिुने नीर्त, छुट तथा
सवुवधा य ऩूवािधाय ववकासका सम्फन्त्धभा सझु ाव ददन ववऻ सवहतको
कामदि र गठन गरयनेछ। ऩेरोर्रमभ ऩदाथफि ाट सञ् चारन हनुे सवायी
साधनराई ववद्यतुीम सवायी साधनभा रुऩान्त्तयण गयेभा ५ वषिसम्भ
नववकयण शल्ुक य सडक र्नभािण तथा सम्बाय दस्तयु छुट ददने व्मवस्था
र्भराएको छु।
162. येतहट, वाया, ऩसाि, स्चतवन, फाॉके, फददिमा, कैरारी य कञ्चनऩयु
रगामतका तयाई-भधेशका 13 स्जल्राभा काफनि उत्सजनि न्त्मूनीकयण
कामििभ सञ् चारन गनि फजेट छुट्याएको छु। जरवामु ऩरयवतनि को
प्रसार्तकूर प्रसाबाव न्त्मूनीकयण गनि स्थानीम सभदुामको ऺभता अर्बववृि
गरयनेछ।

40

163. इराभ, याजववयाज, जोभसोभ, ददऩामर रगामतका स्थानभा वामुगणुस्तय
भाऩन केन्त्द्र स्थाऩना गरयनेछ। वाम, ु ध्वर्न तथा जर प्रसादषुण सम्फन्त्धी
ऺेरगत भाऩदण्ड अद्यावर्धक गयी कामािन्त्वमन गरयनेछ।
164. वन तथा वातावयण भन्त्रारमका रार्ग रु. १४ अफि १३ कयोड
छुट्याएको छु।
ऩमिटन प्रसावििन

165. अनऩुभ प्रसााकृर्तक सेन्त्दम, ि प्रसाचयु जैववक ववववधता य अतरुनीम साभास्जक-
साॉस्कृर्तक फहरु ताफाट प्रसााप् त ऩमिटकीम सम्बावनाको उऩमोग गयी

नेऩारराई आकषिक, यभणीम य सयुस्ऺत ऩमिटकीम गन्त्तव्मको रुऩभा
ववकास गरयनेछ।
166. ऩमिटन ऺेरको ववववधीकयण य ववस्तायका रार्ग र्नजी ऺेरसॉगको
सहकामिभा एकीकृत ऩमटि न ऩूवािधाय ववकास कामिि भ सञ्चारन गरयनेछ।
सन्त्दकऩयु, धनषुाधाभ, इन्त्द्रसयोवय, ऩञ् चासे, र्नस्ग्रहवा, कुवऩण्डे दह य
बादागाउॉ रगामतका स्थानभा ऩमटि न ऩूवािधाय र्नभािण गरयनेछ। भस्ुक्तनाथ
ऺेरको आनी गम्ुवा य कागवेनीको वऩण्डस्थान ऩनुर्नभािण कामरि ाई
र्नयन्त्तयता ददएको छु।
167. काठभाण्डे उऩत्मका नस्जकका सम्बाव्म स्थानभा ऩदमारा भागि, हाइवकङ
डेस्स्टनेसन एवभ् साइस्क्रङ्ग रेर र्नभािण गरयनेछ। पेवातार वरयऩरय
वातावयण भैरी साइकर सवकि ट र्नभािण गरयनेछ। दाचरिुादेस्ि
ताप्रेजङ्गुसम्भ वहभारम ऩदभागि र्नभािण गनि ववस्ततृ ऩरयमोजना प्रसार्तवेदन
तमाय गरयनेछ। चयुे तथा भहाबायत श्रृङ्खराका सम्बाव्म स्थानभा होटर,
भोटर, रयसोटि रगामत स्शतर आवास र्नभािण गयी ऩमिटन प्रसावििन गनि
र्नजी ऺेरराई र्रजभा जग्गा उऩरब्ध गयाइनेछ।

41

168. याया, श-ेपोक्सण्डो ु तार, िप् तड रगामत प्रसााकृर्तक दृवष्टरे भहत्वऩूणि
स्थानराई आकषिक ऩमिटकीम गन्त्तव्मस्थरको रुऩभा ववकास गनि फजेट
व्मवस्था गयेको छु।
169. तल्रो डोल्ऩा, हम्ुराको र्सभीकोट, धाददङ्गको रुफीभ्मारी, दोरिाको
योल्वार्रङ्ग, ताप्रेजङ्गुको ओराङ्गचङ्गुगोरा रगामतका ऺेरभा ऩदमारा भागि
र्नभािण गरयनेछ। ऩदमारा तथा वहभार आयोहणभा जानेऩमटि कको सयुऺा
तथा उिायका रार्ग स्जवऩएस ट्र्मावकङ्ग सवहतको एकीकृत ऩमटि न सूचना
प्रसाणारी कामािन्त्वमनभा ल्माइनेछ।
170. इराभको भाइऩोियी, सनुसयीको फजिुतार, कवऩरवस्तकु ो जगदीशऩयु तार,
ऩाल्ऩाको सत्मवती तार, रुकुभको स्माऩिुतार, कैरारीको फेहेडाफाफा
तार रगामतका भहत्वऩूणि तारको सॊयऺण एवभ् सेन्त्दमॉकयण गयी
ऩमटि कीम गन्त्तव्मको रुऩभा ववकास गरयनेछ।
171. भाउण्टेर्नमरयङ्ग, फन्त्जीजस्म्ऩङ्ग, यकक्राइस्म्फङ्ग, र् मास्फ्टङ्ग, प्मायाग्राइर्डङ्ग,
स्जऩराइन, कामावकङ्ग रगामतका साहर्सक ऩमिटन प्रसावििन गरयनेछ।
साहर्सक ऩमिटनका ऺेरभा रगानी गनि यावष्डम तथा अन्त्तयािस्ष् रम
रगानीकतािराई आकवषति गरयनेछ।
172. स्थानीम तह य र्नजी ऺेरको सभन्त्वम एवभ्सहकामभि ा कृवष ऩमटि न, ऩमाि-
ऩमिटन, वहभारमन मोगा ऩमिटन, उच्च उचाई िेर ऩमटि न, शैस्ऺक ऩमटि न
य सम्भेरन ऩमटि न प्रसावििन गरयनेछ। प्रसादेश य स्थानीम तहको रागत
साझेदायीभा 2 सम 16 स्थानभा सञ् चार्रत ऩमटि न ऩूवािधाय ववकास
कामििभराई र्नयन्त्तयता ददन रु. 59 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
173. र्सभयेनगढ, भकवानऩयुगढी, र्सन्त्धरु ीगढी, स्जतगढी रगामत ऐेर्तहार्सक
गढी-वकल्राको सॊयऺण य ववकास गरयनेछ। धार्भकि -साॊस्कृर्तक तथा
र्सभसाय ऺेरभा ऩरयऩथ र्नभािण गनि ववस्ततृ अध्ममन गरयनेछ।

42

174. सॊस्कृर्त, ऩमिटन तथा नागरयक उड् डमन भन्त्रारमतपि रु. 27 अफि 47
कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
औद्योर्गक ववकास य रगानी प्रसावििन
175. यावष्डम अथति न्त्रभा उद्योग ऺेरको मोगदान ववृि गनि अनकुूर व्मावसावमक
वातावयण र्सजिना गयी नेऩारराई आकषकि एवभ् सयुस्ऺत रगानी
गन्त्तव्मको रुऩभा ववकास गरयनेछ। रगानीभैरी उद्योग प्रसाशासन,
सेववध्मऩूणि व्मवहाय, सॊयऺणमक्तु कय प्रसाणारी, असर श्रभ सम्फन्त्ध एवभ्
आधर्ुनक ऩूवािधाय ववकास गयी औद्योर्गकीकयणको प्रसाविमाराई तीव्र
फनाइनेछ।
176. स्वदेशी वस्तकु ो फहृ त उत्ऩादन, फजायीकयण, प्रसामोग एवभ् र्नकासी
प्रसावििनका रार्ग र्नजी ऺरे सॉगको सहकामभि ा भेड इन नऩेार य भेक इन
नऩेार अर्बमान सञ् चारन गरयनेछ। र्सभेन्त्ट, औषधी, पराभे डण्डी,
पर्निचय य जत्तुा रगामतका उत्ऩादनभा आत्भर्नबयि हॉदुै र्नकासी प्रसावििन
गरयनेछ।
177. घयेर, ु साना तथा भझेरा उद्योगराई सॊयऺण गयी स्थानीम कच्चाऩदाथि य
श्रभभा आधारयत उत्ऩादन अर्बववृि गरयनेछ। मस्ता उद्योगको
उत्ऩादनराई फजाय प्रसावििन गनि इण्टयनेटको प्रसामोग गयी बचअिुर रेड-सो
आमोजना गनेव्मवस्था र्भराइनेछ।
178. उच्च वहभारी तथा ऩहाडी ऺेरका 22 स्जल्राका 33 स्थानीम तहभा
ऊन र्भशन कामििभ भापि त बेडा य च्माङ्क् ग्राऩारनका रार्ग प्रसाोत्सावहत
गरयनेछ। गण्डकी य कणािरी प्रसादेशका वहभारी स्जल्राभा ऊन प्रसाशोधन
कायिाना स्थाऩना गने व्मवस्था र्भराएको छु। वहभारी ऺेरभा भासु
उद्योग सञ् चारन गयी र्नमाितराई प्रसाोत्साहन गरयनेछ।

43

179. ववद्यतुीम सवायी साधन उत्ऩादन एवभ्एसेम्वर्रङ्ग गनेववश्वका उत्कृष्ट १०
ब्रान्त्डका कम्ऩनीराई उद्योग स्थाऩना गनि आकवषित गरयनेछ। सवायी
साधनभा प्रसामोग हनुे ववर्बन्त्न प्रसाकायका सहामक साभग्रीको उत्ऩादन
स्वदेशभैगयी ऩष्ठृ अन्त्तयसम्फन्त्धको ववकासका भाध्मभफाट योजगायी र्सजिना
गरयनेछ। मस्ता कम्ऩनीराई कय सहर्ुरमतका अर्तरयक्त आवश्मक ऩने
जग्गा सयकायरेर्नुःशल्ुक र्रजभा उऩरब्ध गयाउनेछ।
180. झाऩाको दभक, भकवानऩयुको भमयुधाऩ, रुऩन्त्देहीको भोतीऩयु, फाॉकेको
नेवस्ता, कैरारीको रम्की य कञ्चनऩयुको दैजीभा आगाभी दईु
वषिर्बर औद्योर्गक ऺेरको ऩूवािधाय र्नभािण सम्ऩन्त् न गरयनेछ। सरािहीको
भर्ुतमि ा, तनहॉकु ो स्चन्त्तटुाय, दाङ्गको रक्ष्भीऩयु, सिु ेतको चेयासेभा
औद्योर्गक ऺेर स्थाऩना गनि सम्बाव्मता अध्ममन गरयनेछ। औद्योर्गक
ऺेरको व्मवस्थाऩन य सञ् चारनभा र्नजी ऺेरको बर्ूभका य सहबार्गता
फढाउॉदै रर्गनेछ। औद्योर्गक ऺेरको ऩूवािधाय र्नभािण य व्मवस्थाऩनभा
अन्त्तयािस्ष् रम रगानीकतािराई आकवषति गरयनेछ।
181. काभ्रऩेराञ्चोकको ऩाॉचिारभा ववशेष आर्थकि ऺेरको ऩूवािधाय र्नभािण कामि
सम्ऩन्त् न गयी सञ् चारनभा ल्माइनेछ। सनुसयीको अभयडुवा, कैरारीको
हयैमा य फददिमाको याजाऩयुभा ववशेष आर्थकि ऺेर स्थाऩना गनि सम्बाव्मता
अध्ममन गरयनेछ। ववशेष आर्थकि ऺेरको ऩूवािधाय ववकासको रार्ग रु.
52 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
182. स्थानीम तहभा शरुु गरयएको औद्योर्गक ग्राभ र्नभािण कामिराई र्नयन्त्तयता
ददन रु.92 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
183. काठभाण्डेको र्रऩयुेश्वयभा साकि हस्तकरा बवन र्नभािण कामि मसै वषि
सम्ऩन्त् न गरयनेछ। नेऩार र्नमाति व्मवसामी भहासॊघ सॉगको साझेदायीभा
काठभाण्डे उऩत्मकार्बर अन्त्तयािस्ष् रम प्रसादिशनी केन्त्द्र र्नभािण गरयनेछ।
ववयाटनगयभा सञ् चार्रत प्रसादिशनीस्थरराई स्तयोन्त् नर्त गरयनेछ।

44

184. तरुनात्भक राबका उद्योगको स्थाऩना य सञ्चारन गनि र्नजी ऺेरराई
सहर्ुरमत प्रसादान गरयनेछ। वैदेस्शक रगानीफाट स्थावऩत उद्योगको रगानी
वपताि प्रसाविमाराई सयरीकयण गरयनेछ। एकर ववन्त्दु सेवा केन्त्द्रफाट
रगानीकतािराई प्रसादान गरयने उद्योग सम्फन्त्धी सम्ऩूणि सेवा ववद्यतुीम
भाध्मभफाट प्रसादान गनेव्मवस्था र्भराइनेछ।
185. र्डस्जटर य आवटिवपर्समर इन्त्टेर्रजेन्त्स प्रसाववर्ध रगामत चेथो ऩस्ुताको
औद्योर्गक िास्न्त्तरे ल्माएका अवसयको उऩमोग गरयनेछ। ई-कभसि
सम्फन्त्धी कानून तजभिुा गरयनेछ।
186. औद्योर्गक ऺेर, ववशेष आर्थकि ऺेर य औद्योर्गक ग्राभभा स्थाऩना हनुे
उद्योगराई थऩ सहर्ुरमत तथा प्रसाोत्साहन ददइनेछ। औद्योर्गक ऺेरभा
उद्योग स्थाऩना गनि न्त्मूनतभ भूल्मभा जग्गा र्रजभा उऩरब्ध गयाउनकु ा
साथैर्रज अवर्ध ववृि गरयनेछ। औद्योर्गक ऺेर य ववशेष आर्थकि ऺेरभा
उद्योग स्थाऩना गदाि वातावयणीम दृवष्टरे सॊवेदनशीर वाहेक अन्त्म
उद्योगराई वातावयणीम प्रसाबाव भूल्माङ्कन गनि नऩनेव्मवस्था गरयनेछ।
187. औद्योर्गक ऺेर वावहय स्थावऩत उद्योग ववशेष आर्थकि ऺेरभा स्थानान्त्तयण
गयी सञ् चारन गनि ऩाउने व्मवस्था गरयनेछ। ववशेष आर्थकि ऺेरभा
स्थाऩना गरयने उद्योगरे उत्ऩादन शरुु गयेको 3 वषसि म्भ 40 प्रसार्तशत
उत्ऩादन आन्त्तरयक फजायभा र्फिी गनि ऩाउने व्मवस्था गरयनेछ। ववशेष
आर्थिक ऺेरका उद्योगरेर्तनऩिुनेर्रज यकभ घटाइनेछ।
188. प्रसादूषणयवहत स्वच्छ याजधानी फनाउने उद्देश्म अनरुुऩ काठभाण्डे
उऩत्मकाभा सञ् चारनभा यहेका उद्योगहरूराई भकवानऩयुको भमयुधाऩ
औद्योर्गक ऺेरभा स्थानान्त्तयण गरयनेछ। त्मसयी स्थानान्त्तयण हनुे
उद्योगराई 10 वषकि ा रार्ग र्नुःशल्ुक जग्गा उऩरव्ध गयाउनेय उद्योगरे
ऩैठायी गने र्भर भेस्शनयी य सोको ऩाटिऩजुािभा 1 प्रसार्तशत भार बन्त्साय

45

भहसरु राग्ने व्मवस्था गयेकोछु। ती उद्योगहरूको ववद्यतु र्डभान्त्ड शल्ुक
ऩाॉच वषकि ा रार्ग ऩयुैछुट ददइनेछ।
189. दर्रत सभदुामको ऩयम्ऩयागत सीऩ, करा य ऩेशाराई सॊयऺण, सम्फििन य
आधर्ुनवककयण गयी व्मावसावमक वनाउन य योजगायीको अवसय तथा
दामया ववस्ताय गनि सफैप्रसादेशभा बगत सविस्जत र्सल्ऩ उत्थान तथा ववकास
कामििभ सञ् चारन गरयनछे । ऩेशा, उत्ऩादन य स्थान अनसुायको ववशेष
ऩकेट ऺेर घोषणा गयी सीऩ ववकास य फजाय प्रसावििन गनि ऩजॉुीगत अनदुान
ददइनेछ। मस कामिि भको कामािन्त्वमनका रार्ग अरग सॊयचना र्नभािण
गरयनेछ । मसका रार्ग आवश्मक यकभ ववर्नमोजन गयेको छु।
190. तायेहोटेर, र्सभेन्त्ट य पराभ उद्योगका रार्ग आवश्मक ऩनेऩहॉचु भागि य
प्रसाशायण राइन रगानीकताि स्वमॊरे र्नभािण गयेभा र्नभािण रागतको 75
प्रसार्तशत यकभ शोधबनाि ददइनेछ।
191. पराभ, फहभुूल्म धात, ु वकभती ऩत्थय, ऩेरोर्रमभ ऩदाथि रगामत अन्त्म
िर्नज ऩदाथकि ो अन्त्वेषण, सवेऺण गयी उत्िनन शरुु गरयनेछ। िानीको
बेगर्बकि नक्साङ्कन तथा िर्नज अन्त्वेषण सम्फन्त्धी कामि प्रसाायम्ब गनि
आवश्मक यकभ छुट्याएको छु।
192. आगाभी वषि धेवादी पराभ िानीफाट व्मावसावमक उत्ऩादन शरुु
गरयनेछ। दैरेिको चप्रसाुाभा सञ्चार्रत ऩेरोर्रमभ अन्त्वेषण कामि दईु
वषिर्बर सम्ऩन्त् न गरयनेछ। भस्ुताङ्गको रोभान्त्थाङ्गभा यहेको मयुेर्नमभ
रगामत येर्डमोधभॉ ऩदाथकि ो सॊयऺण, प्रसावििन तथा उऩमोग गनि आवश्मक
व्मवस्था र्भराइनेछ।
193. फैतडीभा पोस्पयाइट, उदमऩयुभा म्माग्नेसाइट, ओिरढुङ्गा िानीडाॉडा य
तनहॉु आवॉ िु ैयेनीभा ताभािानी, जाजयकोटभा क्वाजि य धाददङ्गको
रुववभ्मारीभा वहभुल्ुम ऩत्थयको सम्बाव्मता अध्ममन गयी उत्िनन् प्रसाायम्ब

46

गरयनेछ। र्नजी ऺेरसॉगको सहकामभि ा काठभाण्डे तथा सिु ेतभा फहभुूल्म,
वकभर्त तथा अधि-वकभती ऩत्थय प्रसामोगशारा एवभ् प्रसाशोधन केन्त्द्र स्थाऩना
गरयनेछ।
194. स्थानीम तहको सॊस्थागत ऺभता अर्बववृि गयी सफैस्थानीम तहभा गरयवी
र्नवायणका रार्ग रघुउद्यभ ववकास कामििभ ववस्ताय गरयनेछ।
195. औद्योर्गक ऩूवािधाय र्नभािण तपि रु. 2 अफि 77 कयोड ववर्नमोजन गयेको
छु।
वास्णज्म
196. अरैंची, स्चमा, कवप, अदवुा, जर्डवटुी रगामत नेऩारको ऩमािवयण अनकुूर
य भेर्रक ऩवहचान बएका उत्ऩादनको प्रसाशोधन, प्माकेस्जङ्ग य व्रास्ण्डङ्ग गयी
अन्त्तयािस्ष् रम स्तयभा भान्त्मता प्रसााप् त गणुस्तय प्रसाभाणीकयण सवहत र्नकासी
प्रसावििन गनि र्नजी ऺेरराई थऩ सहर्ुरमत प्रसादान गरयनेछ।
197. र्नमाितजन्त्म उद्योगभा ववदेशी रगानी आकवषति गरयनेछ। वहभारम ऺेरको
गणुस्तयीम वऩउनेऩानी व्रास्ण्डङ्ग गयी िाडी रगामतका देशभा र्नकासी गनि
र्नजी ऺेरराई प्रसाोत्सावहत गरयनेछ। ववदेशी रगानीकतािरे नऩेारभा
उत्ऩादन गयी आफ्नो देशभा शत् प्रसार्तशत र्नकासी गयेभा त्मस्ता
उद्योगराई आमकयभा थऩ छुट ददइनेछ।
198. साना तथा भझेरा उद्योगफाट उत्ऩाददत वस्तकु ो र्नमाित फढाउन र्नमाित
गहृ को स्थाऩना य सञ्चारन गनि र्नजीऺेरराई वण्डेड वेमय हाउसको
सवुवधा प्रसादान गरयनेछ। तमायी ऩोशाक, ऩस्श्भना, गरैंचा, जटु, येशभ य
कऩासभा आधारयत र्नमाितजन्त्म वस्तकु ो उत्ऩादन एवभ् र्नमाित प्रसावििन
गरयनेछ।
199. वातावयणीम प्रसाबाव भूल्माङ्कनको आधायभा िानीजन्त्म ढुङ्गा, र्गट्टी, वारवुा
र्नकासी गयी व्माऩाय घाटा न्त्मूनीकयण गरयनेछ। र्नकासी गरयनेिानीजन्त्म

47

र्नभािण साभग्रीको ऩरयवहनका रार्ग उद्योगदेस्ि र्नकासी ववन्त्दसुम्भ योऩ-वे
र्नभािण गनि आमातभा राग्ने बन्त्साय भहसरुभा छुट ददने व्मवस्था
र्भराएको छु।
200. अस्घल्रो आर्थकि वषकि ो बन्त्दा थऩ ऩरयभाण य भूल्मको साभग्री र्नमाित गने
र्नमाितकतािराई थऩ अनदुान ददने व्मवस्था गरयनेछ। र्नमाति अनदुानराई
उत्ऩादकको तहसम्भ ऩर्ुमाइनेछ।
201. ऩेरोर्रमभ ऩदाथकि ो आमात प्रसार्तस्थाऩन गयी व्माऩाय घाटा न्त्मूनीकयण गनि
ववद्यतु िऩत ववृि गरयनछे । ऩानीको वहाव ऺेर यहेको, र्बयारो ब-ू
वनावट तथा अत्मर्धक बायवहन बई र्छटो भभति सम्बाय गनऩिुनेप्रसाकृर्तका
सडक र्नभािण गदाि स्वदेशी र्सभेण्ट य पराभको प्रसामोग गने व्मवस्था
र्भराइनेछ।
202. स्वदेशी उद्योगको सॊयऺणका रार्ग सेपगाड, ि एस्ण्टडस्म्ऩङ्ग य काउण्टयबेर्रङ्ग
कानून कामािन्त्वमन गरयनेछ। ववरासी वस्तकु ो आमातराई र्नरुत्सावहत
गनकिु ा साथै, स्वास््म य वातावयणीम दृवष्टरे हार्नकायक वस्तकु ो
आमातराई र्नमन्त्रण गरयनेछ।
203. च्माङ्क्ग्रा ऩस्श्भना, पेल्ट, नेऩार हव्स, ि एबयेष्ट ववग काडािभभ, नेऩार टी,
वहभारमन नेऩर्रज काऩेट, नेऩार कवप रगामत साभूवहक रेडभाकिको
अन्त्तयािस्ष् रम फजाय प्रसावििन गरयनेछ। साभूवहक रेडभाकि नववकयण दस्तयु
नेऩार सयकायरेव्महोनेव्मवस्था र्भराएको छु। अगािर्नक प्रसाभाणीकयणका
रार्ग राग्नेशल्ुक छुट ददनेव्मवस्था गयेको छु।
204. र्छभेकी भरु कु हरूसॉगको वास्णज्म तथा व्माऩाय सन्त्धी ऩनुयावरोकन
गरयनेछ। र्भरयाष् र बायत तथा चीनफाट प्रसााप् त ऩायवहन सवुवधाको
अर्धकतभ उऩमोग गयी तेश्रो भरु कु सॉगको व्माऩाय ववस्ताय गरयनेछ।
व्माऩाय ऩवूाधि ाय

48

205. अन्त्तयदेशीम व्माऩाय ऩूवािधाय र्नभािणराई तीव्रता ददइनेछ। आगाभी वषि
नेऩारगञ्जको एकीकृत जाॉचचेकी र्नभािण सम्ऩन्त् न गयी सञ् चारनभा
ल्माइनेछ। बैयहवाको एकीकृत जाॉचचेकी र्नभािण कामि शीघ्र प्रसाायम्ब
गरयनेछ। नेऩार य बायत सीभाभा यहेका एकीकृत जाॉच चेकीराई
येरभागसि गॉ आवि गरयनेछ। वेरवहमा र्सभा नाकाभा दईु हजाय भारवाहक
सवायी साधन अट्नेऩावकिङ्ग माडि र्नभािण गनेव्मवस्था र्भराएको छु।
206. आगाभी वषि यसवुाको वटभयुेभा सक्ुिा वन्त्दयगाह र्नभािण सम्ऩन्त् न गरयनेछ।
ताप्रेजङ्गुको ओराङ्गचङुगोरा, सॊिवुासबाको वकभाथाङ्का, भस्ुताङ्गको
कोयोरा, हम्ुराको मायी य कञ् चनऩयुको दोधाया-चाॉदनी सक्ुिा
वन्त्दयगाहको ऩूवि तमायी सम्ऩन्त् न गयी र्नभािण प्रसाायम्ब गरयनेछ।
207. काठभाण्डेको चोबायभा र्नभािणार्धन कन्त्टेनय फ्रेट स्टेशन आगाभी आर्थकि
वषदि ेस्ि सञ्चारनभा ल्माइनेछ। काठभाण्डे गन्त्तव्म हनुेगयी छुटेका सफै
प्रसाकायका भारवाहक सवायी साधनराई नेऩार प्रसावेश ववन्त्दभुा शीर रगाई
ववना अवयोध काठभाण्डेको चोबायभा बन्त्साय जाॉचऩास गने व्मवस्था
र्भराइनेछ।
आऩूर्त ि व्मवस्थाऩन
208. यावष्डम गणुस्तय नीर्त तजभिुा गरयनेछ। फजायभा हनुे एकार्धकाय य भूल्म
र्भरेभतो र्नभूरि गदैआऩूर्ति प्रसाणारीराई स्वच्छ एवभ्प्रसार्तष्ऩधॉ फनाइनेछ।
फजाय अनगुभनभा सॊरग्न र्नकाम य उऩबोक् ता वहतका रार्ग विमाशीर
सॊघ सॊस्थाको सहकामभि ा फजाय अनगुभनराई र्नमर्भत य प्रसाबावकायी
फनाइनेछ।
209. कणािरी रगामतका दगुभि ऺेरभा िाद्यान्त्न य ननु ढुवानीका रार्ग प्रसादान
गरयनेअनदुानराई र्नयन्त्तयता ददन रु. 76 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।

49

210. न्त्मूनतभ तीन भवहनाको ऩेरोर्रमभ ऩदाथकि ो भागराई धान्त्न सक्ने गयी
बण्डायण ऺभता ववृि गरयनेछ। ऩानीट्याॉकी देस्ि काॉकडर्बट्टा हदुै
चायआरीसम्भ य अभरेिगञ्ज देस्ि रोथयसम्भ ऩेरोर्रमभ ऩाइऩराइन
ववछ्याउनेकामि प्रसाायम्ब गयी तीन वषर्िबर सञ्चारनभा ल्माइनेछ।
211. आमोर्डनमक्तु ननु आऩूर्तरि ाई सवसि रुब, गणुस्तयीम एवभ् न्त्मून भूल्मभा
उऩरव्ध गयाउन र्नजी ऺेरको सहबार्गताभा ननु उत्ऩादन तथा ववतयण
प्रसार्तस्ऩधॉ फनाइनेछ।
212. उद्योग, वास्णज्म तथा आऩूर्ति भन्त्रारमका रार्ग रु. 13 अफि 58 कयोड
ववर्नमोजन गयेको छु।
आदयणीम दददीफवहनी तथा दाजबुाइहरू,
अफ भ स्शऺा, िानेऩानी रगामत साभास्जक ऺेरतपि का कामििभ य ववर्नमोजन
प्रसास्ततु गदिछुुः
गणुस्तयीम स्शऺा
213. भानव ऩजॉुी र्नभािणको आधाय स्शऺाराई गणुस्तयीम, जीवनोऩमोगी,
व्मावसावमक य प्रसाववर्धभैरी फनाई स्शऺाभा सफैनागरयकको ऩहॉचु सर्ुनस्श्चत
गरयनेछ। दऺ शैस्ऺक जनशस्क्त ववकास य ऻान एवभ् सीऩभूरक
ऩाठ्यिभ तजभिुा गयी अनकुूर र्सकाई वातावयण र्नभािण गरयनेछ। ववऩद्
सम्वेदनशीर तथा अऩाङ्गताभैरी शैस्ऺक ऩूवािधाय र्नभािण गरयनेछ।
नर्तजाभूरक शैस्ऺक भल्ुमाङ्कन प्रसाणारी अवरम्फन गरयनेछ। साभदुावमक
ववद्यारमको शैस्ऺक गणुस्तय अर्बववृि गनि शैस्ऺक नर्तजाको आधायभा
अनदुान ददनेव्मवस्था गरयनेछ।
214. याष् रऩर्त शैस्ऺक सधुाय कामिि भराई शैस्ऺक ऺरे को ऩूवािधाय र्नभािणभा
केन्त्द्रीत गरयनेछ। तीन वषर्िबर सफै तहका साभदुावमक ववद्यारम य
क्माम्ऩसको कऺा कोठा, प्रसामोगशारा, ऩस्ुतकारम, िानेऩानी तथा शेचारम

50

रगामत वैकस्ल्ऩक र्सकाई ववर्ध अनकुूरका बवन तथा ऩूवािधाय र्नभािण
गरयनेछ। आगाभी वषि प्रसााथर्भकताको आधायभा 1 हजाय 5 सम
साभदुावमक ववद्यारम य क्माम्ऩसको बेर्तक ऩूवािधाय र्नभािण प्रसाायम्ब
गरयनेछ। मस कामिि भको कामािन्त्वमनफाट शैस्ऺक ऩूवािधाय र्नभािणभा
िास्न्त्तकायी ऩरयवतनि हनु, े देश सहुाउॉदो दऺ जनशस्क्त उत्ऩादन गयी
साभास्जक न्त्माम सवहतको आर्थिक-साभास्जक रुऩान्त्तयण गनि भहत्वऩूणि
मोगदान ऩग्ुने ववश्वास र्रएको छु। याष् रऩर्त शैस्ऺक सधुाय कामििभका
रार्ग रु. 10 अफि ववर्नमोजन गयेको छु।
215. आगाभी शैस्ऺक सरभा आधायबत तहभा ववद्याथॉ बनािदय शतप्रसार्तशत ू
ऩर्ुमाई अर्नवामि य र्नुःशल्ुक आधायबतू स्शऺा सर्ुनस्श्चत गरयनेछ।
गरूु कुर, भदयसा य गम्ुवा जस्ता ऩयम्ऩयागत स्शऺा ववर्धराई औऩचारयक
स्शऺा प्रसाणारीभा आवि गरयनेछ।
216. प्रसाायस्म्बक फारववकास केन्त्द्रका स्शस्ऺका य ववद्यारम कभचि ायीराई नेऩार
सयकायरे र्नधाियण गये फभोस्जभ रु. १५ हजाय न्त्मूनतभ भार्सक
ऩारयश्रर्भक उऩरब्ध गयाइनेछ। नेऩार सयकायरे हार उऩरव्ध गयाउदै
आएको भार्सक ऩारयश्रर्भकभा ववृि गयी रु. ८ हजाय ऩर्ुमाएको छु।
न्त्मूनतभ ऩारयश्रर्भक बन्त्दा कभ हनु आउनेयकभ सम्फस्न्त्धत स्थानीम तहरे
व्महोने व्मवस्था र्भराइनछे । मसका रार्ग रु. 5 अफि 55 कयोड
ववर्नमोजन गयेकोछु।
217. फारफार्रकाको ऩोषण स्तयभा सधुाय ल्माउन य शैस्ऺकसर ऩूया नगयी
फीचभा नैकऺा छोड्नेसभस्मा सभाधान गनि सावजि र्नक ववद्यारमका कऺा
५ सम्भका सफै फारफार्रकाराई ददवािाजा कामिि भ सञ्चारन गनि रु.
8 अफि 73 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु। मसफाट देशबयका 35 राि
ववद्याथॉ राबास्न्त् वत हनुेछन।्

51

218. स्शऺक-ववद्याथॉ अनऩुातको आधायभा स्शऺकको दयवन्त्दी र्भरान गरयनेछ।
प्रसााथर्भक तहभा फढी हनुे दयवन्त्दी भाध्मर्भक तहभा रुऩान्त्तयण गयी फढी
बएको दयवन्त्दी िायेज गरयनेछ। भाध्मर्भक तहका ववद्यारमभा ववद्याथॉ
सॊख्माको अनऩुातभा ववऻान, गस्णत य अॊग्रजे ी ववषमका स्शऺक व्मवस्था गनि
थऩ अनदुानका रार्ग रु. 2 अफि 66 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
219. आगाभी दईु वषिर्बर सफै साभदुावमक ववद्यारमभा र्नुःशल्ुक ब्रोडब्माण्ड
इन्त्टयनेट सेवा ऩर्ुमाउने उद्देश्मका साथ आगाभी आर्थिक वषिको
अन्त्तसम्भभा भरु कु बयका ६० प्रसार्तशत ववद्यारमभा सेवा ववस्ताय गरयनेछ।
220. वैकस्ल्ऩक स्शऺण र्सकाइ काममि ोजनाको प्रसाबावकायी कामािन्त्वमन गरयनेछ।
ववद्यारम जान नऩाएका ववद्याथॉराई रस्ऺत गयी र्सकाई ऩोटिरको ववकास
तथा नेऩार टेर्रर्बजन भापित शैस्ऺक च्मानर सञ्चारन गने व्मवस्था
र्भराएको छु। वैकस्ल्ऩक स्शऺण र्सकाई काममि ोजना कामािन्त्वमनको रार्ग
रु. 1 अफि 20 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
221. साविजर्नक ववद्यारमभा कऺा नेसम्भ अध्ममन गने फारफार्रकाराई यङ्गीन
ऩाठ्यऩस्ुतक छऩाई गयी शैस्ऺक शर शरूु हनुुअगावै र्नुःशल्ुक ववतयण
गरयनेछ। कऺा १२ सम्भका छारछाराराई र्नुःशल्ुक ऩाठ्यऩस्ुतक य
छाराराई र्नुःशल्ुक स्मार्नटयी प्माड ववतयण गनि रु. 4 अफि 79 कयोड
ववर्नमोजन गयेको छु।
222. जोस्िभभा ऩयेको अल्ऩसॊख्मक, रोऩोन्त्भिु , सीभान्त्तकृत सभदुाम तथा ववऩन्त्न
वगिका फारफार्रकाका रार्ग ताप्रेजङ्गु, यसवुा, भस्ुताङ, भगु,ु दाचरिुा
रगामतका 13 वहभारी स्जल्राभा भाध्मर्भक तहका आवासीम ववद्यारम
सञ् चारन गरयनेछ।
223. चेऩाङ्ग, याउटे, फादी, भाझी, भसुहय रगामत आर्थकि साभास्जक रुऩभा
सीभान्त्तकृत य रोऩोन्त्भिु सभदुाम, अऩाङ्गता बएका व्मस्क्त, सवहद ऩरयवाय,

52

द्वन्त्द वऩर्डत, कोर्बड- 19 को सॊिभणफाट भत्ृमु बएका ऩरयवायका
छारछारा तथा एचआईर्ब एड्स सॊिर्भत फारफार्रकाको स्शऺा प्रसाार्प्तको
अर्धकायको सॊयऺण गनि छारवस्त्तृ का रार्ग फजेट व्मवस्था गयेको छु।
दर्रत, भस्ुस्रभ भवहरा तथा भक्ुत कभरयी भवहरा ववद्याथॉका रार्ग सफै
ववषमभा उच्च स्शऺासम्भ छारवस्त्तृ प्रसादान गने य र्नुःशल्ुक स्शऺा
सर्ुनस्श्चत गनेव्मवस्था र्भराएको छु।
224. दृवष्टवववहन फारफार्रकाराई ब्रेर ऩाठ्यऩस्ुतक रगामत आधर्ुनक प्रसाववर्धको
सहामताफाट स्शऺा प्रसााप् त गने व्मवस्था र्भराइनेछ। वेविक अऩाङ्गता
बएका ववद्याथॉका रार्ग आवासीम सवुवधा सवहत प्रसात्मेक प्रसादेशभा एक-एक
ववशेष ववद्यारम स्थाऩना गयी सञ्चारनभा ल्माइनेछ।
225. एक ववद्यारम - एक स्वास््मकभॉ नीर्त अवरम्फन गयी ववद्यारमभा
स्वास््म सचेतना अर्बववृि गरयनेछ। प्रसात्मेक शैस्ऺक सरको शरूु भा सफै
ववद्याथॉको अर्नवामि रूऩभा आिॉ ा, कान रगामतका आधायबतू स्वास््म
ऩयीऺण गनेव्मवस्था कामािन्त्वमन गरयनेछ।
226. भाध्मर्भक तहका ववद्याथॉराई दैर्नक ऩठनऩाठनको अर्तरयक्त नऩेार
स्काउट, जर्ुनमय येडिस सकिर, िेरकुद य सङ्गीत रगामतका अर्तरयक्त
विमाकराऩभा सहबागी हनु प्रसाोत्सावहत गरयनेछ।
227. ववश् वववद्यारम स्शऺाराई अनसुन्त्धानभा आधारयत फनाइनेछ। र्रबवुन
ववश् वववद्यारम अन्त्तगति का सेडा, र्सनास, सेरयड य रयकास्टराई अनसुन्त्धानको
अग्रणी सॊस्थाको रूऩभा ववकास गनि फजेट व्मवस्था गयेको छु।
228. सत्तयी प्रसार्तशत प्रसााववर्धक य तीस प्रसार्तशत साधायण स्शऺाको अवधायणा
कामािन्त्वमन गरयनेछ। भहोत्तयीको जरेश्वयभा इस्न्त्जर्नमरयङ्ग करेज स्थाऩना
गरयनेछ। कृवष तथा वन ववश्वववद्यारमका आवङ्गक क्माम्ऩस ववस्ताय
गरयनेछ।

53

229. स्थानीम ववशेषता य आवश्मकताका आधायभा सीऩमक्तु दऺ जनशस्क्त
तमाय गनि सफै स्थानीम तहभा प्रसााववर्धक स्शऺारम सञ् चारन गरयनेछ ।
प्रसााववर्धक स्शऺा तथा व्मावसावमक तार्रभ ऩरयषदको सम्फन्त्धन य
सम्फस्न्त्धत स्थानीम तहको व्मवस्थाऩनभा प्रसााववर्धक स्शऺारम स्थाऩना गनि
सशति अनदुान उऩरव्ध गयाइनेछ। प्रसााववर्धक स्शऺा तथा व्मावसावमक
तार्रभ ऩरयषदराई ऩाठ्यिभ ववकास, दऺ प्रसास्शऺक उत्ऩादन,
स्शऺारमको गणुस्तय र्नधाियण, र्सकाई प्रसाभाणीकयण य र्नमभन कामिभा
केन्त्द्रीत गरयनेछ।
230. भदन बण्डायी प्रसाोद्येर्गक ववश् वववद्यारम आगाभी दईु वषिर्बर सञ् चारनभा
ल्माइनेछ। आगाभी वषि ववश् वववद्यारमको ऩूवािधाय र्नभािण प्रसाायम्ब गनि
फजेट व्मवस्था गयेको छु।
231. दईु वषर्िबर मोगभामा आमवुेददक ववश्वववद्यारम सञ् चारनभा ल्माउनेगयी
ऩूवािधाय र्नभािणको कामि प्रसाायम्ब गनि फजेट छुट्याएको छु।
232. ववश् वववद्यारम अनदुान आमोगराई यावष्डम मोग्मता ऩयीऺण, भाऩदण्ड
र्नधाियण तथा ववश् वववद्यारमको अनगुभन य र्नमभन गनेसवर य सऺभ
र्नकामभा ववकास गरयनेछ। ववश् वववद्यारमराई प्रसादान गरयने अनदुान
कामिसम्ऩादनभा आधारयत फनाइनेछ। ववश् वववद्यारम अनदुान आमोग
भापित ववतयण हनुे अनदुान ववृि गयी रू 18 अफि 34 कयोड
ऩर्ुमाएकोछु।
233. प्रसास्ताववत नेऩार ववश्वववद्यारमको ऩूवािधाय र्नभािण, सञ् चारन एवभ्शैस्ऺक
विमाकराऩ सञ् चारन गनि यकभ छुट्याएकोछु।
234. आगाभी वषि सदुयुऩस्श्चभ प्रसादेशको गेटाभा र्नभािणार्धन भेर्डकर करेज
सञ् चारनभा ल्माइनेछ। फटुवर भेर्डकर करेजको ववस्ततृ ऩरयमोजना
प्रसार्तवेदन तमाय गयी र्नभािण कामि प्रसाायम्ब गरयनेछ। प्रसादेश नॊ 2 को

54

फददिफास य कणािरी प्रसादेशको सिु ेतभा भेर्डकर करेज स्थाऩना गनि जग्गा
प्रसााप् ती य ववस्ततृ ऩरयमोजना प्रसार्तवेदन तमाय गरयनेछ।
235. इर्तहासको अध्ममन, अन्त्वेषण य िोज गयी बेगोर्रक, याजनीर्तक,
साॉस्कृर्तक एवभ् साभास्जक ऩऺभा प्रसााभास्णकता स्थावऩत गनि विमाशीर
यहेको इर्तहास सॊसोधन भण्डरराई सवर फनाउन यकभ उऩरब्ध
गयाइनेछ। काठभाण्डेको जगडोरभा मनुेस्को ग्राभ र्नभािण गरयनेछ।
ववऻान प्रसाववर्ध
236. सभाजसॉग ववऻान य उत्ऩादनसॉग प्रसाववर्ध तथा नवप्रसावतनि आवि गयी
वैऻार्नक चेतना अर्बववृि गरयनेछ। ववऻान य प्रसाववर्ध सम्फन्त्धी कामिराई
एकीकृत य सभन्त्वमात्भक रुऩभा सञ्चारन गनि ववऻान प्रसाववर्ध तथा
नवप्रसावतनि ऩरयषद् गठन गरयनेछ।
237. ववऻान तथा प्रसाववर्धका ऺेरभा ववश् वस्तयको जनशस्क्त उत्ऩादन गनि स्थावऩत
भदन बण्डायी ववऻान तथा प्रसाववर्ध ववश् वववद्यारम आगाभी वषि सञ् चारनभा
ल्माइनेछ। भकवानऩयुको स्चत्राङ्गभा इस्न्त्जर्नमरयङ्ग सॊकामको ऩूवािधाय
र्नभािण कामि सम्ऩन्त् न गरयनेछ। काभ्रके ो ऩाॉचिारभा ऩूवािधाय र्नभािणको
ववस्ततृ ऩरयमोजना प्रसार्तवेदन तमाय गयी र्नभािण कामि आयम्ब गरयनेछ।
मसका रार्ग रु. 1 अफि 55 कयोड यकभ ववर्नमोजन गयेको छु।
238. नेऩार ववऻान तथा प्रसाववर्ध प्रसाऻा प्रसार्तष्ठानको ऩनुसॊयचना गरयनेछ। ववऩी
कोइयारा भेभोरयमर ववऻान सॊग्रहारमराई ववऩी कोइयारा यावष्डम ववऻान
ऩाकिभा ववकास गरयनेछ।
239. स्शऺा, ववऻान तथा प्रसाववर्ध भन्त्रारमराई रु. 1 िवि 80 अफि 4 कयोड
ववर्नमोजन गयेको छु।
सॊस्कृर्त

55

240. ऩयम्ऩयागत सॉस्कृर्त एवभ्ऩयुातास्त्वक सम्ऩदाको सॊयऺण य सम्फििन गयी
सफ्ट ऩावयको रुऩभा ववश् वसाभु प्रसास्ततु गरयनेछ। रस्ुम्फनी ववकास
गरुुमोजनाको फाॉकी काभ दईु वषर्बर सम्ऩन्त् न ि गरयनेछ। अन्त्तयािस्ष् रम
स्तयका ववख्मात मोजनाववद्द्द्वाया रस्ुम्फनी, र्तरेयाकोट, याभग्राभ य देवदह
ऺेर सभेटी वहृ त रस्ुम्फनी ववकास गरुुमोजना तमाय गरयनेछ। मसका
रार्ग रू 1 अफि 50 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
241. वहृ त ऩशऩुर्त ऺेर ववकास गरुुमोजना तजभिुा गयी कामािन्त्वमन गरयनेछ।
ऩशऩुर्तनाथ भस्न्त्दयको प्रसावरीकयण रगामत ऩूवािधाय र्नभािण गनि रू 35
कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
242. जानकीभस्न्त्दय य र्तरेयाकोटराई ववश्वसम्ऩदा सूस्चभा सूस्चकृत गनि प्रसाकृमा
अगार्ड फढाइनेछ। जनकऩयुराई धार्भकि , साॉस्कृर्तक य ऩमिटकीम
स्थरको रुऩभा ववकास गनि हयेक वषि अष्टाफि शास्त्राथि सवहतको धार्भिक
सम्भेरन आमोजना गरयनेछ। स्चतवनको अमोध्माऩयुीभा याभ भस्न्त्दय र्नभािण
गनि फजेट छुट्याएकोछु।
243. ववयाट ऺेर, याभजानकी भस्न्त्दय, देवघाट, बैयवस्थान, रूरू, िप् तड
रगामतका धार्भकि ऺेरको सॊयऺण तथा ववकासको रार्ग फजेट व्मवस्था
गयेको छु।
244. फैतडीको र्रऩयुासन्त्ुदयी, फाजयुाको फर्डभार्रका, हम्ुराको छाॉमानाथ,
जम्ुराको चन्त्दननाथ, सिु ेतको काॉिेववहाय, प्मूठानको स्वगद्वि ायी,
भस्ुताङ्गको भस्ुक्तनाथ, फायाको गवढभाई, सप् तयीको र्छन्नभस्ता, िोटाङ्गको
हरेसी, सनुसयीको फयाह ऺेर य ताप्रेजङ्गुको ऩार्थबया रगामतका
भहत्वऩूणि धार्भकि ऩमटि कीमस्थरको सॊयऺण एवभ् ववकासका रार्ग
गरुुमोजना तमाय गनि फजेट छुट्याएको छु।

56

245. ववर्बन्त् न जातजार्त एवभ्बाषाबाषीको यहनसहन, यीर्तरयवाज, करा, सॊस्कृर्त य
ऩयम्ऩया झल्कने गयी काठभाण्डेको कीर्तऩि युभा र्नभािणार्धन यावष्डम
साॉस्कृर्तक सॊग्रहारम दईु वषर्िबर सम्ऩन्त्न गरयनेछ। प्रसादेश सयकायको
सभन्त्वम य सहकामभि ा प्रसात्मेक प्रसादेशभा प्रसाादेस्शक सॊग्रहारमको स्थाऩना य
ववकास गरयनेछ।
246. नेऩार प्रसाऻा प्रसार्तष्ठान, नेऩार सवङ्गत तथा नाट्य प्रसार्तष्ठान, नेऩार
रर्रतकरा प्रसाऻा प्रसार्तष्ठान य फार प्रसाऻा प्रसार्तष्ठानको ऩूवािधाय ववकास गनि
काठभाण्डे उऩत्मकार्बर प्रसाऻा ग्राभ र्नभािणको सम्बाव्मता अध्ममन
गरयनेछ।
मवुा तथा िेरकुद
247. मवुाको ऺभता अर्बववृि गयी देशबक्त, अनशु ार्सत य उद्यभशीर
फनाइनेछ। भरु कु को आर्थकि , साभास्जक य साॉस्कृर्तक रूऩान्त्तयणभा
मवुाको साथकि सहबार्गताका रार्ग मवुा रस्ऺत कामिि भ सञ् चारन
गरयनेछ।
248. मवुा तथा साना व्मवसामी स्वयोजगाय कोष भापित प्रसााववर्धक य
व्मावसावमक सीऩ सवहत कजाि सवुवधा उऩरव्ध गयाई आगाभी वषि थऩ
12 हजाय मवुाराई स्वयोजगाय फनाइनेछ। मवुा तथा साना व्मवसामीराई
मवुा स्वयोजगाय कोषफाट प्रसावाह गरयएको कजािको सयुऺण वप्रसार्भमभको 50
प्रसार्तशत अनदुान ददनेव्मवस्था र्भराएको छु।
249. यावष्डम मवुा ऩरयषद भापि त मवुा शस्क्तराई सॊगदठत गयी ववऩद् जोस्िभ
न्त्मूनीकयण, वातावयण सॊयऺण, याहत, उिाय तथा जनचेतना अर्बववृि
रगामतका साभास्जक कामिभा ऩरयचार्रत गरयनेछ। आर्थिक, साभास्जक य
साॉस्कृर्तक रुऩान्त्तयण प्रसाविमाभा मवुाको नेतत्ृवदामी बर्ूभका स्थावऩत

57

गरयनेछ। यावष्डम मवुा ऩरयषदको अग्रसयताभा सफैप्रसादेशभा मवुा नवप्रसावतन ि
केन्त्द्र स्थाऩना गरयनेछ।
250. ऩाॉचदेस्ि ऩच्चीस वषि उभेय सभूहका ववद्याथॉराई स्काउटभा सभावहत गयी
अनशु ार्सत, स्वावरम्फी य स्वमॊसेवीबाव सवहत याष् र र्नभािणभा सविम
गयाइनेछ। आगाभी वषि 13 हजाय ववद्यारमभा नेऩार स्काउट ववस्ताय
गरयनेछ।
251. सभदुामस्तयदेस्ि नै िेरकुदको ववकास य ववस्ताय गयी शायीरयक य
भानर्सक रूऩभा स्वस्थ, सऺभ य अनशु ार्सत नागरयक तमाय गदै
अन्त्तयािस्ष् रम जगतभा याष् रको सम्भान अर्बववृि गनि िेरकुद ऩूवािधाय
ववकास, िेरकुद प्रसार्तमोर्गता आमोजना, िेरकुद प्रसास्शऺण सञ्चारन तथा
प्रसार्तबावान िेराडीराई प्रसाोत्साहन प्रसादान गनेव्मवस्था र्भराएको छु।
252. झाऩाको दभकभा अन्त्तयािस्ष् रमस्तयको भदन बण्डायी यङ्गशारा दईु वषर्िबर
सञ् चारनभा ल्माउनेगयी र्नभािण प्रसाायम्ब गरयनेछ।
253. भोयङ्गको वैद्यनाथऩयु, काठभाण्डेको भरु ऩानी, रुऩन्त्देहीको बैयहवा, दाङको
रभही, फाॉकेको नेऩारगञ्ज य कञ् चनऩयुको भहेन्त्द्रनगयभा विकेट भैदान
र्नभािण सम्ऩन्त् न गनि आवश्मक यकभ ववर्नमोजन गयेको छु। आगाभी वषि
ऩोिया यङ्गशारा र्नभािण सम्ऩन्त् न गरयनेछ।
254. सविम िेर जीवनफाट र्नवत्तृ िेराडीराई व्मवसाम सञ् चारन गनि
सहर्ुरमत दयको कजाि उऩरव्ध गयाउनेव्मवस्था र्भराएको छु।
255. धनगढी, वीयेन्त्द्रनगय, नेऩारगञ् ज, वीयगञ् ज, जनकऩयुधाभ य इटहयीभा
प्रसाादेस्शक यङ्गशारा र्नभाणि अस्घ फढाइनेछ। सफै स्थानीम तहभा िेर
ऩूवािधाय र्नभािण गरयनेछ। आगाभी आर्थिक वषिभा 1 सम 68 स्थानीम
तहभा िेरग्राभको र्नभािण गनि यकभ छुट्याएको छु।

58

256. सोरिु म्ुव, ु र्सन्त्धऩुाल्चोक, भनाङ, भस्ुताङ य जम्ुराभा हाईअस्ल्टच्मडु
स्ऩोट्सि सेण्टय र्नभािण गनि आवश्मक यकभ व्मवस्था गयेको छु।
257. आगाभी आर्थिक वषि नवौं यावष्डम िेरकुद आमोजना गरयनेछ।
अन्त्तयािस्ष् रमस्तयभा ऩदक हार्सर गनि सम्बाव्म िेर ऩवहचान गयी प्रसाोत्साहन
गरयनेछ। अन्त्तयािस्ष् रम प्रसार्तमोर्गताभा नेऩारको सहबार्गता ववृि गरयनेछ।
258. नेऩारराई िेर ऩमटि नको उत्कृष्ट गन्त्तव्मको रुऩभा ववकास गनि
अन्त्तयावष्डमि स्तयको िेर ववद्यारमको सम्बाव्मता अध्ममन गरयनेछ।
259. मवुा तथा िेरकुद भन्त्रारमको रार्ग रु. 2 अफि 74 कयोड ववर्नमोजन
गयेको छु।
सफैका रार्ग स्वच्छ िानऩेानी
260. आगाभी वषि सफै नागरयकराई आधायबतू िानेऩानी तथा सयसपाइ सेवा
ऩर्ुमाइने छ। एकघय एकधायाको अवधायणा कामािन्त्वमन गयी गणुस्तयीम
िानेऩानी सेवाको ऩहॉचु ववस्ताय गरयनेछ। िानेऩानीको ददगो व्मवस्थाऩन
गनि उऩबोक् ता सर्भर्तको ऺभता अर्बववृि गरयनेछ।
261. भेरम्ची िानेऩानी आमोजनाको दोस्रो चयण अन्त्तगति राके य माङ्क्ग्री
िोराफाट दैर्नक 34 कयोड र्रटय िानेऩानी प्रसाणारीभा थऩ गनि आगाभी
आर्थकि वषभि ा सरुुङ्ग रगामत अन्त्म ऩूवािधाय र्नभािण कामि आयम्ब
गरयनेछ। तीन वषिर्बर मस आमोजनाको र्नभािण कामि सम्ऩन्त् न गरयनेछ।
भेरम्ची िानऩानी आमोजनाको रार्ग े रु. 3 अफि 51 कयोड यकभ
ववर्नमोजन गयेको छु।
262. काठभाण्डे उऩत्मकाको िानेऩानी ववतयण प्रसाणारीभा उल्रेख्म सधुाय गरयने
छ। ऩवहरो चयणभा र्नभािणार्धन चाय थोक ववतयण प्रसाणारीफाट 1 सम
13 वकरोर्भटय नमाॉ ववतयण राइन थऩ गयी 1 राि 10 हजाय
घयधयुीभा भेरम्चीको ऩानी ववतयण गरयनेछ। दोस्रो चयणभा चिऩथ

59

फावहयका कीर्तऩि यु, ऩेप्सीकोरा, जोयऩाटी, बक्तऩयु रगामतका ऺेरभा
ऩाइऩराइन ववस्ताय गरयनेछ। ववतयण प्रसाणारी सधुायको रार्ग रु. 4 अफि
79 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
263. र्नभािणार्धन नदी ऩथान्त्तयण आमोजनाफाट तयाई-भधेश य र्बरी भधेशका
ठूरा शहयभा िानेऩानी आऩूर्ति गने गयी आमोजना ववकास गरयनेछ।
ऩवहरो चयणभा र्सयहा, धनषुा, भहोत्तयी, सरािही, येतहट, वाया य ऩसाि
स्जल्राभा सनुकोशी-भरयन नदी ऩथान्त्तयण आमोजनाफाट य फाॉके य फददिमा
स्जल्राभा बेयी-फफई ऩथान्त्तयण आमोजनाफाट िानेऩानी आऩूर्तकि ो
सम्बाव्मता अध्ममन गरयनछे ।
264. ग्राभीण ऺेर रस्ऺत िानऩेानी आमोजना र्नभािण शरुु गदाि रागतको 1
प्रसार्तशत यकभ उऩबोक् तारे अर्ग्रभ रुऩभा जम्भा गनऩिुनेव्मवस्था िायेज
गयेको छु। उऩबोक् ता सभूहद्वाया सञ्चार्रत िानेऩानी आमोजनाभा प्रसामोग
हनुेववद्यतु भहशरु तथा र्डभान्त्ड शल्ुक ऩयुैछुट ददनेव्मवस्था गयेकोछु।
265. िानेऩानीको सतह न्त्मूनतभ स्तयभा कामभ गनि ऩानी ऩनुबयि ण कामििभ
सञ् चारन गरयनेछ। तयाई-भधेशभा गवहरयदै गएको ऩानीको स्रोत
ऩनुबयि णको दीगो उऩाम अवरम्फन गरयनेछ। काठभाण्डे उऩत्मकाका 30
स्थानभा ढुङ्गेधाया, इनाय, ऩोियी रगामत ऩयम्ऩयागत ऩानीको भूर सॊयऺण
गरयनेछ।
266. प्रसादेश य स्थानीम तहको सहकामभि ा र्नभािणार्धन िानेऩानी आमोजना य
तयाई-भधेश केस्न्त्द्रत आसेर्नकभक्ुत िानेऩानी आमोजना सञ् चारन गनि
फजेटको व्मवस्था गयेको छु।
267. आगाभी वषि ऩाॉचथयको आङनाभेवा, िोटाङ्गको हरेशी, याभेछाऩको
याकाथभु, काभ्रके ो र्तभार, धाददङ्गको रार्भडाॉडा, गोयिाको ववयभकारी,
ऩाल्ऩाको फतङ्गिु, सल्मानको शायदा, कार्रकोटको चरुीभार्रका य भगुकु ो

60

सरुकोट रगामतका स्थानभा र्रफ्ट िानऩेानी आमोजना सम्ऩन्त् न गनि रु.
3 अफि ६६ कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
268. सह-रगानीभा र्नभािणार्धन ताप्रेजङ्गुको ऩार्थबया, सॊिवुासबाको चैनऩयु,
भोयङ्गको भानगढ, ओिरढुङ्गाको ओिरढुङ्गा फजाय, भकवानऩयुको
हनािभाडी, स्माङ्क्जाको वमयघायी य फैतडीको ऩाटन िानेऩानी आमोजना
आगाभी वषि सम्ऩन्त् न गनि रु. 2 अफि ६८ कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
ऩोिया य नेऩारगञ्ज िानेऩानी आमोजनाफाट आगाभी आर्थकि वषभि ा ऩानी
ववतयण शरुु गरयनेछ। झम्ुसा िोरा िानेऩानी आमोजना सम्ऩन्त् न गनि
आवश्मक यकभ ववर्नमोजन गयेको छु।
269. सॊघ, प्रसादेश य स्थानीम तहभा सञ्चार्रत िानेऩानी आमोजना प्रसाणारीको
र्नमर्भत भभति सॊबायका रार्ग रु. 3 अफि 29 कयोड फजेट ववर्नमोजन
गयेको छु।
270. काठभाण्डे उऩत्मकार्बर कोड्कु, धोववघाट य सल्राघायी ढर प्रसाशोधन
केन्त्द्र सञ्चारनभा ल्माइनेछ। जनघनत्व फढी बएका दभक, जनकऩयु,
वीयगञ् ज, नेऩारगञ्ज रगामत अन्त्म आठ शहयभा ढर प्रसाशोधन केन्त्द्र
र्नभािण सम्ऩन्त् न गरयनेछ।
271. प्रसादेश य स्थानीम तहसॉगको साझेदायीभा पोहोय भैरा प्रसाशोधन य ढर
र्नभािण तथा सयसपाइ कामििभ सञ् चारन गरयनेछ। याजभागि आसऩास,
साविजर्नक स्थर य शहयी ऺेरका सफैवडाभा साविजर्नक शेचारम र्नभािण
गरयनेछ।
272. िानेऩानी भन्त्रारमका रार्ग रु. ४३ अफि 54 कयोड छुट्याएको छु।
आदयणीम दददीफवहनी तथा दाजबुाइहरू,
अफ भ सडक, जरववद्यतु, आवास रगामत बेर्तक ऩूवािधाय ऺेरको कामिि भ तथा
ववर्नमोजन प्रसास्ततु गदिछुुः

61

सडक ऩूवाधि ाय ववकास
273. आवागभनभा सहजता, फजायहरू फीचको अन्त्तयआविता य उत्ऩादन
अन्त्तयसम्फन्त्धराई भजवतु फनाउन गणुस्तयीम मातामात ऩूवािधायको ववकास
गरयनेछ। प्रसाभिु शहयहरू फीचको मारा अवर्ध अर्धकतभ दईु घण्टा हनुे
गयी सभम य रागत घटाउन गर्तमक्तु सडक, सरुुङ्गभाग,ि उचाईमक्तु ऩरु
एवभ्फ्राइओबय र्नभािण गरयनेछ। सफैसडकको स्जआइएस म्मावऩङ्ग गयी
वगॉकयण गनेव्मवस्था र्भराएको छु।
274. ऩूव-िऩस्श् चभ याजभागरि ाई सयुऺा भाऩदण्ड सवहतको चाय रेनभा ववस्ताय

गरयनेछ। कञ् चनऩयु-कभरा, कभरा-ढल्केवय-ऩथरैमा य नायामणगढ-
फटुवर िण्डको ववस्ताय कामरि ाई तीव्रता ददइनेछ। काकडर्बट्टा-इनरुवा,

ऩथरैमा-नायामणगढ, फटुवर-कोहरऩयु य कोहरऩयु-वनवासा िण्डको
ववस्ततृ र्डजाइन सम्ऩन्त् न गयी र्नभािण कामि थारनी गरयनेछ। मस
याजभागिको सघन फस्ती बएको ऺेरभा सर्बसि रेन, अण्डयऩास तथा
फ्राइओबय, चयुे ऺेरभा टनेर य वन ऺेरभा वन्त्मजन्त्तु टनेर सभेत
र्नभािण गरयनेछ। मसका रार्ग रु. 15 अफि 34 कयोड ववर्नमोजन गयेको
छु।
275. ऩष्ुऩरार याजभागरि ाई चायरेनभा ववस्ताय गयी भध्मऩहाडी ऺेरको ववकास
भेरुदण्डको रुऩभा र्नभािण गरयनेछ। याजभागिको दयुी घटाउन सम्बाव्मता
अध्ममन गयी ऩनुुःयेिाङ्कन, सरुुङ्ग प्रसाववर्धको प्रसामोग य उचाईमक्तु ऩरु
र्नभािण गरयनेछ। मसका रार्ग रु. 8 अफि 13 कयोड ववर्नमोजन गयेको
छु।
276. भदन बण्डायी याजभागिको चतया-हेटेडा िण्डको र्नभािण कामि आगाभी
आर्थिक वषि सम्ऩन्त् न गरयनेछ। शास्न्त्तनगय-धयान य बेडावायी-धर्ुरमाववट,
सिु ेत िण्डको र्नभािण कामि प्रसाायम्ब गरयनेछ। फाॉकी िण्डको येिाङ्कन य

62

ववस्ततृ आमोजना प्रसार्तवेदन तमाय गयी र्नभािण कामि अस्घ फढाइनेछ।
मसका रार्ग रु. 3 अफि 20 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
277. हरु ाकी याजभागकि ो र्नभािण कामि आगाभी आर्थकि वषभा ि सम्ऩन्त् न
गरयनेछ। यतवुा, ववरयङ्ग, कन्त्काई, कभरा, वागभती, फरान, डन्त्डा य
कान्त्द्रा नदीभा ऩरु र्नभािण सम्ऩन्त्न गरयनेछ। स्चतवन य भकवानऩयु
स्जल्राका यावष्डम र्नकुञ्ज ऺेरभा ऩने िण्डको ऩनुुःयेिाङ्कन गयी र्नभािण
सम्ऩन्त् न गरयनेछ। हरु ाकी याजभागकि ा रार्ग रु. 6 अफि 39 कयोड
ववर्नमोजन गयेको छु।
278. काठभाण्डे-तयाई भधेश द्रतु भागकि ो र्नभािणराई तीव्रता ददइनेछ।
द्रतुभागभि ा ऩनेसरुुङ्ग भागि य उचाईमक्तु ऩरु र्नभािण कामि आगाभी वषि
प्रसाायम्ब गरयनेछ। काठभाण्डे तयाई द्रतुभागि र्नभािणको रार्ग रु. 8 अफि
15 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
279. र्सिाथि याजभागि य कोहरऩयु-सिु ेत याजभागरि ाई डेर्डकेटेड डफर रेनभा
स्तयोन्त् नर्त गनि रु.7 अफि ववर्नमोजन गयेको छु। ऩ्ृवी याजभागकि ो
नागढुङ्गा-भस्ुग्रन िण्डको स्तयोन्त् नर्त य आवॉ िु ैयेनी-ऩोिया िण्ड चाय
रेनभा ववस्ताय गनिरु. 7 अफि २७ कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
280. ऩवु-िऩस्श् चभ याजभागिफाट तयाई-भधेशका 18 स्जल्राभा स्जल्रा सदयभकु ाभ
हॉदुै दस्ऺणी सीभा जोड्ने सडकराई चाय रेनभा ववस्ताय गने कामििभ
अन्त्तगित सम्ऩन्त् न हनु फाॉकी िण्डको ववस्ताय गनि रु. 2 अफि 66 कयोड
ववर्नमोजन गयेको छु।
281. अयर्नको याजभागिको धर्ुरिेर-दोरारघाट-कोदायी िण्ड स्तयोन्त् नर्त तथा

ववस्ताय गनि रु. 1 अफि 13 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु। गस्ल्छ-
स्माफ्रुवेंशी-यसवुागढी य काठभाण्डे-ववदयु सडकराई डेर्डकेटेड डवर

रेनभा स्तयोन्त् नर्त गरयनछे । ओराङचङ्गुोरा, वकभाथाङ्का, राभावगय, राके,

63

कोयरा, वहल्सा, मायी य वटॊकयसम्भको ऩहॉचुभागि र्नभािण तथा सधुायको रार्ग
फजेट व्मवस्था गयेको छु।
282. उत्तय-दस्ऺण सडक कोरयडोय र्नभािण कामरि ाई तीव्रता ददइनेछ। भेची
कोरयडोयको देउयारी-बैसे िण्ड, तभोय कोरयडोयको चतया-ओराङ्क्चङुगोरा
िण्ड, कोशी कोरयडोयको िाॉदवायी-वकभाथाङ्का िण्ड, र्रशरु ी कोरयडोयको
र्रशरु ी-साफ्रुवेसी-यसवुागढी िण्ड, कारीगण्डकी कोरयडोय, सेती
रोकभागिको टीकाऩयु-साॉपे िण्ड र्नभािण कामि अस्घ फढाउन रु. 6 अफि
५० कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
283. कणािरी याजभागकि ो सिु ेत-िरु ारुिण्ड दईु रेनको फनाइनेछ। नाग्भा-
गभगढी सडक स्तयोन्त् नर्त गरयनेछ। मसका रार्ग रु. 1 अफि 20 कयोड
ववर्नमोजन गयेको छु। हम्ुरा स्जल्राको र्सर्भकोटराई आगाभी आर्थकि
वषि यावष्डम याजभागि सञ् जारभा जोर्डनेछ।
284. बेयी सडक कोरयडोयको जाजयकोट-दनुैिण्डको स्तयोन्त् नर्त गरयनेछ। दनुै-
र्तन्त्जे धो िण्डको रमाक िोल्ने कामि आगाभी आर्थकि वषि प्रसाायम्ब
गरयनेछ। मसका रार्ग रु. 61 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
285. भहाकारी कोरयडोयको ब्रम्हदेवभण्डी-झरु ाघाट-दाचरािरङ्गा िु -वटॊकय
सडकको र्नभािणराई तीव्रता ददइनेछ। मसका रार्ग रु. 1 अफि 3 कयोड
ववर्नमोजन गयेको छु।
286. आगाभी वषि 3 सम ऩरु र्नभािण सम्ऩन्त्न गरयनेछ। दोधाया-चाॉदनी हॉदुै
बायतीम सीभा नाका जोड्ने भहाकारी नदीभा चाय रेनको ऩरु र्नभािण
सम्ऩन्त् न गरयनेछ। ऩरु र्नभािण तपि रु. 11 अफि 10 कयोड ववर्नमोजन
गयेको छु।
287. ऩूव-िऩस्श् चभ याजभागिका कोशी, नायामणी, याप् ती रगामतका 10 सम्बाव्म
सडक ऩरुराई आकषकि र्सग्नेचय र्ब्रजरे प्रसार्तस्थाऩन गरयनेछ। मी

64

ऩरु हरूको र्डजाइन एवभ् ववस्ततृ ऩरयमोजना प्रसार्तवेदन तमाय गनि
ख्मातीप्रसााप् त अन्त्तयािस्ष् रम ऩयाभशिदाताराई सहबागी गयाइनेछ।
288. सॊघीम सयकायको ऺेरार्धकाय र्बरका सडक तथा ऩरु को भाऩदण्ड
र्नधाियण, रइङ्ग, र्डजाइन, र्नभािण, भभित सम्बाय, सम्बाववत रगानीको
वैकस्ल्ऩक उऩकयणहरूको प्रसामोग, ववत्तीम स्रोत ऩरयचारन एवभ्
अर्बरेिीकयण सभेतका रार्ग यावष्डम याजभागि प्रसाार्धकयण स्थाऩना गनि
ववऻ सवहतको अध्ममन कामदि र गठन गरयनेछ।
289. काठभाण्डे उऩत्मकाको चिऩथ ववस्तायको दोस्रो चयण अन्त्तगित करङ्की
देस्ि भहायागञ्ज िण्डको र्नभािण शरु ु गयी दईु वषिर्बरभा सम्ऩन्त् न
गरयनेछ। भहायाजगञ् ज-धोवीिोरा-चाववहर-र्तरगॊगा िण्डको ववस्ततृ
सॊबाव्मता अध्ममन गयी ऩरयमोजना प्रसार्तवेदन तमाय गयी र्नभािण कामि
थारनी गरयनेछ। चिऩथको ग्वाको, सातदोवाटो य एकान्त्तकुना चोकभा
फ्राईओबय र्नभािण कामि प्रसाायम्ब गरयनेछ। चिऩथ ववस्तायको रार्ग रु.
2 अफि 64 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
साविजर्नक मातामात
290. मातामात प्रसाणारीराई सयुस्ऺत, ववश्वसर्नम एवभ् प्रसाववर्धमक्तु फनाइनेछ।
ववद्यतुीम सवायी चारक अनभुर्त ऩर जायी गरयनेछ। देशर्बर दताि बएका
सफै सवायी साधनभा येर्डमो वफ्रक्वेन्त्सी ऩवहचान सवहतको इम्फोस्ड नम्वय
सफै प्रसादेशफाट ववतयण गरयनेछ। भारवाहक तथा अन्त्म सवायी साधनभा
स्जवऩएस जडान गरयनेछ। सावजि ार्नक मातामातभा ई-वटकेवटङ्ग रागू
गरयनेछ। काठभाण्डे उऩत्मका मातामात ववकास प्रसाार्धकयण गठन गयी
साविजर्नक ऩरयवहन सञ् चारनराई व्मवस्स्थत फनाइनेछ।
291. मातामात सेवाको सञ्चारनभा प्रसार्तष्ऩधाि प्रसावििन गयी माररुाई सवुवधामक्तु
य गणुस्तयीम सेवा प्रसादान गरयनेछ। साववकका मातामात व्मवसामी

65

सर्भर्तको स्वार्भत्वभा यहेका अचर सम्ऩस्त्त रुऩान्त्तरयत बएका मातामात
कम्ऩनीभा हस्तान्त्तयण हनुेव्मवस्था र्भराइनेछ।

292. काठभाण्डे उऩत्मका, ववतािभोड-बद्रऩयु, इटहयी-ववयाटनगय, ढल्केवय-
जनकऩयु, ऩोिया-दभेरी, फटुवर-बैयहवा-रस्ुम्फनी, कोहरऩयु-नेऩारगञ्ज,

अत्तरयमा-धनगढी रगामतका देशका प्रसाभिु शहयी ऺेरभा प्रसादेश य स्थानीम
तहको साझेदायीभा ठूरा ऺभताको ववद्यतुीम फस सञ् चारन गयेभा थऩ
प्रसाोत्साहन अनदुान ददने व्मवस्था र्भराएको छु। साझा मातामात भापि त
आगाभी आर्थकि वषभि ा काठभाण्डेभा न्त्मूनतभ एक सम ववद्यतुीम फस
सञ् चारन गनेप्रसाफन्त्ध गरयनेछ।
293. ववद्यतुीम सवायी साधनको प्रसामोग फढाउन आगाभी आर्थकि वषि र्नजी ऺेर
सभेतको सहबार्गताभा काठभाण्डे उऩत्मका सवहत देशबयका ववर्बन्त्न
स्थानभा 5 सम चास्जङ्गि स्टेशन, टर्भनि र बवन रगामत अन्त्म ऩूवािधाय
र्नभािण गरयनेछ।
सरुुङ्गभागि
294. ऩ्ृवी याजभागकि ो नागढुङ्गाभा सरुुङ्ग भागि र्नभािण आयम्ब बएसॉगै देश
सरुुङ्गभागकि ो मगुभा प्रसावेश गयेकोछ। आधर्ुनक सरुुङ्गभागि हाम्रा रार्ग
सऩना नबई वास्तववकताभा रुऩान्त्तरयत हॉदुैछ। बेगोर्रक ववकटताका
कायण रस्म्वएको हाम्रो मारा सरुुङ्गभागरि े छोटो फनाउदैछ। मारा रागत
घट्दैछ। अव वन्त्ने सडकभा सरुुङ्ग प्रसाववर्धको प्रसामोगराई भहत्वका साथ
अवरम्फन गरयनेछ।
295. काठभाण्डेको नागढुङ्गादेस्ि धाददङ्गको र्सस्नेिोरासम्भको सरुुङ्गभागि र्नभािण
कामिराई तीव्रता ददई दईु वषिर्बर सञ् चारनभा ल्माइनेछ। मस
आमोजनाका रार्ग रु. 9 अफि 85 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।

66

296. आगाभी वषि र्सिाथि याजभागिको र्सिवावा-दोबान िण्ड, दोरिाको
राभावगय-राप्चे य धयान-धनकुटा सडक िण्डको धयान-रेउती सरुङ्ग ु
भागि र्नभािण प्रसाायम्ब गनि वजेट व्मवस्था गयेको छु।
297. काठभाण्डे कोटेश्वयको सवायी चाऩराई व्मवस्स्थत गनि र्तनकुन-ेजर्डवटुी
िण्डभा सरुुङ्ग भागि र्नभािण गनि रु. 1 अफि 80 कयोड ववर्नमोजन गयेको
छु।

298. आगाभी आर्थिक वषि टोिा-छहये-गजुबिुज्माङ, वेरावती-स्माफ्रुवेशी, िकु ोट-
स्चमावायी य थानकोट-स्चत्राङ्ग सरुुङ्गभागकि ो ववस्ततृ ऩरयमोजना प्रसार्तवेदन

तमाय गयी र्नभािण कामि प्रसाायम्ब गरयनेछ।
299. ऩ्ृवी याजभागिको भस्झभटाय-शस्क्तिोय, ऩोिया फाग्रङु याजभागिको हेम्जा-
नमाॉऩरु , चेऩाङ्ग याजभागकि ो दस्ुम्रङ्ग-वाङ्गर्सङ्ग, ऩूफ-िऩस्श् चभ याजभागिको
दम्ुकीवास-वदिघाट, कोहरऩयु-सिु ेत याजभागकि ो फफई-र्छन्त्च,ु सिु ेत-दैरेि
सडकको कऩासे-र्समाकोट, ऩाल्ऩा-तम्घास सडकको प्रसाबास-जोते य
वववऩनगय-िवुटमा-ददऩामर िण्डभा सरुुङ्गभागि र्नभािणका रार्ग सम्बाव्मता
अध्ममन तथा ववस्ततृ ऩरयमोजना प्रसार्तवेदन तमाय गरयनेछ।
येरभागि
300. देशर्बर आधर्ुनक प्रसाववर्धमक्तु येर मातामात सञ्जार ववकास गरयनेछ।
आगाभी वषि जमनगय-जनकऩयु-कुता-िववजरऩयुा य जोगवनी-ववयाटनगय
िण्डभा येर सेवा सञ्चारन गरयनेछ। वददिवास स्टेशनको र्नभािण कामि
प्रसाायम्ब गरयनेछ।
301. अन्त्तयािस्ष् रम ऩयाभशदि ाता र्नमक्तु गयी काठभाण्डे उऩत्मकाभा भेरो येर य
शहयी केवरु काय सञ्चारनको सॊबाव्मता अध्ममन गरयनेछ।
302. ऩूफ-िऩस्श् चभ येरभागि अन्त्तगति वददिवास-र्नजगढ िण्डको रमाक वेल्ट
र्नभािण सम्ऩन्त् न गरयनेछ। काॉकडर्बटा- इनरुवा िण्डको जग्गा अर्धग्रहण

67

य अन्त्म तमायी कामि सम्ऩन्त् न गयी र्नभािण कामि थारनी गरयनेछ। र्नजगढ-
अभयाऩयुी िण्डको ववस्ततृ ऩरयमोजना प्रसार्तवेदन तमाय गरयनेछ। ववस्त्तम

व्मवस्था गयी फाॉकी िण्डको र्नभािण कामि िभशुः अगार्ड फढाइनेछ।
303. आगाभी आर्थिक वषि यक्सेर-काठभाण्डे तथा केरुङ्ग-काडभाण्डे-ऩोिया
येरभागकि ो ववस्ततृ ऩरयमोजना प्रसार्तवेदन तमाय गरयनेछ। येरभागकि ा रार्ग
रु. 10 अफि 3 कयोड ववर्नमोजन गयेकोछु।
जर मातामात
304. देशका ठूरा नदी प्रसाणारीभा जरमातामात सञ्चारन गयी यावष्डम तथा
अन्त्तयािस्ष् रम ऩहॉचु अर्बववृि गरयनेछ। नायामणी नदीको र्रवेणी-
नायामणगढ-देवघाट-दासढुङ्गा िण्डराई भदन-आस्श्रत जरभागि नाभाकयण
गरयनेछ। आगाभी आर्थकि वषदि ेस्ि कोशी, नायामणी य कणािरी नदीभा
ऩानीजहाज सञ् चारनका रार्ग टर्भिनर रगामतका ऩूवािधाय र्नभािण गनि
आवश्मक यकभ ववर्नमोजन गयेको छु। कोशी नदीको चतयादेस्ि
बोजऩयुसम्भ जरमातामात सञ्चारन गनि जरभागभि ा यहेका अवयोध
हटाइनेछ।
305. सनुकोशी नदीको दोरारघाटदेस्ि िकु ोट हदुै अरुण दोबान, याप्ती नदीको
बारफुाङ्गदेस्ि र्सक्टा, ताभाकोशी नदीको ताभाकोशी फजायदेस्ि र्सॊगटी य
कारीगण्डकी नदीको देवघाटदेस्ि याम्दीसम्भ जरमातामात सञ् चारनको
सॊबाव्मता अध्ममन गनिआवश्मक फजेट व्मवस्था गयेको छु।
306. बेर्तक ऩूवािधाय तथा मातामात भन्त्रारमका रार्ग रु. 1 िफि 63 अफि
37 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
जरववद्यतु ववकास
307. वतभि ान सयकाय दशकौं राभो य कहारीराग्दो रोड सेर्डङ्ग अन्त्त्म गयी
भरु कु राई उज्मारो मगुभा प्रसावेश गयाउन सपर बएको

68

छ।अधजि राशममक्तु य जराशममक्तु आमोजनाको र्नभािणराई तीव्रता ददई
सक्ुिा माभभा सभेत ववद्यतुको आन्त्तरयक भाग धान्त्न ऩमािप् त हनुे गयी
ववद्यतु उत्ऩादन गरयनेछ।
308. आगाभी आर्थिक वषि ताभाकोशी आमोजनाफाट 2 सम 28, यसवुागढी 1
सम 11, सान्त्जेन य भार्थल्रो सान्त्जेन 56, र्रशूरी ३ वव फाट 37,
याहघुाट 40, भध्म बोटेकोशीफाट 1 सम 2 भेगावाट य र्नजी ऺेरफाट
र्नभािणार्धन आमोजनाहरूफाट 1 हजाय 55 गयी जम्भा 1 हजाय 6 सम
29 भेगावाट थऩ ववद्यतु यावष्डम प्रसाशायण प्रसाणारीभा जोर्डनेछ।
309. आगाभी आर्थिक वषि थऩ 43 स्जल्राभा ववद्यतुीकयण गयी उज्मारो नेऩार
अर्बमान सम्ऩन्त् न गरयनेछ। ववऩन्त्न ऩरयवायको घयभा र्नुःशल्ुक ववद्यतु
जडान गनेव्मवस्था र्भराएको छु। ग्राभीण तथा साभदुावमक ववद्यतुीकयण
कामििभका रार्ग रु.4 अवि ववर्नमोजन गयेको छु।
310. ऊजाि र्भश्रण, चहुावट र्नमन्त्रण तथा ववतयण प्रसाणारी सदृुढीकयण गयी
ऊजाि दऺता अर्बफवृि गरयनेछ। र्नजी ऺेररेउत्ऩादन गयेको सेमि ऊजाि
फचत बएभा नेऩार ववद्यतु प्रसाार्धकयणराई र्फिी गनेय नऩगु बएभा िरयद
गनेनेट र्भटरयङ य नेट ऩेभेन्त्टको नीर्त कामािन्त्वमन गरयनेछ। उद्योगरे
आफ्नो िऩतको रार्ग आधर्ुनक ऊजाि उत्ऩादन तथा प्रसाशायण गनि दिर्रङ्ग
चाजि र्रई अनभुर्त ददनेव्मवस्था र्भराइनेछ।
311. जरववद्यतु उत्ऩादनभा रगानी आकवषति गनि सम्बाब्म भरु कु हरूसॉग
दद्वऩऺीम तथा वहऩुऺीम ववद्यतु व्माऩाय सम्झेता गरयनेछ।
312. जराशममक्तु जरववद्यतु आमोजना र्नभािणका रार्ग फाॉध य ववद्यतुगहृ छुट्टा
छुट्टै प्रसावििकफाट र्नभािण गयी र्नजी ऺेरराई आकवषति गरयनेछ। नेऩार
ववद्यतु प्रसाार्धकयणफाट जराशम र्नभािण गयी उक्त जराशमभा जम्भा बएको
ऩानी ववद्यतु गहृ तथा अन्त्म सहामक सॊयचना र्नभािण य सञ् चारन गने

69

प्रसावििक कम्ऩनीराई शल्ुक र्रई उऩरव्ध गयाउने व्मवस्था र्भराइनेछ।
जराशममक्तु फाॉधको वहउुऩमोग गयी प्रसार्तपर दय फढाइनेछ।
313. जरववद्यतु उत्ऩादनभा जनस्तयको स्वार्भत्व फढाउन नेऩार ववद्यतु
प्रसाार्धकयण य नेऩारी जनताको सॊमक्तु रगानीभा 99 भेगावाट ऺभताको
ताभाकोशी- ५ को र्नभाणि कामि आगाभी वषि शरुु गरयनेछ। भार्थल्रो
अरुण, पुकोट कणािरी, जगदल्ुरा तथा घन्त्ुसा िोरा जरववद्यतु आमोजनाको
रगानी ढाॉचा मवकन गयी ऩूवति मायी कामि ऩूया गरयनछे ।
314. तभोय जरववद्यतु आमोजनाको ववस्ततृ सम्बाव्मता अध्ममनको काभ शीघ्र
सम्ऩन्त् न गयी र्नभािण कामि शरुु गरयनेछ। ऩञ्चेश् वय जरववद्यतु आमोजना
अस्घ फढाइनेछ।
315. र्नस्श् चत मूर्नट बन्त्दा फढी य भाग कभ हनुे सभमभा ववद्यतु िऩत गने
औद्योर्गक ग्राहकराई भहसरु दयभा थऩ छुट ददने व्मवस्था गरयनेछ।
ववद्यतुीम चल्ुहो, येवफ्रस्जयेटय, भाइिोवेब ओबन, वार्सङ्ग भेस्शन, र्डसवास
रगामत ववजरु ीफाट चल्ने घयामसी साभानको उऩमोगराई प्रसाोत्सावहत गनि
मस्ता साभग्रीको बन्त्साय भहसरु घटाएकोछु। गाहिस््म ववद्यतु र्भटयको
ऺभता वढाॉउदा प्रसामोग हनुे साभग्रीको भूल्म वाहेक थऩ शल्ुक नर्रने
व्मवस्था गरयनेछ।
316. फढुीगण्डकी, ऩस्िभ सेती, उत्तयगॊगा य नस्ल्सङ्गगाड जरववद्यतु आमोजनाको
र्नभािण ढाॉचा र्नधाियण य स्रोत व्मवस्थाऩन गयी कामािन्त्वमन गरयनेछ।
वेतन कणािरी जरववद्यतु आमोजना ववस्त्तम व्मवस्था गयी र्नभािण गरयनेछ।
कणािरी स्चसाऩानी जरववद्यतु आमोजना कामािन्त्वमन गनि ऩूवतमायी कामि ि
अस्घ फढाइनेछ ।
317. ववद्यतु प्रसाशायण राईन र्नभािणभा र्नजी ऺेरराई प्रसाोत्सावहत गने नीर्तगत
व्मवस्था गरयनेछ। ववद्यतु आमोजनाको प्रसावििकरे आमोजना स्थरसम्भ

70

ऩहॉचु भागि य प्रसासायण राइन र्नभािण गयेभा रागतको 75 प्रसार्तशत
शोधबनाि ददनेव्मवस्था गरयनेछ।
318. जरववद्यतु तथा प्रसाशायण राइन र्नभािणको रार्ग जग्गा प्रसाास्प्त, वातावयणीम
प्रसाबाव भूल्माङ्कन य याइटअपवेर्नधाियण जस्ता ऩूवति मायी र्नस्श्चत सभमर्बर
सम्ऩन्त् न गने व्मवस्था गरयनेछ। प्रसाशायण राइनको याइटअपवेभा ऩने
जग्गाको स्वार्भत्व बएको प्रसााकृर्तक व्मस्क्तराई सम्फस्न्त्धत उत्ऩादक
कम्ऩनीरे प्रसााथर्भक शेमय र्नष्कासन गदाि प्रसाबाववत ऺेरका व्मस्क्त सयह
अग्रार्धकाय ददने व्मवस्था गरयनेछ। याइटअपवेभा ऩयेका जग्गाको
र्नुःशल्ुक वकत्ताकाट गनेव्मवस्था र्भराएको छु।
319. फटुफर-गोयिऩयु अन्त्तयदेशीम प्रसाशायण राईनको र्नभािण कामि शरुु गनि य
कोहरऩयु-रिनउ, रम्की-वयेरी अन्त्तयदेशीम प्रसाशायण राइन र्नभािणको
तमायी कामि सम्ऩन्त् न गनि रु. 4 अफि 7 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
320. स्िम्ती-फाह्रववसे-काठभाण्डे य हेटेडा-ढल्केवय-इनरुवा प्रसाशायण राइनको
र्नभािण सम्ऩन्त् न गनि, फटुवर-रभही-कोहरऩयु-अत्तरयमा िण्डको र्नभािणको
ऩूवि तमायी गनि य यसवुागढी-स्चर्रभे-यातोभाटे िण्डको ववस्ततृ सम्बाव्मता
अध्ममन गनि आवश्मक यकभ छुट्याएको छु। प्रसाशायण राइन तथा
सवस्टेशन र्नभािणका रार्ग रु. 37 अफि 61 कयोड ववर्नमोजन गयेको
छु।
321. आगाभी आर्थिक वषि ६ सम ३५ भेगावाट ऺभताको जराशममक्तु
दधुकोशी जरववद्यत आमोजना र्नभािण ु शरुु गरयनेछ। जराशममक्तु तनहॉु
जरववद्यतु आमोजना र्नभािण कामिराई तीव्रता ददइनछे । अधि जराशममक्तु
भार्थल्रो अरुण आमोजनाको ऩूवति मायी कामि सम्ऩन्त्न गरयनेछ। मस
आमोजनाको रार्ग रु. 7 अफि 40 कयोड ववर्नमोन गयेको छु।

71

322. नेऩार ववद्यतु प्रसाार्धकयणको िेर्डट येवटङ गरयनेछ। नमाॉ आमोजना
कामािन्त्वमन गनि प्रसाार्धकयणरेकऩोयेट जभानीभा स्रोत ऩरयचारन गनेऺभता
ववकास गरयनेछ।
वैकस्ल्ऩक ऊजाि
323. यावष्डम प्रसाशायण राइन नऩगुेका ऺेरभा रघुतथा साना जरववद्यतु, सेमि य
वामुऊजािफाट थऩ 5० हजाय घयधयुीराई ववद्यतु सेवा उऩरब्ध गयाउन
फजेट व्मवस्था गयेकोछु। स्थानीम तहका साथैसाभदुावमक सॊस्थारे सेमि
तथा रघुजरववद्यतु उत्ऩादन तथा ववतयण गयेभा आमोजना रागतको 90
प्रसार्तशतसम्भ अनदुान ददनेव्मवस्था र्भराएको छु।
324. र्नजी ऺेरफाट उत्ऩाददत सेमि ऊजाि नेऩार ववद्यतु प्रसाार्धकयणफाट िरयद
गने य त्मसका रार्ग उत्ऩादन स्थरसम्भ प्रसाशायण राइन ववस्ताय गने
व्मवस्था र्भराइनेछ। मसफाट २ सम ५० स्थानीम तहभा करयव ३ सम
७५ भेगावाट सेमि ववद्यतु उत्ऩादन हनुे अनभुान गरयएको छ। सोराय
प्रान्त्ट स्थाऩना गये वाऩत प्रसााप्त हनुे शल्ुक सम्फस्न्त्धत स्थानीम तहरे
ऩाउनेव्मवस्था गयेको छु।
325. साविजर्नक-र्नजी साझेदायीभा ठुरा ऺभताका वामोग्माॉस प्रान्त्ट र्नभािण गयी
ऊजाि तथा प्रसााङ्गारयक भर उत्ऩादन गनि सम्फस्न्त्धत स्थानीम तहराई ववत्तीम
अनदुान ददने व्मवस्था गयेको छु। वैकस्ल्ऩक ऊजाि तपि रु. 2 अफि 76
कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
326. ऊजाि, जरस्रोत तथा र्सॉचाइ भन्त्रारमको रार्ग रु. 1 िफि 21 अफि 97
कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
आवास य शहयी ववकास
327. सयुस्ऺत नागरयक आवास कामिि भ अन्त्तगित १ राि ६८ हजाय घयका
िय य पूसका छानाराई जस्ताऩातारे प्रसार्तस्थाऩन गरयनेछ। मसका रार्ग

72

हार प्रसादान गरयॉदै आएको अनदुान यकभभा 50 प्रसार्तशतरेववृि गयी प्रसार्त
घय रु.75 हजाय ऩर्ुमाएकोछु। मसको रार्ग रु. 3 अफि 50 कयोड
ववर्नमोजन गयेको छु।
328. ताप्रेजङ्गु, सरािही, भकवानऩयु, ऩवति , प्मठुान, जम्ुरा, डडेरधयुा रगामतका
73 स्जल्राका अर्त ववऩन्त् न, रोऩोन्त्भिु य सीभान्त्तकृत वगकि ा 21 हजाय
8 सम ऩरयवायराई जनता आवास कामििभ अन्त्तगित र्नभािणार्धन घय
मसैवषि सम्ऩन्त्न गयी हस्तान्त्तयण गरयनेछ। मसको रार्ग रु. 2 अफि 50
कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
329. जोस्िभमक्तु फस्ती स्थानान्त्तयण गनि य छरयएय यहेका फस्ती एकीकृत गयी
िानेऩानी, ववद्यतु, सडक रगामत ववकासका आधायबतू ऩूवािधाय ऩर्ुमाउन
भोयङ्ग, धनषुा, र्सन्त्धऩुाल्चोक, ऩवति , अघाििाॉची, हम्ुरा, वैतडी रगामतका
41 स्जल्राका 86 स्थानभा एकीकृत फस्ती ववकास गरयनेछ।
330. र्सन्त्धऩाल्चोक ु , गल्ुभी, फाग्रङु, म्माग्दी, दाङ्ग, सिु ेत, फाॉके, वददिमा
रगामतका स्जल्राभा ववऩद्द् फाट ववस्थावऩत ऩरयवायका रार्ग ऩनुस्थािऩना
कामििभ कामािन्त्वमन गरयनेछ।
331. गेयीगञ् ज, धनकुटा, भेराऩयु, चन्त्द्रऩयु, गन्त्ुडु, काभ्रे भ्मारी, वार्रङ्ग,
रस्ुम्फनी साॉस्कृर्तक, तरुसीऩयु, दल्ुर,ु अभयगढी य र्बभदत्त नगयऩार्रकाभा
दीगो, सयुस्ऺत य प्रसाववर्ध भैरी स्भाटि र्सटी र्नभािण गरयनेछ।
332. सघन शहयी ववकास कामििभ अन्त्तगित तयाई-भधेशका स्जल्रा
सदयभकु ाभहरू भहेन्त्द्रनगय, धनगढी, गरु रयमा, नेऩारगञ्ज, तेर्रहवा,
र्सिाथनि गय, ऩयासी, ववयगञ्ज, करैमा, गेय, भरॉगवा, जरेश्वय,
जनकऩयुधाभ, र्सयाहा, याजववयाज, इनरुवा, ववयाटनगय, बद्रऩयु तथा
तीव्ररुऩभा शहयीकयण बइयहेका नगयऩार्रकाहरूभा सडक, ढर, िानेऩानी,
भनोयञ्जनऩाकि , फसऩाकि , स्शऺा तथा स्वास््म ऺेरका शहयी ऩूवािधाय

73

आमोजनाहरू कामािन्त्वमन गरयनेछ। मसका रार्ग रु. 10 अफि 71 कयोड
ववर्नमोजन गयेको छु।
333. ववतािभोड-चन्त्द्रगढी, धयान-इटहयी, जनकऩयु-ढल्केवय, फटुवर-बैयहवा,
कोहरऩयु-नेऩारगञ्ज, अत्तरयमा-धनगढी रगामतका नगयऩार्रकाहरूराई
भेगा र्सटीभा ववकास गरयनेछ। भेगार्सटीको गरुुमोजना तजभिुा गनि
अन्त्तयािस्ष् रम शहयी मोजनाववद्द् को ऩयाभशि सेवा र्रइनेछ।
334. शहयी सेन्त्दमि अर्बववृिको रार्ग स्स्रटस्केऩको नभनुा र्डजाईन गयी
कामािन्त्वमन गरयनेछ। ववश् व सम्ऩदा सूचीभा सूस्चकृत वसन्त्तऩयु दयफाय
ऺेरदेस्ि स्वमम्बनूाथसम्भ साॉस्कृर्तक ऩदभागि र्नभािण गनि फजेट व्मवस्था
गयेको छु।
335. याजधानी रगामतका प्रसाभिु शहयी ऺेरभा ववद्यतु, टेर्रपोन, िानेऩानी,
अस्प्टकर पाइवय रगामतका सॊयचनाहरू बर्ूभगत गनि मूवटरीटी करयडोय
र्नभािण गरयनेछ। काठभाण्डे, बयतऩयु, ऩोिया, फटुवर, ववयाटनगय
रगामतका ठूरा शहयभा ववद्यतुको ताय बर्ूभगत गरयनेछ।
336. व्मवस्स्थत आवासको रार्ग एकीकृत जग्गा ववकास कामिि भ सञ्चारन
गनि स्थानीम तहराई प्रसाोत्सावहत गरयनेछ। चागॉ नुायामण, सूमविवनामक,
भध्मऩयु र्थभी, शॊियाऩयु य कागेश्वयी भनोहया नगयऩार्रका ऺेरका चाय
स्थानभा स्वदेशी तथा ववदेशी रगानीकताि आकवषति गयी सावजि र्नक र्नजी
साझेदायीभा नमाॉ शहय र्नभािण कामि अगार्ड फढाइनेछ। म्माग्रङ्गु,
याभेछाऩ, बीभपेदी, वन्त्दीऩयु, तानसेन, नायामण, जम्ुरािरङ्गा, र्सरगढी
रगामतका ऩयुाना शहयभा शहयी ऩूवािधाय ववकास गयी शहय ऩनुुःजागतृ
गरयनेछ।
337. स्थानीम तहभा यावष्डम बवन सॊवहता य बवन र्नभािण भाऩदण्ड कामािन्त्वमन
गनि ऺभता अर्बववृि गरयनेछ।

74

338. नगय ववकास कोषराई नगय ववत्त र्नगभको रुऩभा ऩनसं ु यचना गयी ऩजी ॉु
ववृि गरयनेछ। र्नगभराई नगय ऺेरका बेर्तक ऩूवािधाय ववकासको रार्ग
प्रसााववर्धक सहामता य अनदुान र्भस्श्रत ववत्त ऩरयचारन गनेसॊस्थाभा ववकास
गरयनेछ।
339. स्थानीम तह य र्नजी ऺेरको साझेदायीभा वातावयणभैरी प्रसाववर्धभा आधारयत
पोहय प्रसाशोधन प्रान्त्टको स्थाऩना गनि स्थानीम तहराई अनदुान उऩरब्ध
गयाइनेछ। काठभाण्डे उऩत्मकाभा उत्सजनि हनुे पोहयभैरा व्मवस्थाऩन
सम्फन्त्धी सभस्माको स्थामी सभाधानको रार्ग फञ् चयेडाॉडाभा पनेस प्रान्त्ट
स्थाऩना गनि फजेट व्मवस्था गयेकोछु।
340. वहृ त काठभाण्डेको अवधायणा फभोस्जभ उऩत्मका आसऩासका ऩाॉचिार,
धर्ुरिेर, फनेऩा, ऩनेती, भानचेय, छैभरे, दस्ऺणकारी, स्चत्राङ्ग,
राभीडाॉडा, धर्ुनवेशी, ववदूय, र्रशरु ी कोरयडोय, थानर्सङ्ग ऺेरभा शहयी
ऩूवािधाय ववकास गरयनेछ। बक्तऩयुको ताथरी-छाऩ-यववओऩी, रर्रतऩयुको
गोदावयी-भानचेयभा सरुुङ्गभागि र्नभािणको सम्बाव्मता अध्ममन गरयनेछ।
341. काठभाण्डे उऩत्मका र्बरका वागभती, ववष्णभती ु , इच्छुभती, कभिनाशा,
हनभुन्त्ते रगामतका नदीहरूको सपाई तथा सेन्त्दमिकयण गनि रु. 3 अफि
47 कयोड फजेट व्मवस्था गयेको छु। वागभती नदीको उद्द्गभस्थरको
जराधाय सॊयऺण तथा जरप्रसावाहभा सधुाय गनि सन्त्ुदयीजरभा नागभती फाॉध
र्नभािण गनि आवश्मक यकभ ववर्नमोजन गयेकोछु।
342. सॊघीम सॊसद रगामत र्नभािणार्धन सयकायी बवन, सम्भेरन केन्त्द्र य सबागहृ
र्नभािण गनि रु. 5 अफि 15 कयोड फजेट व्मवस्था गयेको छु। सयकायी
स्वार्भत्वका सबागहृ तथा सम्भेरन केन्त्द्र सावजि र्नक-र्नजी साझेदायीभा
सञ् चारन गने व्मवस्था र्भराइनेछ।

75

343. ऩष्ुऩरार याजभागि य हरु ाकी याजभागकि ा २७ स्थानभा नमाॉ शहय ववकास
गनि रु. 3 अफि 31 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
344. सयकायी कामािरम य आवासको र्डजाइन य सवुवधाभा एकरुऩता कामभ
गनि कामािरमको कामऺि ेर, सेवाको प्रसाकृर्त य कामयित जनशस्क्त सभेतको
आधायभा शहयी ववकास भन्त्रारमरे बवन र्नभािण भाऩदण्ड तजभिुा गयी
कामािन्त्वमन गनेव्मवस्था र्भराएकोछु।
345. रस्ुम्फनी प्रसादेशको केन्त्द्र देउियुी तथा सदुूय ऩस्िभ प्रसादेशको केन्त्द्र
गोदावयीभा ऩूवािधाय र्नभािणका रार्ग ववस्त्तम हस्तान्त्तयण गरयनेछ।
नवरऩयासी ऩूवि य रुकुभ ऩूवि स्जल्रा सदयभकु ाभको ऩूवािधाय ववकास गनि
फजेट व्मवस्था गयेको छु।
346. काठभाण्डेको नायामणवहटी सॊग्रहारमदेस्ि दशयथ यङ्गशारासम्भको
ऺेरराई अत्माधर्ुनक सेन्त्रर ऩाकिभा ववकास गरयनेछ। मस अन्त्तगति
बर्ूभगत ऩावकिङ्ग सवहतको िरु ाभञ्च, यभणीम फगैंचा य प्रसादशिनीस्थर
सवहतको बकृ ुटीभण्डऩ, यानीऩोियी, यत्नऩाकि, टॉुर्डिेर, सन्त्ुधाया, बद्रकारी
य दशयथ यङ्गशाराराई सभेत सभेट्नेगयी आधर्ुनक ऩूवािधाय ववकास गनि
फजेट व्मवस्था गयेको छु।
347. काठभाण्डे रगामत देशका ठुरा शहयभा बर्ूभगत य फहतुरेऩावकिङ्ग स्थर
र्नभािण गनि र्नजीऺेरराई प्रसाोत्सावहत गरयनेछ। झाऩाको दभकभा फहतुरे
फसऩाकि सवहतको र्सवट ऩाकि र्नभािण गनि फजेट छुट्याएकोछु।
348. शहय य शहयोन्त्भिु ऺेरभा िानेऩानी, टेर्रपोन, ढर य ववद्यतु सेवा
प्रसादामकरे आफ्नो ऩूवाधि ाय सञ्जारको स्जआइएस नक्साङ्कन गयी
अद्यावर्धक गनऩिुनेव्मवस्था र्भराइनेछ।

76

349. जग्गा एकीकयण ववर्धफाट काठभाण्डे उऩत्मकाभा फावहयी चिऩथ र्नभािण
कामि प्रसाायम्ब गरयनेछ। फावहयी चिऩथ य शहयसॉगको सम्ऩकि सगुभ
फनाउन सम्बाव्म स्थानभा चाय रेनको र्रङ्क योड र्नभािण गरयनेछ।
350. आगाभी वषि रर्रतऩयुको ऩल्ुचोकभा साझा मातामातसॉगको रगानी
साझेदायीभा साउथ एर्समा सेन्त्टय र्नभािण आयम्ब गरयनेछ।
351. शहयी ववकास भन्त्रारमका रार्ग रु. 41 अफि 20 कयोड छुट्याएको
छु।
हवाई ऩवूाधि ाय
352. र्नजगढ अन्त्तयािवष्डम ववभानस्थरको ववस्ततृ ऩरयमोजना प्रसार्तवेदन र्नभािण,
रगानीको ढाॉचा र्नधाियण य तदनरुुऩको ऩूवािधाय ववकास एवभ्सञ्चारनका
रार्ग अन्त्तयािस्ष् रम रगानीकताि छनेट गरयनेछ। आगाभी आर्थकि वषभि ा
जग्गा अर्धग्रहण, साइट स्क्रमयेन्त्स रगामत ववभानस्थर र्नभािणको ऩूवि
तमायीका कामि सम्ऩन्त् न गरयनेछ।
353. र्रबवुन अन्त्तयािस्ष् रम ववभानस्थरराई नेऩारको भेर्रक सॉस्कृर्त झस्ल्कने
फवुटक ववभानस्थरभा रूऩान्त्तयण गनि प्रसाायम्ब गरयएको स्तयोन्त् नर्त कामि
सम्ऩन्त् न गरयनेछ। मस ववभानस्थरको हवाई चाऩराई सम्वोधन गनि
ट्क्मासी-वे ववस्ताय, ऩावकङ्ग-वे र्नभािण सम्ऩन्त् न गरयनेछ। टर्भिनर बवनको
स्तयोन्त् नर्त आयम्ब गरयनछे । मसका रार्ग रु. 6 अफि 95 कयोड
ववर्नमोजन गयेको छु।
354. ऩोिया अन्त्तयािस्ष् रम ववभानस्थरको फाॉकी र्नभािण कामि सम्ऩन्त् न गयी
आगाभी आर्थिक वषि सञ् चारनभा ल्माउन रु. 8 अफि 50 कयोड
ववर्नमोजन गयेको छु। गेतभफिु अन्त्तयािवष्डम ववभानस्थर र्नभािण सम्ऩन्त् न
गयी सञ् चारनभा ल्माउन तथा दोस्रो टर्भिनर बवन य अन्त्म ऩूवािधाय
र्नभािण आयम्ब गनि रु. 3 अफि 53 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।

77

355. आन्त्तरयक ववभानस्थर ववस्ताय, स्तयोन्त् नर्त य आधर्ुनकीकयणराई र्नयन्त्तयता
ददइनेछ। ईराभको सवुकरम्ुफा, गस्ुल्भको र्सभीचेय य डोल्ऩाको
भर्सनचेयभा ऩयीऺण उडान गरयनेछ। चन्त्द्रगढी, याजववयाज, तस्ुम्रङ्गटाय,
जनकऩयु, धनगढी, अघाििाॉची, स्वगिद्वायी, ऩाटन, दाचरिुा रगामतका
ववभानस्थरको बेर्तक ऩूवािधाय र्नभािण तथा स्तयोन्त् नर्त गरयनेछ। सिु ेत य
बयतऩयु ववभानस्थरको ववस्ताय एवभ् स्तयोन्त् नर्त गरयनेछ। नेऩारगञ्ज य
ववयाटनगय ववभानस्थरभा नमाॉ टर्भनि र बवन र्नभािण आयम्ब गरयनेछ।
वातावयणीम प्रसाबाव भल्ुमाङ्कन सम्ऩन्त्न गयी दाङ्गको नायामणऩयु ववभानस्थर
र्नभािण कामि प्रसाायम्ब गरयनेछ। आन्त्तरयक ववभानस्थर तपि रु. 1 अफि
33 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
356. ओिरढुङ्गाको स्िजी चण्डेश्वयी ववभानस्थर सञ् चारनभा ल्माइनेछ।
ताप्रेजङ्गु सकुेटायको धावनभागि ववस्ताय कामि सम्ऩन्त्न गरयनेछ। तेह्रथभुको
चहुानडाॉडा ववभानस्थरको र्नभािण कामरि ाई तीव्रता ददइनेछ। सकुेटाय
ववभानस्थरराई यववन्त्द्र अर्धकायी ववभानस्थर य चहुानडाॉडा
ववभानस्थरराई आङ्ग र्छरयङ्ग शेऩाि ववभानस्थर नाभाकयण गरयनेछ।
357. आकस्स्भक स्वास््म सेवा, ववऩद् व्मवस्थाऩन रगामत अत्मावश्मक कामिका
रार्ग आगाभी आर्थिक वषिर्बर सफै स्थानीम तहभा हेर्रप्माड र्नभािण
सम्ऩन्त् न गरयनेछ।
स्थानीम ऩूवाधि ाय ववकास
358. सॊघ, प्रसादेश य स्थानीम तहको सॊमक्तु रगानीभा स्थानीम तहको केन्त्द्रराई
आगाभी तीन वषिर्बर सम्फस्न्त्धत प्रसादेशको केन्त्द्र वा नस्जकको यावष्डम
याजभागिसम्भ ऩक् की सडकरे जोर्डनेछ। आगाभी आर्थिक वषि 28
स्थानीम तहको केन्त्द्रराई यावष्डम सडक सञ् जारसॉग जोड्न 6 सम 16
वकरोर्भटय सडक र्नभािण प्रसाायम्ब गनि रु. 3 अफि 30 कयोड ववर्नमोजन
गयेको छु।

78

359. तयाई-भधेश सभवृि कामिि भराई र्नयन्त्तयता ददन रु.1 अफि 52 कयोड
ववर्नमोजन गयेकोछु। उच्च ऩहाडी एवभ्वहभारी ऺेर सभवृि कामिि भ य
उत्तयी ऺेर ऩूवािधाय ववकास तथा जीवनस्तय सधुाय कामिि भ कामािन्त्वमन
गनि रु. 3 अफि ववर्नमोजन गयेको छु।
360. कोर्बड भहाभायीको योकथाभ, र्नमन्त्रण य उऩचाय तथा प्रसाबाववतराई प्रसादान
गरयने याहत एवभ् आर्थकि ऩनुरूत्थानका रार्ग स्रोत व्मवस्थाऩन गनऩिुने
आवश्मकता य आभ नागरयकको सझु ावराई सभेत सम्भान गदै स्थानीम
ऩूवािधाय साझेदायी ववकास कामिि भ िायेज गयेको छु।
361. तईुन तथा जोस्िभऩणुि अस्थामी साॉघु ववस्थाऩन गने कामििभ अन्त्तगित
आगाभी वषि 7 सम 30 झोरङ्गुेऩरु र्नभािण सम्ऩन्त् न गरयनेछ। नमाॉ तइुन
जडान गनि योक रगाइएकोछ। झोरङ्गुे ऩरु र्नभािणका रार्ग रु. 5 अफि
5 कयोड छुट्याएको छु।
362. आगाभी दईु वषर्िबर सफैस्थानीम तहका प्रसाशासर्नक बवन र्नभािण सम्ऩन्त् न
गरयनेछ। आगाभी वषि 70 प्रसाशासर्नक बवन र्नभािण सम्ऩन्त् न गयी थऩ 1
सम बवन र्नभािण शरुु गनिरु. 80 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
363. स्थानीम तहफाट सञ् चार्रत ववकास कामिि भको अनगुभन य प्रसार्तवेदन गनि
स्जल्रा सभन्त्वम सर्भर्तको ऺभता ववकास गरयनेछ। स्जल्रा सभन्त्वम
सर्भर्त भहासॊघ, नेऩार नगयऩार्रका सॊघ तथा गाउॉऩार्रका यावष्डम
भहासॊघराई अनदुानको व्मवस्था गयेकोछु।
364. सॊघीम भार्भरा तथा साभान्त्म प्रसाशासन भन्त्रारमका रार्ग रु. 30 अफि
83 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु।
बकम्ऩ ु ऩर्छको ऩनुर्नभि ाणि

79

365. बकू म्ऩऩर्छको ऩनुर्नभि ािण तथा ऩनुुःस्थाऩनाका ऺेरभा प्रसााप् त अनबुवका
आधायभा आगाभी आर्थिक वषिदेस्ि सयुस्ऺत नऩेार र्नभािणको दशवषे
कामििभ सञ् चारन गरयनेछ।
366. बकू म्ऩऩर्छको ऩनुर्नभि ािणभा नेऩाररे प्रसााप् त गयेको सपरता य अनबुवराई
आगाभी वषि अन्त्तयािस्ष् रम सम्भेरन आमोजना गयी ववश् वसाभु प्रसास्ततु
गरयनेछ। बावीऩस्ुताराई बकु म्ऩ सम्फन्त्धी ऻान ददराउन बकू म्ऩ
सॊग्रहारमको स्थाऩना गरयनेछ।
367. आगाभी आर्थिक वषि थऩ 1 हजाय 3 सम 7 ववद्यारमका 14 हजाय 1
सम 55 कऺाकोठा, 1 सम 5 स्वास््म सॊस्था, 1 सम 95 साॊस्कृर्तक
तथा ऩयुातास्त्वक सम्ऩदा य 36 सयकायी बवनको र्नभािण सम्ऩन्त् न
गरयनेछ।
368. बकू म्ऩफाट ऺर्त बएका याष् रऩर्त बवन, ववयभहर, फारभस्न्त्दय, केशयभहर,
हरयहयबवन, र्रचन्त्द्र करेज रगामतका भहत्वऩूणि बवन तथा ऩयुातास्त्वक
सम्ऩदाको ऩनर्निभािण तथा ु प्रसावरीकयण कामिराई तीव्रता ददइनेछ। आगाभी
आर्थिक वषि 39 स्थानभा एकीकृत फस्तीको र्नभािण कामि सम्ऩन्त् न
गरयनेछ।
369. यावष्डम ऩनुर्नभि ािण प्रसाार्धकयणको कामािवधी आगाभी ऩेषसम्भ यहेकोरे
आगाभी आर्थकि वषदि ेस्ि अधयुा आमोजना ऩूया गनि आवश्मक स्रोत य
अर्बरेि सवहत कामान्त्िवमनको स्जम्भेवायी ववषमगत भन्त्रारमभा
हस्तान्त्तयण गरयनेछ। धयहया ऩरयसय, र्सॊहदयफायको प्रसावरीकयण एवभ्
काष्ठभण्डऩको ऩनर्निभािण ु को कामि प्रसाार्धकयणको सभमावर्ध र्बरै सम्ऩन्त्न
गनि फजेट व्मवस्था गयेको छु।
370. बकू म्ऩ ऩर्छको ऩनुर्नभि ािणका रार्ग रु. 33 अफि 55 कयोड ववर्नमोजन
गयेको छु।

80
सञ् चाय तथा सूचना प्रसाववर्ध ववकास
371. नागरयकको सॊववधान प्रसादत्त सूचनाको हक य ऩूणि प्रसासे स्वतन्त्रता सवहतको
रोकतन्त्र प्रसार्त वतिभान सयकाय प्रसार्तवि छ। सञ् चाय गहृ , सञ् चायकभॉ य
सभग्र प्रसासे जगतको व्मावसावमकता ववकास गनेनीर्त अवरम्फन गरयनेछ।
372. सूचना य सञ्चाय प्रसाववर्धको अर्धकतभ उऩमोग गनि र्डस्जटर नेऩार फ्रेभवकि
कामािन्त्वमन गरयनेछ। र्डस्जटर प्रसाववर्धको उऩमोग गयी सावजि र्नक सेवाभा
आभनागरयकको सयर य सहज ऩहॉचु ववस्ताय गरयनेछ। ऻान य सूचनाभा
आधारयत र्डस्जटर अथितन्त्रको ववकास गरयनेछ।
373. श्रभस्जवी ऩरकायको रार्ग रु. 7 रािसम्भको दघिटना फीभा गयी फीभा ु
वप्रसार्भमभको 50 प्रसार्तशत यकभ नऩेार सयकायरे व्महोने व्मवस्था
र्भराइनेछ। आगाभी साउन १ गतेदेस्ि नेऩार ऩरकाय भहासॊघको सदस्म
यहेका ऩरकायराई प्रसासे काउस्न्त्सररे जायी गयेको उऩचाय सवुवधा
ऩरयचमऩरको आधायभा देश र्बरका सफै सयकायी स्वास््म सॊस्थाभा
र्नुःशल्ुक उऩचाय गने व्मवस्था र्भराएकोछु। सञ् चायकभॉको ऩेशागत
दऺता अर्बववृि तथा व्मावसावमकता ववकास गनि आगाभी आर्थिक वषिर्बर
आभ सञ् चाय प्रसास्शऺण प्रसार्तष्ठान स्थाऩना गरयनेछ। नेऩार ऩरकाय
भहासॊघको र्नभािणार्धन बवन सम्ऩन्त्न गनि आवश्मक यकभ ववर्नमोजन
गयेको छु।
374. नेऩारको प्रसासे य ऩरकारयताको इर्तहासराई जीवन्त्त याख्न सञ् चाय ग्राभ
ऩरयसयभा प्रसासे सॊग्रहारम स्थाऩना गरयनेछ। कोर्बड- 19 फाट प्रसाबाववत
बई योजगायी गभुाएका ऩरकायराई रेिनवस्ृत्त य सञ् चायगहृ राई ऩनुयकजाि
तथा व्मावसावमक र्नयन्त्तयता कजाि सवुवधा ददइनेछ।
375. नेऩार सयकायरे सञ् चाय प्रसार्तष्ठानराई रोककल्माणकायी ववऻाऩन वाऩत
उऩरव्ध गयाउने यकभको 10 प्रसार्तशत ऩरकाय कल्माणकायी कोषभा

81

जम्भा गने व्मवस्थाराई शीघ्र कामािन्त्वमन गरयनेछ। र्नजी ऺेरफाट सभेत
ववऻाऩन वाऩत प्रसााप् त आम्दानीको 10 प्रसार्तशत यकभ उक्त कोषभा जम्भा
गनि प्रसाोत्सावहत गरयनेछ। कल्माणकायी कोष ऩरयचारन कामविवर्ध तीन
भवहनार्बर तजभिुा गयी कामािन्त्वमनभा ल्माइनेछ।
376. दयुसञ्चाय सेवाको गणुस्तय सधुाय गरयनेछ। आगाभी श्रावण 1 गतेदेस्ि
भोवाइर र्डबाइस म्मानेज्भेन्त्ट र्सस्टभ सञ्चारनभा ल्माइनेछ। मसफाट
अवैध भोवाइर सेटको प्रसामोग र्नमन्त्रणभा आउनकु ा साथै भोवाइरको
प्रसामोग गयी हनुे अऩयार्धक गर्तववर्ध सभेत र्नमन्त्रण हनुे ववश्वास
र्रएकोछु।
377. ग्राभीण दयसु ञ्चाय ववकास कोष ऩरयचारन गयी सफैस्थानीम तहका केन्त्द्र,
वडा कामािरम, स्वास््म सॊस्था, साभदुावमक क्माम्ऩस य भाध्मर्भक
ववद्यारमभा ब्रोडब्माण्ड इन्त्टयनेट सेवा ववस्ताय गरयनेछ। आगाभी दईु
वषर्िबर देशबय अस्प्टकर पाइफय ववछ्याई सूचना भहाभागि र्नभािण
सम्ऩन्त् न गरयनेछ। सफै स्थानीम तहभा पोयजी सेवा ववस्ताय गरयनेछ।
यावष्डम साइवय सयुऺा अनगुभन केन्त्द्रको सॊस्थागत सदृुढीकयण गयी
वेबसाइट, एस्प्रकेसन य सबयि को साइवय सयुऺा भजफतु तल्ुमाइनेछ।
378. सयकायी ववऻाऩनभा सफै प्रसाकायका ऩरऩर्रका, येर्डमो, टेर्रर्बजन य
अनराईन सञ् चाय भाध्मभको न्त्मामऩूणि ऩहॉचु सर्ुनस्श्चत गरयनेछ।
379. सयकायी र्नकामफाट प्रसादान गरयनेसफैप्रसाकायका सेवाराई नागरयक एप्ससॉग
अन्त्तयआवि गरयनेछ।
380. सफै प्रसादेशभा चरस्चर छामाङ्कनस्थर र्नभािण गरयनेछ। गणेश वहभार
ऺेरभा चरस्चर छामाङ्कन स्थर फनाउन सम्बाव्मता अध्ममन गयी र्नभािण
प्रसाायम्ब गरयनेछ। काभ्रके ो फनेऩाभा आधर्ुनक चरस्चर स्टुर्डमो र्नभािण

82

गरयनेछ। उत्कृष्ट चरस्चर र्नभािणका रार्ग स्टोयी फैंकको अवधायणा
कामािन्त्वमनभा ल्माइनेछ।
381. हरु ाक सेवाको ऩनुसंयचना गयी आधर्ुनक य व्मावसावमक फनाइनेछ।
नागरयकता, याहदानी रगामतका भहत्वऩूणि दस्तावेज हरु ाक सेवा भापित
सयुस्ऺत य छरयतोरुऩभा नागरयकको घय दैरोसम्भ ऩर्ुमाइनेछ। हरु ाक
भापि त इ-कभशिको ववस्ताय गनि सम्बाव्मता अध्ममन गरयनेछ।
382. ऩाॉचथय, बोजऩयु, र्सयाहा, ऩवित, दाङ्ग रगामतका ववर्बन्त् न ने स्थानभा
रान्त्सर्भटय थऩ गयी येर्डमो नेऩारको ऩहॉचु ववस्ताय गरयनेछ।
383. नेऩार टेर्रर्बजनको प्रसाशायणराई अन्त्तयािस्ष् रम स्तयभा ऩर्ुमाउन एनवटर्ब
वल्डि च्मानर सञ् चारनभा ल्माइनेछ।
384. सञ् चाय तथा सूचना प्रसाववर्ध भन्त्रारमका रार्ग रु. 7 अफि 74 कयोड
ववर्नमोजन गयेको छु।
आदयणीम दददीफवहनी तथा दाजबुाइहरू,
अफ भ यावष्डम सयुऺा तथा सशु ासन सम्फन्त्धी कामिि भ तथा ववर्नमोजन प्रसास्ततु
गदिछुुः
कानून तथा न्त्माम
385. न्त्मामऩार्रका य भहान्त्मामर्धवक्ता कामािरमको यणनीर्तक मोजना
कामािन्त्वमन गयी सॊस्थागत सदृुढीकयण गनि आवश्मक फजेट छुट्याएको
छु। सवोच्च अदारत, फाग्रङु य सिु ेतका उच्च अदारत तथा बक्तऩयु,
स्चतवन, स्माङ्क्जा, रभजङ्गु य फाजयुाका स्जल्रा अदारत बवन र्नभािण
साथै, यावष्डम न्त्मावमक प्रसार्तष्ठानको बेर्तक ऩूवािधाय ववकासका रार्ग फजेट
व्मवस्था गयेको छु।
386. न्त्मामभा ऩहॉचु नऩगुेका एकर भवहरा, दर्रत, अऩाङ्गता बएका व्मस्क्त, वहॊसा
वऩर्डत भवहरा, फारफार्रका, ज्मेष्ठ नागरयक तथा असहाम नागरयकका रार्ग

83

47 स्जल्राभा सञ् चार्रत र्नुःशल्ुक कानूनी सहामता कामिि भराई आगाभी
आर्थकि वषि सफै स्जल्राभा ववस्ताय गरयनेछ। देशबयीका सफै स्जल्राभा
वऩर्डतको तपि फाट अर्धकृतस्तयका कानून व्मवसामीफाट वहस ऩैयवी गने
व्मवस्था र्भराएकोछु।
387. स्थानीम तहभा न्त्मावमक सर्भर्तको ऺभता फढाउन कानूनको ऻान तथा
अनबुव बएका अर्धकृतस्तयका कभिचायीको प्रसाफन्त्ध गरयनेछ।
388. भानव सभ्मताको करङ्कको रूऩभा यहेको जातीम बेदबाव य छुवाछुत
र्नभूरि गनि साभास्जक जागयण य कानूनी कायवाहीराई सशक्त फनाइनेछ।
389. शास्न्त्त प्रसाविमाका फाॉकी काभ सम्ऩन्त् न गरयनेछ। सॊिभणकारीन न्त्माम
अन्त्तगति सत्म र्नरुऩण तथा भेरर्भराऩ आमोग य वेऩत्ता ऩारयएका
व्मस्क्तको छानवीन आमोगराई स्जम्भेवायी ऩूया गनि आवश्मक फजेट
छुट्याएको छु।
390. नेऩारभा अग्रगाभी रोकतास्न्त्रक ऩरयवतनि का रार्ग बएका सफै
जनआन्त्दोरन, सशस्त्र सघषि य िास्न्त्तका िभभा जीवन उत्सगि गने
शवहदका ऩरयवाय, फेऩत्ता ऩारयएका व्मस्क्तका ऩरयवाय, रोकतन्त्रका मोिा,
द्वन्त्द्व वऩर्डत य ववस्थावऩत, अऩाङ्गता बएका व्मस्क्त य घाइतेको
अर्बरेिीकयण गयी सहमोग, सम्भान य सॊयऺण गरयनेछ। सशस्त्र द्वन्त्द्वफाट
प्रसाबाववत व्मस्क्तहरूराई सहर्ुरमतऩूणि कजाि उऩरब्ध गयाई स्वयोजगाय फन्त् न
प्रसारेयत गरयनेछ।
यावष्डम सयुऺा
391. देशभा राभो सभमसम्भ चरेको सशस्त्र द्वन्त्द्व य वहॊसात्भक गर्तववर्ध अन्त्त्म
बई ददगो शास्न्त्तको आधाय तमाय बएकोछ। भरु कु राई वविण्डतातपि
उन्त्भिु गयाउनेय सशस्त्र ववद्रोहका भाध्मभफाट याज्म सॊमन्त्र फदल्न चाहने

84

शस्क्त य प्रसावस्ृत्तराई सभेत शास्न्त्तऩूणि एवभ् रोकतास्न्त्रक प्रसाविमाभा
सभावहत गयाउन वतिभान सयकाय सपर बएकोछ।
392. अऩयाध र्नमन्त्रण गयी शास्न्त्त सयुऺा कामभ गनि आवश्मक ऩने
हातहर्तमाय, सयुऺा उऩकयण तथा सवायीसाधनको व्मवस्था गयी सयुऺा
र्नकामराई सदृुढ य सवरीकयण गरयनेछ। नेऩार प्रसाहयी य सशस्त्र
प्रसाहयीवरका सकर दजािको भनोवर उच्च फनाइयाख् न िाइऩाइ आएको
याशनभा 15 प्रसार्तशतरे ववृि गयेकोछु। सीभा सयुऺा, अऩयाध तथा अवैध
व्माऩाय र्नमन्त्रण गनि सीभावतॉ ऺेरभा सशस्त्र प्रसाहयी वरका थऩ १ सम
20 वोडिय आउट ऩोष्ट स्थाऩना गरयनेछ।
393. र्रबवुन ववभानस्थरभा अध्मागभन सेवाराई अन्त्तयािस्ष् रमस्तयको फनाउन
मारकु ो वववयण अर्ग्रभ रुऩभा प्रसााप्त हनुे एडबान्त्स ऩेसेन्त्जय इन्त्पभेशन
र्सष्टभको प्रसामोग, ववद्यतुीम प्रसावेशद्वाय सञ्चारन य क्मूआयकोड सवहतको
ववद्यतुीम र्बसा जायी गनेव्मवस्था र्भराइनेछ।
394. सीभा नाकाभा यहेका सफै अध्मागभन कामािरमको बेर्तक ऩूवािधाय सधुाय
गनकिु ा साथै नेऩार र्बर्रने ववदेशी नागरयकको फामोभेवरक वववयण
सवहतको अर्बरेि ववद्यतुीम प्रसाणारीभा अद्यावर्धक गरयनेछ।
395. कायागायराई सधुाय गहृ भा ववकास गरयनेछ। नवुाकोट य फाॉकेभा िरु ा
कायागाय र्नभािण कामि आगाभी वषि सम्ऩन्त् न गरयनेछ। ऩाॉचथय य भोयङ्गभा
कायागाय र्नभािण गनि यकभ ववर्नमोजन गयेको छु। रोकतास्न्त्रक
आन्त्दोरनका र्सरर्सराभा कायागायभा यही गरयएको मोगदानको सॊस्भयण य
कायागायको इर्तहास प्रसार्तववस्म्वत हनुे गयी केन्त्द्रीम कायागाय ऩरयसयभा
सॊग्रहारम र्नभािण गरयनेछ।
396. दईु वषर्िबर सफैनेऩारीराई यावष्डम ऩरयचमऩर ववतयण गनेरक्ष्म अनरुुऩ
आगाभी वषि 70 राि व्मस्क्तराई ऩरयचमऩर ववतयण गरयनेछ। व्मस्क्तगत

85

घटना दतािराई ववद्यतुीम भाध्मभको प्रसामोगफाट गणुस्तयीम, सयर य सहज
फनाइनेछ।
397. कानून कामािन्त्वमन गने र्नकामहरूराई सभन्त्वमात्भक रुऩभा ऩरयचारन
गयी रागूऔषध उत्ऩादन, ओसायऩसाय य फचवविन े र्नमन्त्रण गरयनेछ।
मवुा य फारफार्रकाराई कुरतफाट जोगाउन साभदुावमक सॊघ सॊस्थासॉगको
सभन्त्वमभा चेतनाभूरक कामिि भ सञ्चारन गरयनेछ। आधर्ुनक उऩकयण,
सूचना प्रसाववर्धको प्रसामोग तथा तार्रभको भाध्मभफाट सयुऺा र्नकामराई
सफर फनाई भानव फेचर्फिन र्नमन्त्रण गरयनेछ।
398. नेऩारी सेनाको ऺभता अर्बववृि गयी यावष्डम सयुऺा एवभ् प्रसार्तयऺा य
ववकास र्नभािण एवभ्ववऩद् व्मवस्थाऩनभा ऩरयचारन गरयनेछ।
399. फङ्कयदेस्ि व्मायेकसम्भ कामिि भराई र्नयन्त्तयता ददएको छु। यावष्डम सेवा
दरराई यावष्डमता, देशबस्क्त य याष् रसेवाभा सभवऩति गयाइनेछ। यावष्डम
प्रसार्तयऺा ववश् वववद्यारमको बेर्तक एवभ् शैस्ऺक ऩूवािधाय र्नभािणका रार्ग
आवश्मक फजेट व्मवस्था गयेको छु।
ववऩद् व्मवस्थाऩन
400. ववऩद्द् जन्त्म जोस्िभको व्मवस्थाऩन गनि सयकायी कोषभा ऩयेको चाऩराई
कभ गनि ववऩद् जोस्िभ न्त्मूनीकयण ववस्त्तम यणनीर्त कामािन्त्वमन गरयनेछ।
ववऩद् को ऩूवसि ूचना प्रसाणारी ववकास गयी ऺर्त न्त्मूनीकयण गरयनेछ। ववऩद्
ऩूवितमायी, िोज, उिाय, याहत य ऩनुस्थािऩनाका कामिि भ सञ्चारन गनि
फजेट व्मवस्था गयेको छु।
401. डढेरोफाट हनुे ऺर्त न्त्मूनीकयण गनि नेऩारी सेनाको व्मवस्थाऩनभा
ऩरयचार्रत हनुेगयी ऩानी िन्त्माउने फकेट सवहतको हेर्रकप्टय तथा अन्त्म
उऩकयणहरू तमायी अवस्थाभा यास्िनेछ। ववऩद् व्मवस्थाऩनभा सयुऺा

86

रगामत सम्फि सफै र्नकाम सभन्त्वमात्भकरुऩभा विमाशीर हनुे व्मवस्था
र्भराइनेछ।
402. ववऩद् उिाय तथा व्मवस्थाऩनको रार्ग सफैप्रसादेशभा भस्ल्टऩऩोज योवोवटक
पामय पाइवटङ, अत्माधर्ुनक पामय वव्रगेड, भस्ल्टर्सटय एम्वरुेन्त्स, येस्क्मु
बेवहकर य सफै स्थानीम तहभा दभकर व्मवस्था गयी अस्ग्नजन्त्म ववऩद्
न्त्मूनीकयण य व्मवस्थाऩन गरयनेछ।
403. ववऩद् ऩर्छको ऩनर्निभािणराई तीव्रता प्रसादान गनि यास्ष् र ु म ववऩद् जोस्िभ
न्त्मूनीकयण तथा व्मवस्थाऩन प्रसाार्धकयणको सॊयचनागत सधुाय गयी सॊस्थागत
ऺभता अर्बववृि गरयनेछ।
अन्त्तयािस्ष् रम सम्फन्त्ध
404. नेऩारको स्वतन्त्रता, साविबेभसत्ता, बेगोर्रक अिण्डता, स्वाधीनता य यावष्डम
वहतको यऺा गदै साविबेर्भक सभानताका आधायभा अन्त्तयािस्ष् रम सम्फन्त्ध
कामभ गरयनेछ। ऩययाष् र नीर्त सञ् चारन गदाि यावष्डम वहत, ऩायस्ऩरयक
राब य सम्भान, अन्त्तयािस्ष् रम प्रसार्तफिता तथा दावमत्व य न्त्मामराई आधाय
फनाइनेछ।
405. जरवामुऩरयवतनि य सोफाट ऩने प्रसाबावको न्त्मूनीकयणका सम्फन्त्धभा ऺेर्रम
य अन्त्तयािस्ष् रम ऐक्मविता य सहकामि कामभ गनि आगाभी वषि सगयभाथा
सॊवाद आमोजना गरयनेछ।
406. अन्त्तयािस्ष् रम व्माऩाय, सयुस्ऺत वैदेस्शक योजगायी, वैदेस्शक रगानी य ऩमटि न
प्रसावििनका रार्ग ऩरयबावषत स्जम्भेवायी सवहत ववदेशस्स्थत कुटनीर्तक
र्नमोगराई थऩ विमाशीर फनाइनेछ।
407. ववदेशभा यहेका नेऩारीको वहत सॊयऺण, सॊिभण जोस्िभफाट सयुऺा तथा
भमािददत योजगायीको र्नयन्त्तयताका रार्ग ववदेशस्स्थत र्नमोगराई ऩरयचारन
गरयनेछ। प्रसावासभा यहेका नेऩारीको भतार्धकाय सर्ुनस्श्चत गनि तमायी

87

कामि अस्घ फढाइनेछ। याहदानी सेवाराई सयुस्ऺत य बयऩदो फनाउन
आगाभी आर्थकि वषदि ेस्ि ववद्यतुीम याहदानी रागूगरयनेछ।
408. गैयआवासीम नेऩारीको ऻान, ऩजी य प्रसाववर्धराई यावष्डम ववकासभा उऩमोग ॉु
गनि नेऩार सयकायको सभेत रगानीभा स्थावऩत एनआयएन कोषराई
ऩूवािधाय ववकासभा उऩमोग गरयनेछ। गैयआवासीम नेऩारीको छुट्टै ऩवहचान
ददने एनआयएन स्भाटि काडि ववतयण गरयनेछ। ब्रेन गेन सेन्त्टयराई
विमाशीर फनाई ववदेशभा ववशेषऻता एवभ् ववस्शष्टता हार्सर गयेका
नेऩारीको ऻान याष् र र्नभािणभा उऩमोग गरयनेछ।
याष् रसेवक
409. याष् रसेवक कभिचायीको भनोवर फढाई सावजि र्नक सेवाराई प्रसाबावकायी
फनाइनेछ। र्नजाभती कभिचायीको रु. १० रािको साभूवहक दघुटि ना
फीभा य रु. 1 रािको स्वास््म फीभा वप्रसार्भमभ वाऩतको यकभ नेऩार
सयकायरेव्महोनेव्मवस्था र्भराएको छु।
410. र्नजाभती सेवाको ऩद 6 भवहनार्बर ऩदऩूर्ति गरयसक्नऩुने व्मवस्था
र्भराइनेछ।
411. याष् रसेवकराई सहर्ुरमतदयभा आवास सवुवधा प्रसादान गनि कभचि ायी सञ्चम
कोष य नागरयक रगानी कोषफाट सफै प्रसादेशभा साभूवहक आवास र्नभािण
गनेव्मवस्था र्भराइनेछ ।
412. याष्डसेवकराई प्रसादान गरयने सेवा सवुवधाराई सभम साऩेऺ फनाइनेछ।
कोर्बड-19 को व्मवस्थाऩनभा गनऩिुनेफढ्दो िचकि ो कायण तरफभानभा
अऩेस्ऺत ववृि गने अनकुूर ऩरयस्स्थर्त नबएताऩर्न याष्डसेवकको भनोवर
उच्च फनाउॉदै सावजि र्नक सेवा प्रसावाहभा प्रसाबावकायीता ववृि गनि 2078
साउन 1 गतेदेस्ि रागूहनुेगयी सफैयाष्डसेवकको तरफभानभा भार्सक रु
2 हजाय ववृि गयेको छु। हार प्रसादान गरयएको भहॉगी बत्ताराई र्नयन्त्तयता

88

ददएको छु। याष्डसेवकको तरफभान एवभ् अन्त्म सेवा सवुवधाराई दस्ऺण
एर्समाका अन्त्म भरु कु सगॉ तादाम्मता कामभ गनि तरफभान सम्वन्त्धभा
अध्ममन गयी सझु ाव ऩेश गनि ववशेषऻ सस्म्भर्रत ऩे-कर्भसन गठन
गरयनेछ।
413. प्रसाादेस्शक तहका अस्ऩतारसॉगको सहकामभि ा र्नजाभती अस्ऩतारको सेवा
ववस्ताय गरयनेछ। र्नजाभती कभचि ायीफाट सॊकरन बएको साभास्जक सयुऺा
कय वाऩतको 50 प्रसार्तशत यकभ र्नजाभती सेवा अस्ऩतारको ऩूवािधाय
ववकास तथा सेवाको ववस्तायका रार्ग उऩरव्ध गयाइनेछ। र्नजाभती
अस्ऩतारभा र्नजाभती कभचि ायीका रार्ग शैमाको सॊख्मा र्नस्श्चत गरयनकु ा
साथैडेर्डकेटेड फवहयङ्ग सेवा सञ्चारन गरयनेछ।
414. र्नजाभती कभिचायीका सन्त् तर्तराई गणुस्तयीम स्शऺाको अवसय प्रसादान गनि
सफै प्रसादेशभा र्नजाभती ववद्यारम स्थाऩना गरयनेछ। प्रसादेशसॉगको साझेदायी
य सहकामभि ा धनकुटा य ददऩामरभा सञ्चार्रत र्नजाभती ववद्यारमको
स्तयोन्त् नर्त गरयनेछ। र्नजाभती कभिचायीका सन्त्तर्तराई प्रसादेशगतरुऩभा
प्रसार्तस्ऩधाि गयाई स्नातक य सो बन्त्दा भार्थल्रो तहको अध्ममनका रार्ग
रु. ५ रािसम्भ छारवस्ृत्त उऩरव्ध गयाइनेछ।
415. देशबयका स्शऺकराई र्नवत्तृ बयण अर्धकायऩर रगामत र्नजरेऩाउनेअन्त्म
सेवा सवुवधा आगाभी श्रावण 1 गतेदेस्ि सम्फस्न्त्धत स्जल्राको कोष तथा
रेिा र्नमन्त्रक कामािरमफाटैववतयण गनेव्मवस्था र्भराएको छु।
416. नेऩार प्रसाशासर्नक प्रसास्शऺण प्रसार्तष्ठानको ऩूवािधाय ववकास गरयनेछ।
साविजर्नक ऩदार्धकायीराई आवर्धकरूऩभा प्रसास्शऺण प्रसादान गयी र्नयन्त्तय
र्सकाइ कामििभ प्रसावििन गनि झाऩाको चन्त्द्रगढीभा उच्चस्तरयम प्रसास्शऺण
प्रसार्तष् ठान स्थाऩना गरयनेछ।

89
सशु ासन य सावजि र्नक सेवा प्रसावाह
417. भ्रष्टाचाय ववरुि शून्त्म सहनस्शरताको नीर्तराई कडाईका साथ कामािन्त्वमन
गदै शासकीम स्वच्छता कामभ गरयनेछ। भ भ्रष् टाचाय गददिन, भ भ्रष्टाचाय
हनु ददन्त्न ,ॉ भ देश य जनताका रार्ग इभान्त्दाय बएय काभ गनछेु बन्त्ने
प्रसार्तऻा ऩूणरुि ऩभा रागूगरयनेछ।
418. सावजि र्नक सेवाराई सवसि रुब, छरयतो य प्रसाववर्धभैरी फनाइनेछ।
सेवाग्राहीको ऩष्ठृ ऩोषण र्रने ऩिर्तराई सॊस्थागत गरयनेछ। नागरयकफाट
प्रसााप् त गनुासोको तत्कार सभाधान गने व्मवस्था र्भराइनेछ। प्रसाभिु
ऩदार्धकायी तथा आमोजना प्रसाभिु सॉग ऩरयभाणात्भक तथा भाऩनमोग्म सूचक
सवहत कामसि म्ऩादन सम्झेता गरयनेछ।
419. सॊवैधार्नक र्नकामको ऺभता अर्बववृि एवभ् सॊस्थागत सदृुढीकयण
गरयनेछ। बेर्तक ऩूवािधाय तमाय हनु फाॉकी यहेका सॊवैधार्नक र्नकामको
र्नर्भत्त काठभाण्डे उऩत्मका र्बरका उऩमक्तु स्थानभा जग्गा व्मवस्था गयी
ऩूवािधाय र्नभािण गरयनेछ। यावष्डम भानव अर्धकाय आमोगको सदृुढीकयण य
ऺभता ववकासको रार्ग आवश्मक यकभ ववर्नमोजन गयेको छु।
420. र्नवािचन प्रसाणारीभा सूचना प्रसाववर्धको उऩमोगको सम्बाव्मता अध्ममन
गरयनेछ। प्रसार्तर्नर्धसबा य स्थानीम तहको आगाभी र्नवािचनका रार्ग
आवश्मक यकभ ववर्नमोजन गयेको छु।
421. ऩूवािधाय आमोजनाको गूणस्तय अर्बववृि गनि यावष्डम सतकिता केन्त्द्र भापित
प्रसााववर्धक ऩयीऺणको दामया ववस्ताय गरयनेछ।
आदयणीम दददीफवहनी तथा दाजबुाइहरू,

अफ भ मोजना तथा साविजर्नक ववत्त व्मवस्थाऩन सम्फन्त्धी
कामििभ तथा ववर्नमोजन प्रसास्ततु गदिछुुः

90

आर्थिक मोजना तथा त्माङ्क
422. ववकास नीर्त तथा मोजना तजभिुा, तहगत सभन्त्वम, नीर्त अनसुन्त्धान य
कामािन्त्वमनको अनगुभन तथा भल्ुमाॉकनभा यावष्डम मोजना आमोगको
बर्ूभकाराई सदृुढ तल्ुमाइनेछ। चारुऩन्त्रे मोजनाको भध्मावधी भूल्माङ्कन
गरयनेछ।
423. नेऩार अर्तकभ ववकर्सतफाट ववकासशीर याष् रभा स्तयोन्त् नर्तको रार्ग
छनेट बएऩर्छको सॊिभणकारीन अवर्धभा अनदुान सहामता, व्माऩाय
सहर्ुरमत, अन्त्तयािस्ष् रम भञ् चभा प्रसार्तर्नर्धत्वको अवसय रगामतका ऺेरभा
ऩनेअसयराई व्मवस्थाऩन गनि छुट्टै काममि ोजना तजभिुा गयी कामािन्त्वमन
गरयनेछ।
424. आगाभी वषि यावष्डम जनगणना, नेऩार जीवनस्तय सवेऺण, यावष्डम कृवष
गणना तथा औद्योर्गक गणनाको कामि सम्ऩन्त् न गयी प्रसाादेस्शक एवभ्
स्थानीम तहसम्भको िस्ण्डकृत एवभ् ऺेरगत त्माङ्क उऩरव्ध हनुे
व्मवस्था गरयनेछ।
425. सयकायका ववर्बन्न र्नकाम फीच बएको सूचनाराई एकर्रत गयी त्माङ्कको
सयुस्ऺत बण्डायण गरयनेछ। ववग डाटा प्रसाशोधन ऺभता ववकास गरयनेछ।
िरु ा त्माङ्कको अवधायणाराई िभशुः कामािन्त्वमन गरयनेछ।
सावजि र्नक सॊस्थान
426. कृवष औजाय कायिाना, फटुवर धागो कायिाना, गोयिकारी टामय
कायिाना, वीयगञ् ज स्चनी कायिाना, हेटौँडा कऩडा उद्योग रगामत
सञ् चारनभा नआएका तथा न्त्मनु ऺभताभा सञ्चार्रत सयकायी उद्योगराई
र्नजी ऺेरसॉगको साझेदायीभा सञ् चारन गनि प्रसास्ताव आिान गरयनेछ।
उद्योगको जग्गा य बेर्तक सॊयचनाराई नेऩार सयकायको तपिफाट हनुे

91

रगानीभा गणना गयी र्नजी ऺेरराई थऩ रगानी सवहत सञ् चारन गनि
प्रसाोत्सावहत गरयनेछ।
427. नेऩार वामसुेवा र्नगभको सॊगठन ऩनुसंयचना गयी व्मावसावमक एवभ्
प्रसार्तस्ऩधाित्भक फनाइनेछ। िरु ा प्रसार्तस्ऩधािको भाध्मभफाट यणनीर्तक
साझेदाय र्बत्र्माउने प्रसाविमा शरुु गरयनेछ। र्नगभको शेमय ऩजी ॉु सॊयचना
ऩरयवतनि गयी ववृि गरयनेछ।
428. नेऩार दयुसञ्चाय कम्ऩनीको स्वार्भत्व य प्रसार्तपरभा सेवाग्राहीको ऩहॉचु
ववस्ताय गनि कम्ऩनीका भोवाइर, ल्माण्डराइन य इन्त्टयनेट सेवा उऩबोग
गने प्रसााकृर्तक व्मस्क्तराई कम्ऩनीको 22 प्रसार्तशत शमे य ववर्नवेश
गरयनेछ। हार कम्ऩनीको सेवा उऩमोग गरययहेका य आगाभी 2078
ऩषुभसान्त्तसम्भ थऩ हनुे ग्राहकरे सभेत शेमय िरयदभा सहबागी हनुसक्ने
व्मवस्था र्भराइनेछ। कम्ऩनीको शेमय ववर्नवेश सम्फन्त्धी ववस्ततृ प्रसाविमा
य शेमय भूल्मको वववयण आगाभी 2078 असोज भसान्त्तर्बर तम
गरयनेछ।
429. र्नजीकयण गरयएका सॊस्थानहरूरे सम्झेताका शति ऩारना गये नगयेको
सम्फन्त्धभा वावषकि रुऩभा अनगुभन गरयनेछ। सम्झेताको शति प्रसार्तकूर
हनुेगयी उऩमोग गरयएका र्नजीकृत सॊस्थानको सम्ऩस्त्त नेऩार सयकायको
नाभभा वपताि ल्माइनेछ।
ववत्तीम सॊघीमता कामािन्त्वमन
430. सॊघ, प्रसादेश य स्थानीम तहफीचको सहकामि य सभन्त्वमराई थऩ सदृुढ
फनाइनेछ। अन्त्तय-प्रसादेश ऩरयषद्, प्रसादेश सभन्त्वम ऩरयषद् य अन्त्तय-सयकायी
ववत्त ऩरयषद्द्को बर्ूभकाराई थऩ प्रसाबावकायी फनाइनेछ।
431. स्थानीम सयकाय सञ् चारन ऐन य अन्त्तय सयकायी ववत्त व्मवस्थाऩन ऐनभा
साभवमक सॊशोधन गरयनेछ। आमोजना व्मवस्थाऩनका रार्ग सॊघ, प्रसादेश य

92

स्थानीम तहफीचको सभन्त्वम प्रसाबावकायी फनाउन प्रसादेश य स्थानीम तहरे
फजेट ऩेश गनेसभम तार्रकाभा ऩरयभाजनि गरयनेछ।
432. प्रसादेश तथा स्थानीम तहभा प्रसााववर्धक जनशस्क्तको अबाव ऩूया गनि रयक्त
प्रसााववर्धक ऩदभा स्थामी ऩदऩूर्ति नहॉदुासम्भ सेवा कयायभा र्रई काभकाज
गयाउन सवकनेव्मवस्था र्भराइनेछ।
433. नेऩार सयकाय, प्रसादेश य स्थानीम तहको सहरगानीभा व्मावसावमक
सम्बाव्मता बएका ववद्यतुीम सवायी साधन सञ्चारन, सूचना प्रसाववर्ध ऩाकि,
फसऩाकि र्नभािण, ऩमटि कीम ऩूवािधाय, पोहोयभैरा व्मवस्थाऩन, व्मावसावमक
कृवष, यङ्गशारा रगामतका आमोजना सञ् चारन गरयनेछ।
434. स्जल्रा सभन्त्वम सर्भर्तको ऺभता ववकास गयी सशति अनदुान, ववशेष
अनदुान य सभऩयुक अनदुानफाट सञ्चार्रत आमोजनाको अनगुभन य
भूल्माङ्कनभा विमाशीर गयाइनेछ।
साविजर्नक ववत्त य फजटे कामान्त्िवमन
435. फजेट कामािन्त्वमनका रार्ग आवश्मक ऩनेकामविवर्ध, र्नदेस्शका य भाऩदण्ड
अथि भन्त्रारमको सहभर्तभा सम्फस्न्त्धत भन्त्रारमरे स्वीकृत गनि सक्ने
व्मवस्था र्भराएको छु। मसफाट कामिि भ कामािन्त्वमनभा तीव्रता आउने
ववश्वास र्रएको छु।
436. भन्त्रारमस्तयीम फजेट सूचना प्रसाणारीराई स्तयोन्त्नर्त गयी यकभान्त्तय य
कामिि भ सॊशोधन प्रसाविमाराई सयरीकृत गयेको छु। कामािन्त्वमन
र्नकामरे यकभान्त्तय य कामिि भ सॊशोधनका रार्ग ववद्यतुीम प्रसाणारीफाट
प्रसास्ताव गने य अथि भन्त्रारमरे स्वीकृत ददने व्मवस्था र्भराएको छु।
फजेट अनशु ासन कामभ याख्न सॊघ, प्रसादेश य स्थानीम तहफाट सञ्चार्रत
कामििभको बेर्तक प्रसागर्त सवहतको वववयण तत्कार प्रसााप् त गनि सक्ने
एकीकृत सूचना प्रसाणारी ववकास गरयनेछ।

93

437. यावष्डम आमोजना फैंकराई भाऩदण्डभा आधारयत वनाई र्नमर्भतरुऩभा
अद्यावर्धक गरयनेछ। सम्बाव्मता अध्ममन रगामत ऩूवति मायी सम्ऩन्त्न
बएका आमोजनाभार कामािन्त्वमनभा रर्गनेछ।
438. जग्गा प्रसाास्प् तभा हनुे वढराई तथा वववादको कायणफाट ववकास आमोजना
अवरुि हनुेअवस्थाको अन्त्त्म गनि जग्गा अर्धग्रहण गदाि छरयतो, ऩायदशॉ,
सहज य अनभुानमोग्म प्रसाविमा अवरम्फन गरयनेछ। भआु ब्जा र्नधाियण गदाि
जग्गाभा यहेका र्रगऩातको भूल्म रगामत सफै प्रसाकायको ऺर्तऩूर्ति वाऩत
अस्घल्रो आर्थिक वषि स्थानीम तहफाट कय प्रसामोजनको रार्ग कामभ बएको
सयकायी भूल्माङ्कनको तीन गणुा बन्त्दा फढी नहनुे कानूनी व्मवस्था
गरयनेछ।
439. नेऩार सयकायफाट प्रसादेश य स्थानीम तहभा ववत्तीम हस्तान्त्तयण हनुेऩजीगत ॉु
प्रसाकृर्तका यकभ सभेत चारुतपि रेिाङ्कन हॉदुा िचकि ो मथाथि स्चरण हनु
नसकेकोरे ववत्तीम हस्तान्त्तयणराई चारु य ऩजीगत शी ॉु षकि भा छुट्याइ
फजेट अनसुूस्चभा उल्रेि गयेकोछु।
440. स्जम्भेवाय ऩदार्धकायीराई सावजि र्नक िचकि ो नर्तजा प्रसार्त प्रसात्मऺ रुऩभा
उत्तयदामी फनाइ ववत्तीम अनशु ासन कामभ गरयनेछ। सावजि र्नक िचकि ो
दऺताऩूणि उऩमोगका रार्ग आन्त्तरयक र्नमन्त्रण प्रसाणारीराई भजफतु
ऩारयनेछ।
441. कामसि म्ऩादनभा आधारयत ऩयुस्काय य दण्ड प्रसाणारी अवरम्फन गयी सभमभै
आमोजना सम्ऩन्त् न गनि आमोजना प्रसाभिु राई उत्तयदामी फनाइनेछ।
कामसि म्ऩादन सन्त्तोषजनक बएका आमोजना प्रसाभिु य भख्ुम स्जम्भेवाय
कभचि ायीराई आमोजना अवर्धसम्भ सरुवा नगनेनीर्त र्रइनेछ।
442. यावष्डम गेयव य रुऩान्त्तयणकायी आमोजनाहरूको कामािन्त्वमनराई तीव्रता
ददन सडक, येरभागि, शहयी ऩूवािधाय, र्सॉचाइ, िानेऩानी, अन्त्तयािस्ष् रम

94

ववभानस्थर य जरववद्यतु ऺेरका आमोजनाको जग्गा प्रसााप्ती, वातावयणीम
प्रसाबाव भूल्माङ्कन, जनशस्क्त व्मवस्थाऩन य िरयद प्रसाविमा सम्फन्त्धी छुट्टै
काननुी व्मवस्था गयी अर्धकाय सम्ऩन्त् न उच्चस्तयीम सॊमन्त्र र्नभािण
गरयनेछ। मी आमोजना कामािन्त्वमनभा स्रोतको अबाव हनु नददने व्मवस्था
र्भराइनेछ।
443. साविजर्नक िरयद व्मवस्थाऩनभा देस्िएका सभस्मा सभाधान गनि िरयद
कानूनभा सभमानकुूर ऩरयभाजिन गरयनेछ। साविजर्नक िचिभा र्भतव्मवमता
कामभ गने सम्फन्त्धी भाऩदण्ड, २०७७ राई र्नयन्त्तयता ददएको छु।
र्नमर्भत सॊयचनाफाट सम्ऩादन हनुेकाभभा ऩयाभशदि ाता र्नमक्तु गनि नऩाइने
व्मवस्था कडाइका साथ रागुगरयनेछ।
444. अन्त्तयावष्डिम ववकास सहामताराई ववकास नर्तजा हार्सर हनुे गयी यावष्डम
आवश्मकताका प्रसााथर्भकता प्रसााप् त कामििभ तथा आमोजनाभा ऩरयचारन
गरयनेछ।
445. साविजर्नक ऋणराई वास्ञ्छत सीभार्बर यास्िनेछ। आन्त्तरयक ऋण
ववकास िचभि ा भार ऩरयचारन गने नीर्तराई र्नयन्त्तयता ददएको छु।
ऋणको यकभराई उत्ऩादनशीर ऺेरभा उऩमोग गरयनेछ।
ववत्तीम ऺेर व्मवस्थाऩन
446. सदृुढ र्नमभनकायी प्रसावन्त्ध य सॊस्थागत सशु ासन अवरम्फन गयी ववत्तीम
स्थावमत्व कामभ गरयनेछ। ववत्तीम प्रसाणारीभा यहेको स्रोत, साधनराई
आर्थकि ववृि, स्वदेशी उद्यभस्शरता प्रसावििन य योजगायी र्सजनि ा हनुे
उत्ऩादनभूरक ऺेरभा ऩरयचारन गरयनेछ। दोस्रो ववत्तीम ऺेर ववकास
यणनीर्त तजभिुा गयी कामािन्त्वमन गरयनेछ।

95

447. नेऩार सयकायरे प्रसााप् त गनेयाजस्व य उऩरव्ध गयाउने साभास्जक सयुऺा
बत्ता रगामत सफैप्रसाकायका बक्तु ानी, अनदुान य नगद हस्तान्त्तयण फैंवकङ्ग
प्रसाणारीफाट गनेव्मवस्था र्भराइनेछ।
448. ववद्यतुीम बक्तु ानीका उऩकयणको प्रसामोगराई सहज, सरुब य सयुस्ऺत
फनाइनेछ। बक्तु ानी काड, ि रयटेर ऩेभेन्त्ट, क्मआु यकोड रगामतका ववद्यतुीम
बक्तु ानीका भाध्मभहरूफीच अन्त्तयआविता कामभ गदै नेऩारर्बर हनुे
कायोफायको बक्तु ानी य पयपायक गनि आगाभी आर्थकि वषि नेशनर ऩेभेन्त्ट
स्वीच स्थाऩना गरयनेछ। नेऩारको आफ्नै बक्तु ानी काडि प्रसामोगभा
ल्माइनेछ।
449. ववप्रसाषेणको आम्दानी फैंवकङ्ग प्रसाणारीफाट र्बत्र्माई उत्ऩादनभूरक ऺेरभा
रगानी गनि प्रसाोत्सावहत गरयनेछ। वैदेस्शक योजगायीभा यहेका श्रर्भकरे
भोफाइर वारेटफाट सहजरुऩभा स्वदेशभा यकभ ऩठाउन सक्ने व्मवस्था
र्भराइनेछ। फैवकङ्ग प्रसाणारीफाट प्रसााप्त हनुेववप्रसाषेण यकभ फैंक तथा ववत्तीम
सॊस्थाको भद्दुती िाताभा जम्भा गयेभा थऩ एक प्रसार्तशत व्माज यकभ
उऩरब्ध गयाउनेव्मवस्था र्भराइनेछ।
450. ठूरा ऩूवािधायभा राभो अवर्धको ववत्त ऩरयचारनको आवश्मकता ऩूया गनि
कभर्समि र व्रेस्ण्डङ्ग रगामतका वैकस्ल्ऩक उऩकयणको प्रसामोग गरयनेछ।
451. कभिचायी सञ् चमकोष, नागरयक रगानी कोष, साभास्जक सयुऺा कोष रगामत
सम्झेर्तत दीघकि ार्रन कोषराई उत्ऩादन ववृि, योजगायी र्सजिना, आधर्ुनक
ऩूवािधाय र्नभािण य आर्थिक ऩनुरूत्थानका ऺेरभा ऩरयचारन गरयनेछ।
452. फीभा सेवाको दामया ववस्ताय गयी आगाभी वषि न्त्मूनतभ एक र्तहाई
जनसॊख्माभा फीभाको ऩहॉचु ऩर्ुमाइनेछ। सावजि र्नक ऩूवािधाय य सयकायी
तथा र्नजी बवनको फीभा गने व्मवस्थाराई अर्बमानका रुऩभा सञ् चारन

96

गरयनेछ। र्नजी घयको हकभा रु 5 हजायसम्भको फीभा वप्रसार्भमभराई
आमकय प्रसामोजनको रार्ग िचि कट्टी गनि ददनेव्मवस्था र्भराएको छु।
453. ऩजॉुीफजायको ववकास य स्थावमत्वभा जोड ददइनेछ। आगाभी आर्थिक
वषदि ेस्ि वस्तुववर्नभम फजाय कायोफाय सञ्चारन गरयनेछ। धान, भकै, गहॉ, ु
स्चमा, अरैची जस्ता उत्ऩादनराई वस्तु ववर्नभम कायोफायभा सभावेश
गरयनेछ।
454. वैदेस्शक रगानीभा सञ्चारन हनुे ववकास आमोजनाभा ववदेशी भद्रुा
ववर्नभम दय जोस्िभ व्मवस्थाऩन गनि कभर्सिमर हेस्जङ्ग सेवा शरु ु गनि
सहजीकयण गरयनेछ।
455. र्नऺेऩ तथा कजाि सयुऺण कोषको ऩजॉुी ववृि गयी सॊस्थागत ऺभता
अर्बववृि गरयनेछ। र्नऺऩे सयुऺण वप्रसार्भमभ घटाउने व्मवस्था र्भराएको
छु।
456. सम्ऩस्त्त शवुिकयण र्नवायण तथा आतङ्कवादी विमाकराऩभा ववत्तीम रगानी
र्नमन्त्रण य जोस्िभ न्त्मूनीकयण गनि यावष्डम यणनीर्तको कामािन्त्वमनराई थऩ
प्रसाबावकायी फनाइनेछ।
आदयणीम दददीफवहनी तथा दाजबुाइहरू,
अफ भ भार्थका ऺेरगत नीर्त तथा कामिि भहरू कामािन्त्वमनका रार्ग फजेट
ववर्नमोजन य श्रोत व्मवस्थाऩनको अनभुान प्रसास्ततु गदिछुुः
457. आगाभी आर्थिक वषिका नीर्त तथा कामििभहरू कामािन्त्वमन गनि रु. 16
िफि 47 अफि 57 कयोड ववर्नमोजन गयेको छु। कुर ववर्नमोजन भध्मे
सॊघरे िचि गनेचारुतपि रु. 6 िफि 78 अफि 61 कयोड अथाित
41.2 प्रसार्तशत, ऩजॉुीगत तपि रु. 3 िफि 74 अफि 26 कयोड अथाित
22.7 प्रसार्तशत, ववत्तीम व्मवस्था तपि रु. 2 िफि 7 अफि 97 कयोड
अथाित 12.6 प्रसार्तशत य प्रसादेश य स्थानीम तहभा ववत्तीम हस्तान्त्तयण तपि

97

रु. 3 िफि 86 अफि 71 कयोड अथाित 23.5 प्रसार्तशत यहेकोछ। ववस्त्तम
हस्तान्त्तयण तपि ववर्नमोस्जत फजेट भध्मेचारुिचभि ा सभानीकयण अनदुान
सवहत रु. 3 िफि 25 अफि 74 कयोड अथाित 84.2 प्रसार्तशत य ऩजॉुीगत
तपि रु. 60 अफि 97 कयोड अथाित 15.8 प्रसार्तशत यहकोछ।
458. आगाभी आर्थकि वषकि ा रार्ग अनभुान गरयएको िचि व्महोनेस्रोत भध्मे
याजस्वफाट रु. 10 िफि 24 अफि 90 कयोड य वैदेस्शक अनदुानफाट रु.
63 अफि 37 कयोड व्महोरयनेछ। चार, ुऩजॉुीगत य ववत्तीम हस्तान्त्तयण
तपि ववर्नमोस्जत िचभि ा याजस्व य वैदेस्शक अनदुानफाट व्महोदाि रु. 5
िफि 59 अफि 30 कयोड न्त्मून हनुे देस्िन्त्छ। ववत्तीम व्मवस्था तपिको
ववर्नमोस्जत यकभ सभेत सभावेश गदाि कुर ववर्नमोजनभा न्त्मून हनुे यकभ
भध्मे वैदेस्शक ऋणफाट रु. 3 िफि 9 अफि 29 कयोड य आन्त्तरयक
ऋणफाट रु. 2 िफि 50 अफि व्महोरयनेछ।
आदयणीम दददीफवहनी तथा दाजबुाइहरु,
अफ भ आगाभी आर्थिक वषि २०७८/७९ को याजस्व ऩरयचारनको नीर्त तथा
कामिि भ प्रसास्ततु गदिछुुः
459. आगाभी आर्थिक वषिको याजस्व नीर्त य कयका दयहरू र्नधाियण गदाि
भानव स्वास््म य आर्थकि सॊकटफाट र्सस्जति प्रसार्तकूर अवस्थाभा
कयदाताराई याहत एवभ् सहर्ुरमत सवहत शीघ्र आर्थकि ऩनुरुत्थानराई
उच्च प्रसााथर्भकता ददएको छु।
460. याजस्व ऩरयचारनका उद्देश्म र्नम्न फभोस्जभ यहेका छन:्
(क) कोर्बड- 19 भहाभायीफाट प्रसाबाववत उद्योग, व्मवसामराई कय छुट तथा
सहर्ुरमत उऩरब्ध गयाउने,
(ि) याजस्व नीर्तको भाध्मभफाट आन्त्तरयक तथा वाह्य रगानी प्रसावििन य
स्वदेशी उद्योगको सॊयऺण एवभ्व्माऩाय सहजीकयण गने,

98

(ग) कयको दामया ववस्ताय, कयाधाय सॊयऺण य याजस्व चहुावट र्नमन्त्रणको
भाध्मभफाट थऩ याजस्व ऩरयचारन गने,
(घ) याजस्व प्रसाणारीराई थऩ प्रसागर्तशीर, स्वच्छ, ऩायदशॉ, स्वचार्रत य
अनभुानमोग्म फनाउने, य
(ङ) याजस्व प्रसाशासनको दऺता ववृि, ऩूवािधाय ववकास एवभ् सूचना प्रसाववर्धको
अर्धकतभ उऩमोगफाट स्वेस्च्छक कय सहबार्गता अर्बववृि गने।
आदयणीम दददीफवहनी तथा दाजबुाइहरू,
उस्ल्रस्ित उद्देश्म हार्सर गनि देहाम फभोस्जभका नीर्त य कामिि भ प्रसास्ततु गयेको
छु:
छुट तथा सहर्ुरमत
461. आर्थिक वषि २०७7/७8 को आमभा वावषकि 20 राि रुऩैमाॉसम्भको
कायोफाय बएका कयदाताराई 90 प्रसार्तशत, वावषकि 20 राि रुऩैमाॉदेस्ि
50 राि रुऩैमाॉसम्भको कायोफाय बएका कयदाताराई 75 प्रसार्तशत य
वावषकि 50 रािदेस्ि 1 कयोड रुऩैमाॉसम्भको कायोफाय बएका
कयदाताराई 50 प्रसार्तशतरेआमकय छुट ददनेव्मवस्था र्भराएको छु।
462. कोर्बड- 19 फाट अत्मार्धक प्रसाबाववत होटर, राबर, रेवकङ्ग, मातामात तथा
हवाई सेवा, चरस्चर उद्योग य सञ् चाय गहृ को कयमोग्म आमभा 1 प्रसार्तशत
भार आमकय राग्ने व्मवस्था गयी ती व्मवसामको नोक्सानी सानि र्भल्ने
अवर्ध फढाएय 10 वषि ऩर्ुमाएको छु।
463. कम्ऩनी ऐन, 2063 तथा प्रसााइबेट पभि यस्जष्डेशन ऐन, 2014 अनसुाय
आर्थिक वषि २०७५/७६ सम्भको वावषकि वववयण नफझु ाएका तथा
नववकयण नगयेका कम्ऩनी तथा पभरि े २०७८ सार असोज भसान्त्तर्बर
वववयण य शल्ुक तथा जरयवानाको १० प्रसार्तशत यकभ फझु ाएभा फाॉकी
शल्ुक तथा जरयवाना र्भनाहा ददनेव्मवस्था गयेको छु।

99

464. आमकय ऐन, 2058, भूल्म अर्बववृि कय ऐन, 2052 य अन्त्त:शल्ुक
ऐन, 2058 फभोस्जभ 2077 सार असाय भसान्त्तर्बर बएको कय
र्नधाियण उऩय स्चत्त नफझु ाई आन्त्तरयक याजस्व ववबाग वा याजस्व
न्त्मामार्धकयण वा अदारतभा ववचायाधीन भद्दुाभध्मे झट्टुा तथा नक्करी
ववजक फाहेकका भद्दुा सम्फस्न्त्धत कयदातारे वपताि र्रई र्नधािरयत कय य
सोभा रागेको व्माजको 50 प्रसार्तशत यकभ 2078 भॊसीय भसान्त्तसम्भ
फझु ाएभा फाॉकी व्माज, शल्ुक, थऩ दस्तयु य जरयवाना र्भनाहा हनुे व्मवस्था
र्भराएको छु।
465. आमकय ऐन, 2058, भूल्म अर्बववृि कय ऐन, 2052 य अन्त्त:शल्ुक ऐन,
2058 फभोस्जभ फक्मेता यहेको 2076 असाय भसान्त्तसम्भको कय
यकभ य सोभा रागेको व्माज 2078 ऩसु भसान्त्तर्बर दास्िरा गयेभा
शल्ुक, जरयवाना तथा थऩ दस्तयु र्भनाहा हनुेव्मवस्था गयेको छु।
466. आर्थकि वषि 2077/78 भा नेऩार सयकाय, प्रसादेश सयकाय वा स्थानीम
तहरे स्थाऩना गयेको कोर्बड- 19 सॊिभण योकथाभ, र्नमन्त्रण तथा
उऩचाय कोषभा मोगदान गयेको यकभ उक्त वषकि ो कयमोग्म आम गणना
गदाि िचि कट्टी गनि ऩाउनेव्मवस्था गयेको छु।
467. आर्थकि वषि 2077/78 भा व्मावसावमक साभास्जक स्जम्भेवायी फहन गने
प्रसामोजनका रार्ग छुट्याइएको यकभभध्मे स्वास््म तथा जनसॊख्मा
भन्त्रारमरे तोकेको ववस्शष्टीकृत अस्ऩतार र्नभािण वा तोवकएको स्वास््म
सॊस्थाराई उऩरब्ध गयाएको कोर्बड- 19 को उऩचायसॉग सम्फस्न्त्धत
स्वास््म उऩकयण तथा साभग्रीभा बएको िचि आमकय गणना प्रसामोजनका
रार्ग कट्टी गनि ददनेव्मवस्था र्भराएको छु।
468. र्नवत्तृ बयण वाऩतको कयमोग्म आम गणना गदाि थऩ 25 प्रसार्तशत यकभ
छुट ददनेव्मवस्था र्भराएको छु।

100

469. कयदाताको कयमोग्म कायोफायभा प्रसामोग बएको र्डजेर य एरऩी ग्माॉसको
िरयदभा र्तयेको भूल्म अर्बववृि कय कट्टी गनि ऩाउने व्मवस्था र्भराएको
छु। ढुवानी सेवा, ढुवानी साधनको बाडा, कागो सेवा, ई-राइव्रेयी सेवा,
र्नऺेऩ सयुऺण शल्ुक, रेवकङ्ग तथा टुय प्माकेज, साइरो तथा साइरो
प्रसामोगको सेवा शल्ुक य उत्ऩस्त्तको प्रसाभाण-ऩर जायी गदाि राग्ने शल्ुकभा
भूल्म अर्बववृि कय छुट ददएको छु।
470. वण्डेड वेमयहाउसको सवुवधा अन्त्तगति र्नमाितभूरक उद्योगरे फैंक
ग्मायेन्त्टीभा आमात गयेको कच्चा ऩदाथफि ाट उत्ऩाददत वस्तुसभमभैर्नमाित
गनि नसकेका उद्योगको रार्ग र्नमाित गयी फैंक ग्मायेन्त्टी पुकुवा गनेम्माद
2078 चैर भसान्त्तसम्भ फढाएको छु।
471. अस्क्सजन ग्माॉस, र्रस्क्वड अस्क्सजन, अस्क्सजन र्सर्रण्डय, अस्क्सजन
कन्त्सन्त्रेटय रगामतका अन्त्म जीवनदामक साभग्री य औषधी आमात,
उत्ऩादन तथा वविी ववतयणभा राग्नेबन्त्साय भहसूर, भूल्म अर्बववृि कय
य अन्त्त:शल्ुक 2078 ऩसु भसान्त्तसम्भ छुट ददएको छु।
472. ववद्यतुको आन्त्तरयक िऩत ववृि गन तथा ि वातावयणभैरी मातामातका
साधनको प्रसामोगराई फढावा ददन ववद्यतुीम सवायी साधनको आमातभा
अन्त्तुःशल्ुक ऩयुै िायेज गयी बन्त्साय भहसरु सभेत उल्रेख्म भाराभा
घटाएको छु।
473. इन्त्डक्सन चल्ुहोको बन्त्साय भहसरु दय घटाएय 1 प्रसार्तशत कामभ गयेको
छु। येवफ्रजेयेटय, ग्राइन्त्डय, याइसकुकय, ऩङ्खा रगामतका ववद्यतुीम
उऩकयणको अन्त्तुःशल्ुक िायेज गयी बन्त्साय भहसरु घटाएको छु।
474. स्शशु स्वास््म य ऩोषणराई फढावा ददन फच्चारे िाने दधुको बन्त्साय
भहसरु 50 प्रसार्तशत घटाएको छु।
कयको दामया ववस्ताय

101

475. भूल्म अर्बववृि कयको दय मथावत् यािेको छु। बन्त्साय भहसूरका
दयहरुभा साभान्त्म सभामोजन गयेको छु। भददया, ववमय, वाइन, चयुोट,
सतुॉजन्त्म तथा हल्का ऩेम ऩदाथभि ा अन्त्त:शल्ुक ववृि गयेको छु।
476. छुटको सीभाबन्त्दा फढी कयमोग्म वस्तु तथा सेवाको कायोफाय गने
कयदाताराई भूल्म अर्बववृि कयको दामयाभा ल्माइनेछ। भूल्म अर्बववृि
कयभा दताि बएका सफै कयदातारे िभश: अर्नवामि रुऩभा ववद्यतुीम
प्रसाणारीफाट ववजक जायी गनऩिुनेव्मवस्था र्भराइनेछ।
477. साना कयदाताराई राग्दै आएको कयको दय मथावत यािी ऩूवािनभुार्नत
आम वववयण फझु ाउनेकायोवायको सीभा रु. 20 रािफाट रु. 30 राि
ऩर्ुमाएको छु। कायोफायभा आधारयत कय फझु ाउनेकयदाताको कायोफायको
सीभा रु. 50 रािफाट रु. 1 कयोड ऩर्ुमाएको छु। साभवुहक रगानी
कोषको आमभा कय नराग्नेव्मवस्था गयेको छु।
478. डेववट काड, ि िेर्डट काड, ि क्मूआयकोड, स्क्मानटुऩे रगामत अन्त्म ववद्यतुीम
भाध्मभफाट बक्तु ानी गयी वस्तु तथा सेवा िरयद गदाि र्तयेको भूल्म
अर्बववृि कयको 10 प्रसार्तशतरे हनुे यकभ उऩबोक्तारे तत्कार वपताि
ऩाउनेव्मवस्था कामािन्त्वमन गरयनेछ।
औद्योर्गक सॊयऺण तथा रगानी प्रसाविनि
479. स्वदेशी उद्योगको सॊयऺणका रार्ग औद्योर्गक कच्चा ऩदाथकि ो बन्त्साय दय
तमायी वस्तकु ो बन्त्दा कस्म्तभा 1 तह कभ हनुे व्मवस्था र्भराएको छु।
आन्त्तरयक उत्ऩादनका केही वस्तभुा राग्दै आएको अन्त्त:शल्ुक हटाएको
छु।
480. स्चमा, जटु, चरस्चर, ऩस्श्भना, ह्याचयी उद्योग य कृवष तथा नसयि ी पभिभा
प्रसामोग हनुे मन्त्र उऩकयण य ऩाटि ऩजुािको बन्त्साय भहसरु छुट ददएको

102

छु। नेऩारभा दताि बएका र्सवऩङ्ग कम्ऩनीरे कन्त्टेनय आमात गदाि राग्ने
बन्त्साय भहसरु घटाएको छु।
481. कृवषको व्मावसामीकयण गयी उत्ऩादन य योजगायी ववृि गनि व्मवसावमक
कृवष आमभा राग्ने कयभा 50 प्रसार्तशत छुट ददएको छु। साभूवहक
व्मावसावमक िेती गनेकृवष सहकायी सॊस्थारेआमात गनेएउटा ढुवानीको
साधनभा राग्नेबन्त्साय भहसरुभा 50 प्रसार्तशत छुट ददएको छु।
482. कोर्बड भहाभायीऩर्छको आर्थकि ऩनुरूत्थानराई तीब्रता ददन आगाभी
आर्थिक वषिको साउन १ गतेदेस्ि स्थाऩना हनुे उत्ऩादनभरक ु ववशेष
उद्योगको रार्ग सॊस्थागत आमकयको दय 5 वषर्िबर 15 प्रसार्तशतभा
कामभ गने गयी प्रसात्मेक वषि 1 प्रसार्तशत ववन्त्दूरे घटाउॉदै जाने नीर्त
अवरम्फन गरयनेछ।
483. स्टाटिअऩ व्मवसामराई कायोफाय सरुु गयेको र्भर्तरे 5 वषसि म्भ राग्ने
आमकयभा शत प्रसार्तशत छुट ददएको छु। र्नजी ऺेरका उद्योग प्रसार्तष्ठानरे
फढीभा 5 वटा स्टाटिअऩ व्मवसामराई प्रसार्त व्मवसाम रु. 1 रािसम्भको
फीउ ऩॉजुी उऩरब्ध गयाएभा सो यकभ कयमोग्म आम गणना गदाि कट्टी
गनि ऩाउनेव्मवस्था र्भराएको छु।
484. स्वदेशभा उत्ऩादन गयेको कच्चा ऩदाथि तथा सहामक कच्चा ऩदाथि ववशेष
उद्योगराई वविी गयी प्रसााप्त गयेको आमभा राग्नेकयभा 20 प्रसार्तशत छुट
ददनेय ववशेष उद्योगरेर्नकासी गयी प्रसााप्त गयेको आमभा 10 प्रसार्तशत भार
कय राग्नेव्मवस्था र्भराएको छु।
485. फैंकहरूरे ववदेशी ववत्तीम सॊस्थाफाट र्रएको ऋणको व्माज बक्तु ानीभा
राग्नेअर्ग्रभ कयको दय घटाएको छु। सहकायी फैंक तथा सहकायी सॊघ
सॊस्थारे एक आऩसभा ऋण रगानी फाऩत र्तयेको ब्माजभा अर्ग्रभ कय
कट्टी गनि नऩनेव्मवस्था गयेको छु।

103

486. वातावयणभा प्रसात्मऺ असय ऩाने प्रसामोग बइसकेका वस्तु भार कच्चा
ऩदाथकि ा रुऩभा प्रसामोग गयी नमाॉ वस्तुउत्ऩादन गनेउद्योगराई कायोफाय
शरुु गयेको र्भर्तरे ऩवहरो 3 वषसि म्भ राग्नेआमकयको 50 प्रसार्तशत य
थऩ 2 वषसि म्भ 25 प्रसार्तशत छुट हनुेव्मवस्था गयेको छु।
487. औद्योर्गक ऺेर वा औद्योर्गक ग्राभ फावहय सञ् चारनभा यहेका उद्योग
औद्योर्गक ऺेर वा औद्योर्गक ग्राभभा स्थानान्त्तयण बएभा उत्ऩादन शरूु
बएको 3 वषिसम्भ आमकयभा 50 प्रसार्तशत य त्मसऩर्छको 5 वषिसम्भ
25 प्रसार्तशत छुट ददनेव्मवस्था गयेको छु।
याजस्व चहुावट र्नमन्त्रण
488. याजस्व चहुावटराई कडाइका साथ र्नमन्त्रण गरयनेछ। फजाय अनगुभन,
कय ऩयीऺण तथा अनसुन्त्धानराई तीव्रता ददइनेछ। केन्त्द्रीम ववजक
अनगुभन प्रसाणारी, आस्शकुडा प्रसाणारी, र्बर्सवटएस सूचना प्रसाणारी, बर्ूभ
व्मवस्थाऩन तथा अर्बरेि य फैंक तथा ववत्तीम सॊस्थाहरुको सूचना
प्रसाणारीफीच अन्त्तय-आफिता कामभ गयी एकीकृत कयदाता सूचना
प्रसाणारीको ववकास गरयनेछ।
489. आमात हनुेभारवस्तकु ो भूल्माङ्कनराइि कायोफाय भूल्मभा आधारयत फनाइने
छ। र्नमर्भत फजाय सवेऺण गयी सॊकरन गरयएको सूचनाका आधायभा
सदृुढ, त्मऩयक य वास्तववक बन्त्साय भूल्माङ्कन प्रसाणारी ववकास गरयनेछ।
न्त्मून ववजकीकयण बइ आएका साभग्री बन्त्साय ववन्त्दूभा िरयद गने
व्मवस्थाराई कडाइका साथ कामािन्त्वमन गरयनेछ। बन्त्साय जाॉचऩासऩर्छको
ऩयीऺणराई थऩ प्रसाबावकायी फनाइनेछ।
कय प्रसाणारी तथा प्रसाशासनभा सधुाय
490. याजस्वको दामया ववस्ताय एवभ्कयाधायको सॊयऺण, कय चहुावट र्नमन्त्रण
य रगानीभैरी वातावयण र्नभािण गनि भूल्म अर्बववृि कय, आमकय, बन्त्साय,

104

अन्त्त:शल्ुक य गैय कय रगामतका प्रसात्मऺ एवभ् अप्रसात्मऺ कय प्रसाणारीभा
गनऩिुनेसधुायका रार्ग सझु ाव ददन कय प्रसाणारी ऩनुयावरोकन उच्चस्तयीम
आमोग गठन गरयनेछ।
491. कय फक्मेता नबएका य चारुवषभि ा स्वमॊ कय र्नधाियण अनसुायको कय
बक्तु ानी गयेका सफैकयदातारे स्वचार्रत प्रसाणारीफाट कय चक्तु ा प्रसाभाणऩर
ऩाउने व्मवस्था र्भराइनेछ। भूल्म अर्बफवृि कयको िरयद-र्फिी िाता
प्रसात्मेक वषि कय अर्धकृतफाट प्रसाभास्णत गनऩिुनेहारको व्मवस्था हटाएको
छु।
492. छैठौं चयणको बन्त्साय सधुाय तथा आधर्ुनकीकयण मोजना आगाभी साउन
1 गतेदेस्ि रागू गरयनेछ। यावष्डम एकद्वाय प्रसाणारीराइि ऩूणि रुऩभा
कामािन्त्वमनभा ल्माइनेछ।
493. बन्त्साय ववन्त्दूभा बक्तु ानी गनऩिुने सम्ऩूणि कय तथा भहसूर ववद्यतुीम
प्रसाणारीभापित गनि सक्ने व्मवस्था र्भराइनेछ। उद्योगरे र्नकासी ऩैठायी
सॊकेत नम्फय 5 वषकि ा रार्ग एकै ऩटक नवीकयण गनि सवकने व्मवस्था
र्भराएको छु।
494. भेची, ववयाटनगय, वीयगञ् ज, बैयहवा, नेऩारगञ्ज, यसवुा य तातोऩानी गयी सात
ठूरा बन्त्साय कामािरमभा कन्त्टेनय स्क्मानय भेस्शन, भारवस्तुतेर्रनेवइङ्ग
भेस्शन रगामतका आधर्ुनक उऩकयण जडान गरयनेछ। गेतभ फिु य
ऩोिया अन्त्तयािवष्डम ववभानस्थर एवभ् जनकऩयु येरवे स्टेशनभा बन्त्साय
कामािरम स्थाऩना गयी सञ् चारनभा ल्माइनेछ।
495. यावष्डम सयुऺा, भानव स्वास््म य वातावयणभा प्रसार्तकूर असय गने
भारवस्तकु ो आमात र्नमन्त्रण गनि बन्त्साय कामािरमहरुभा प्रसााथर्भकताका
आधायभा एकीकृत प्रसामोगशाराको स्थाऩना य स्तयोन्त्नर्त गरयनेछ।

105

496. अन्त्त:शल्ुक स्स्टकय प्रसामोग गदाि क्मूआयकोड स्क्मान गयी सोको त्माङ्क
आन्त्तरयक याजस्व ववबागको स्वचार्रत प्रसाणारीभा अर्बरेि गने प्रसाफन्त्ध
र्भराइनेछ। ववमयको उत्ऩादन गने प्रसार्तष्ठानहरुभा फ्रो र्भटय याख्ने
व्मवस्था गरयनेछ।
आदयणीम दददीफवहनी तथा दाजबुाइहरू,
497. आर्थिक वषि २०७6/७7 को मथाथि िचि‚ आर्थिक वषि २०७7/७8 को

सॊशोर्धत अनभुान य आर्थिक वषि २०७8/७9 को अनभुार्नत आम-
व्ममको वववयण अनसुूचीभा उल्रेि गयेको छु। चारू आर्थकि वषकि ो

भन्त्रारमगत प्रसागर्त वववयण, आगाभी आर्थिक वषिभा अन्त्तयािस्ष् रम ववकास
साझेदायफाट प्रसााप् त हनुे ववकास सहामता‚ प्रसााववर्धक सहामता तथा
अन्त्तयािस्ष् रम गैयसयकायी सॊस्थाफाट ऩरयचारन हनुे सहामता सम्फन्त्धी
वववयण सावजि र्नक बइसकेको छ।
498. आगाभी आर्थिक वषि कोर्बड भहाभायीको र्नमन्त्रणभा सपरता प्रसााप् त हनु, े
िोऩ अर्बमानरे ऩणुति ा ऩाउने, स्वास््म ऩूवािधायभा आभरु सधुाय हनुे,
यणनीर्तक भहत्वका ठुरा आमोजनाको कामािन्त्वमन प्रसाविमा अस्घ फढने,
सडक सन्त्जार ववस्ताय हनुे, सफैनेऩारीको घयभा आधर्ुनक ऊजािको ऩहॉच ु
ववस्ताय हनु, े स्शऺण र्सकाईभा सूचना प्रसाववर्धको ववस्ताय हनुे, थऩ दईु
अन्त्तयािवष्डम ववभानस्थर सञ् चारनभा आई शीघ्र आर्थिक ऩनुरूत्थान हनुे
अऩेऺा गयेको छु।

499. सयकायरे कामािन्त्वमन गनेआर्थिक ऩनुरूत्थानका कामिि भ तथा कोर्बड-
१९ र्फरूि िोऩ ब्मवस्थाफाट ऩरयस्स्थर्त साभान्त्मीकयणतपि उन्त्भिु बई

आर्थिक गर्तववर्ध रमभा पवकिने आत्भववश्वासका आधायभा आगाभी
आर्थिक वषि आर्थिक ववृिदय 6.5 प्रसार्तशतको हायाहायीभा हनुे अनभुान
छ। भद्रुास्पीर्त दयराई 6.5 प्रसार्तशतभा सीर्भत याख्ने एवभ् फजेट

106

कामािन्त्वमनभा सघाउ ऩग्ुने गयी नेऩार याष् र फैंकरे भेदद्रक नीर्त तजभिुा
गनेछ।
500. धेयै प्रसाकायका असहजता य प्रसार्तकूरताका वावजदु वतभि ान् सयकायरे
र्रएका नीर्तको कामािन्त्वनफाट नेऩारी जनताभा र्सजनि ा बएको उत्साह
तथा आर्थकि तथा साभास्जक ववकासको रमराई कामभ याख्दै आगाभी
आर्थकि वषकि ो फजेटरे सभिृ नऩेार सिु ी नऩेारीको यावष्डम आकाङ्क्ऺा
ऩूया गनि ठोस मोगदान ऩर्ुमाउने भेयो ववश्वास छ। कोयोनासॉग डटेय
जध्ुनऩुने मस सङ कटको घडीभा याजनीर्तक दर, जनप्रसार्तर्नर्ध, साभास्जक
सॊघ सॊस्था, र्नजी ऺेर तथा नागरयक सभाजराई आ-आफ्नो ठाॉउफाट
सकायात्भक मोगदान गनि भ हाददिक अनयुोध गदिछु।
501. भैरे प्रसास्ततु गयेको आगाभी आर्थकि वषि २०७८/७९ को फजेटको
कामािन्त्वमनफाट कोयोनाको जोस्िभ न्त्मूनीकयण गदैसफैप्रसाकायका योगफाट
नागरयकको जीवन यऺा गनि आवश्मक ऩूवािधाय, उऩकयण तथा जनशस्क्तको
व्मवस्था, भहाभायी र्नमन्त्रण गदै आर्थिक गर्तववर्ध सञ् चारन, थर्रएको
अथितन्त्रको शीघ्र ऩनुरूत्थान, योजगायभरु क स्शऺाभा सभावेशी ऩहॉचु, श्रभ
फजायभा आउनेव्मस्क्तराई काभ य योजगायीको अवसयको उऩरव्धता तथा
जीवनचिभा आधारयत साभास्जक सयुऺा एवभ् सॊयऺण प्रसााप् त बई
रोककल्माणकायी याज्मको स्थाऩनाभा ठोस मोगदान ऩग्ुने अऩेऺा गयेको
छु।
502. फजेट तजभिुा गदाि भागदि शनि गनिु हनुे सम्भाननीम याष् रऩर्त, सम्भाननीम
उऩयाष् रऩर्त, सम्भाननीम प्रसाधानभन्त्री, सम्भाननीम प्रसाधानन्त्मामर्धश, प्रसार्तर्नर्ध
सबाका सम्भाननीम सबाभिु य यावष्डम सबाका सम्भाननीम अध्मऺ प्रसार्त
हाददिक आबाय प्रसाकट गदिछु। फजेट तजभिुाको िभभा उऩमोगी सझु ाव
प्रसादान गनिु हनुे याजनीर्तक दर, अथिववद्, र्नजी ऺेर, सहकायी ऺेर य
नागरयक तथा आभ सञ् चाय जगतराई हाददिक धन्त्मवाद ऻाऩन गदिछु।

107

नेऩारको आर्थकि , साभास्जक ववकासभा र्नयन्त्तय सहमोग ऩर्ुमाउने सफै
कयदाता य कदठन अवस्थाभा सभेत नेऩारराई र्नयन्त्तय सहमोग गने
ववकास साझेदायहरूराई हाददिक धन्त्मवाद ददन चाहन्त्छु।फजेट
कामािन्त्वमनभा सफैको यचनात्भक सहमोग यहनेअऩेऺा सभेत गयेको छु।
503. अन्त्त्मभा, स्वास््म सावधानी अऩनाई कोर्बड- १९ भहाभायीको जोस्िभफाट
सयुस्ऺत यहदै देश ववकासको अर्बमानभा सहबागी हनु सम्ऩूणि नेऩारी
दददीफवहनी तथा दाजबुाइहरूराई हाददिक आिान गदिछु।
धन्त्मवाद।

Comment As:

Comment (0)